Toen ik enkele weken geleden hun eerste single op YouTube hoorde, was ik zowel geschokt als geïntrigeerd. Niet alleen was ik verrast dat het vocaal superieure Chanticleer, dat de laatste jaren toch eerder het meer populaire pad bewandelde, zich nu op Machaut stortte. Het Gloria dat ze vrijgaven, klonk bij een eerste beluistering behoorlijk bizar, zowel qua interpretatie als qua uitspraak.
Die dictie blijf ik gek vinden. Nu ja, het zijn dan ook Amerikanen die Frans proberen! Wat de interpretatie betreft: Tim Keeler heeft ervoor gekozen om, op basis van recente inzichten in de middeleeuwse uitvoeringspraktijk, ornamentatie en improvisatorische vrijheid een belangrijke rol te geven. Het klinkt helemaal anders dan we gewend zijn. Maar goed, ook ensembles als Huelgas in hun programma Paris1200 of Grain de la Voix doen vaak "andere" dingen. Niemand weet uiteraard hoe die muziek destijds werkelijk klonk, hoezeer sommigen ook beweren van wel. Het blijven telkens lovenswaardige en vaak erg interessante pogingen.
De cd is meer dan luisterwaardig. Ik heb hem bijna in één keer beluisterd, en dat is niet altijd evident bij een uur middeleeuwse muziek van één componist. Nu ja, Machaut is niet de eerste de beste. Vandaag is hij niet alleen een monument in de muziekgeschiedenis, ook zijn leven leest als een roman: van dichter aan het hof tot kanunnik van de kathedraal van Reims, van vroege meerstemmige kerkmuziek tot verfijnde liefdesliederen als miniaturen. Het staat allemaal op deze cd.
De zangers, in hun trendy outfits en eigentijdse uitstraling, brengen de muziek op een ongebruikelijke en daardoor frisse manier. Iedereen met interesse in koormuziek, oude muziek en Machaut kan deze cd onmogelijk missen naast de klassieke opnames van Hilliard, Peres en anderen. Vocaal superieur wandelt dit Amerikaanse "Orchestra of Voices" soepel door de soms ingewikkelde partituren. Deze Amerikanen eigenen zich Machaut volledig toe. Hoewel het ensemble diepgeworteld is in de Amerikaanse koortraditie, bewijst het met deze opname dat geografische afstand geen enkele belemmering vormt voor een overtuigende interpretatie van het Franse middeleeuwse repertoire. Muziek is universeel.
De afwisseling tussen profaan en religieus werkt bovendien bijzonder goed. Ik vind het erg aangenaam dat men deze twee werelden naast elkaar heeft geplaatst en de liederen niet vermengd heeft met de mis. Dat maakt de cd homogeen, gestructureerd en gemakkelijk beluisterbaar. Je verhuist als luisteraar maar één keer van de Notre-Dame naar het Franse hof.
Het zal natuurlijk ook wel iets te maken hebben met Tim Keeler. Met studies aan Princeton University, Cambridge University, de University of Michigan en de University of Maryland bouwde hij een reputatie op als dirigent, zanger en docent. Hij werkte met gespecialiseerde vocale ensembles die bekendstaan om hun uitvoeringen van zowel oude als hedendaagse muziek. Als music director van Chanticleer staat hij bekend om zijn interesse in het verbinden van oude muziek met een hedendaagse luisterervaring.
In het begeleidende boekje is bovendien een pagina gewijd aan de uitvoeringspraktijk. De veronderstellingen zijn duidelijk gebaseerd op degelijk onderzoek, en niet alleen dat van Keeler zelf. Het boekje is volledig, informatief en aangenaam om te lezen. Afgewerkt, zeg maar. Dat geldt ook voor de opname. Die is excellent: ruimtelijk, op de juiste afstand opgenomen, met oog voor zowel de individualiteit van de stemmen als de homogeniteit van het ensemble. Transparant, zeg maar.
Zoals ik al zei: toen ik de eerste release hoorde, was ik geïntrigeerd. Nu ik deze prerelease heb kunnen beluisteren, ben ik ronduit enthousiast. Omdat ze Machaut anders benaderen en hem daardoor verrijken, maar vooral omdat Machaut er een belangrijke ambassadeur bijkrijgt. Chanticleer spreekt immers een heel ander publiek aan en ontsluit zo deze oude Europese muziek voor nieuwe luisteraars.
Het hoeft voor mij niet, maar het mag wel: ik denk dat het niet lang zal duren voor een dj een fragment van deze opname samplet op een populair festival. Muziek, ook oude muziek, moet leven. Alles wat we vandaag kennen van harmonie en klank vindt uiteindelijk zijn wortels in die tijd. Oude muziek mág leven, zeker wanneer ze vertrekt vanuit een ensemble als Chanticleer met een uitvoering als dit!
