U merkt het: ik schrijf "de Kathedraal" (er is immers maar één dé Kathedraal in België), omdat ik even enthousiast ben over het gebouw waar ik een groot deel van mijn jeugd heb doorgebracht als over de cd die hier nu in pre-release voor mij ligt.
We kennen Utopia van hun topoptreden op Laus Polyphoniae 2026. Deze cd zet niet alleen die muzikaal perfecte lijn verder, maar voegt er ook een belangrijk historisch luik aan toe. De vroegste kapelmeesters van de Antwerpse Kathedraal passeren de revue. Ik ben daar bijzonder blij mee, omdat ik mij niet kan herinneren dat er ergens een opname bestaat die deze periode zo chronologisch onder de loep neemt. Bekendere namen zoals Jacob Obrecht, Jacobus Barbireau en Peter Philips worden afgewisseld met minder vaak uitgevoerde componisten als Noel Bauldeweyn, Antoine Barbé, Geert van Turnhout en Matthias Pottier. Zo ontstaat een interessante muzikale tijdslijn die de luisteraar laat ervaren hoe de Vlaamse polyfonie zich gedurende ruim twee eeuwen ontwikkelde.
De afwisseling tussen de polyfone werken van Utopia Ensemble en de gregoriaanse gezangen van Psallentes blijkt bijzonder geslaagd. Die gregoriaanse interventies functioneren niet als eenvoudige tussenspelen, maar creëren een liturgisch kader waarbinnen de meerstemmige zang extra reliëf krijgt. Misschien zullen de liefhebbers van gregoriaans, gewend aan de monniken van Solesmes, even de wenkbrauwen fronsen bij zoveel frisheid en gedrevenheid van de dames van Psallentes. Luister echter met een ander oor en u bent snel gewonnen voor deze interpretatie. Laat ons vooral blij zijn dat deze professionele zangeressen, samen met Hendrik Vanden Abeele, zich op dit cruciale repertoire werpen.
En dan zijn er de motetten, die van begin tot einde een genot zijn om naar te luisteren en vaak ook een ware revelatie vormen. Ik vind het moeilijk om, tussen al deze vocale rijkdom, één werk als voorbeeld naar voren te schuiven. Laat het dan maar Ave virgo speciosa van Séverin Cornet zijn. Een relatief kort motet, prachtig gecomponeerd, onmiddellijk toegankelijk en gedragen door een tekst die perfect aansluit bij het mariale karakter van het programma. Al die elementen worden door Utopia ideaal in balans gebracht: niets wordt overdreven aangezet, maar ook niets verdwijnt naar de achtergrond. De uitvoering is natuurlijk, overtuigend en gedragen, exact zoals deze muziek het vraagt. Het resultaat is eenvoudigweg zalig om naar te luisteren. De Heilige Maagd zelf zou het ongetwijfeld hebben gewaardeerd.
Een stem uit het verleden, die van de Kathedraal, komt opnieuw tot leven. De verschillende misdelen zijn afkomstig van uiteenlopende meesters en vormen daardoor een afwisselend geheel. Ik vroeg mij even af waarom Geert van Turnhout vertegenwoordigd is met een wereldlijk madrigaal te midden van al die liturgische muziek. Mogelijk omdat er van hem niet zoveel bewaard is gebleven, godsdienstoorlogen weet u wel. Maar eigenlijk is die vraag irrelevant. Het openingswerk van Johannes Pullois is op zichzelf al een fascinerende vermenging van motet en chanson, iets waarin deze componisten ware meesters waren. Utopia legt de lat hoog en houdt ze gedurende de volledige opname op die hoogte. De stemmen mengen moeiteloos en de transparantie blijft behouden, zelfs in de meest complexe passages.
Ook de opnamekwaliteit verdient een pluim. Het lijkt alsof er vanop enige afstand werd opgenomen. Dat levert een mooi totaalbeeld op zonder dat de definitie en transparantie van de afzonderlijke stemmen verloren gaan. Het is een geslaagde combinatie van de akoestiek van gotische gewelven en de directheid van een zitplaats op de eerste rij van een concertzaal.
Zoals ik in het begin al schreef: mijn enthousiasme heeft meerdere redenen. Er zou best meer van dit soort projecten mogen zijn. De kennis van deze partituren en hun uitvoeringspraktijk is al lang verdwenen in archieven en in een collectief kerkelijk geheugen dat deze traditie grotendeels vergeten is. Des te aangenamer is het dat Utopia en Psallentes deze muziek opnieuw tot leven brengen. Zo wordt oude muziek weer een nieuwe ervaring.
Tot slot nog iets over de titel van het project, want ook daarin zit een mooie gedachte. Our Lady of Antwerp klinkt meteen internationaler dan ons zachte en vertrouwde "Onzelievevrouwke". En A Musical Path to Rubens klopt helemaal, want al deze muziek vormde ongetwijfeld mee de culturele en spirituele sfeer waarin Rubens leefde en werkte. Deze cd verdient internationale aandacht. Omdat Psallentes en Utopia tot de absolute internationale top behoren, maar ook omdat dé Kathedraal die aandacht meer dan verdient.
Op zondag 27 september kan u naar het CD-releaseconcert in de Antwerpse Kathedraal
