Wat een leuke kerst-cd! Naulet Nau is een heel atypische verschijning tussen de kerstreleases van dit jaar. Broer en zus Alban (24) en Louise (21) Tixier zijn erin geslaagd een bijzonder sfeervolle cd af te leveren, vol mooie en voor velen wellicht nieuwe melodieën. Het is een muzikale ontdekking die me meteen bekoort.
De muziek vindt haar oorsprong in de rijke traditie van de Grande Vendée, een streek die het huidige Vendée, delen van Deux-Sèvres, Anjou en Loire-Atlantique omvat. Voor hun repertoire hebben Alban en Louise zowel geput uit de mondeling overgeleverde volkstraditie als uit historische muziekbronnen. Een belangrijke inspiratiebron is de bundel Trente Noëls Poitevins du XVe au XVIIIe siècle, een verzameling oude kerstliederen die in 1908 opnieuw werd uitgegeven. Daarnaast maakten ze gebruik van de verzamelingen Vieux Noëls van Jérôme Bujeaud, die in de negentiende eeuw liederen en melodieën uit de volksmond optekende. Voor de instrumentale muziek vonden ze inspiratie in onder meer de publicaties van de Société Française du Luth.
Het resultaat is een bijzonder boeiend programma waarin traditionele kerstliederen, vaak in het oude Poitevinse dialect, worden afgewisseld met instrumentale werken uit de zestiende en zeventiende eeuw. Renaissance en barok ontmoeten elkaar hier op een heel natuurlijke manier. Het is muziek uit een overgangsperiode tussen de Renaissance en de Grand Siècle, maar tegelijk muziek die helemaal niet als een historisch document aanvoelt.
Als je in het boekje leest over de achtergrond van deze twee jonge musici, begrijp je meteen waarom ik durf te zeggen dat deze muziek hun bloed zit. Ze groeiden op in een kunstenaarsfamilie, waarin muziek, theater, dans en beeldende kunsten vanzelfsprekend deel uitmaken van het dagelijkse leven. Bovendien wonen ze samen met hun familie in het vijftiende-eeuwse Fief de la Maison Neuve in de Vendée. De historische omgeving en de artistieke opvoeding vormen samen een bijzonder natuurlijke voedingsbodem voor dit repertoire. Alban en Louise staan trouwens al sinds hun vijfde op het podium en spelen al vele jaren samen. Die vertrouwdheid hoor je in alles.
Alban en Louise beheersen hun historische instrumenten meesterlijk. Het luitspel, de guiterne en de theorbe, aangevuld met de viola da gamba's, creëren een bijzonder warme en authentieke klankwereld. Ook de stem van Louise verdient een bijzondere vermelding. Ze heeft een heel eigen, particulier stemgeluid, ver weg van de klassieke, geschoolde zangstemmen die we doorgaans met oude muziek associëren. En net daarin schuilt een groot deel van de charme.
De opname is bovendien prachtig: erg nabij, warm en intiem. Louise zingt alsof ze gewoon bij het haardvuur zit, samen met haar familie, op kerstavond of op een andere winteravond. Buiten vriest het dat het kraakt, binnen verzamelt zich een ruime kring van familie en vrienden. Er wordt gezongen, gespeeld en geluisterd. Als een cd erin slaagt om dat beeld van een warm dekentje bij je op te roepen, dan is dat voor mij al een bijzonder grote verdienste.
Ook de afzonderlijke liederen bieden heel wat ontdekkingen en interessante historische verwijzingen. Neem bijvoorbeeld Une jeune fillette. In de versie van Jehan Chardavoine gaat het over een jonge maagd die in haar gebed door een engel wordt bezocht en het mysterie van de geboorte van Christus verneemt. Het lied herinnert aan de Onbevlekte Ontvangenis en was al vanaf de vroege Renaissance bijzonder populair. Het werd in de daaropvolgende eeuwen door verschillende componisten bewerkt. Het boekje vermeldt zelfs Eustache du Caurroy als een mogelijke kandidaat voor het auteurschap. Een prachtig voorbeeld van hoe een melodie door de eeuwen heen haar weg vindt en telkens opnieuw wordt geïnterpreteerd.
Een andere mooie ontdekking is Noël Maraichin. Dit traditionele lied uit de Vendée vertelt over de geboorte van Jezus tijdens een ijskoude winter. Maria en Jozef vinden onderdak in een eenvoudige stal, waar de wind naar binnen waait en de omstandigheden allesbehalve comfortabel zijn. Terwijl Maria het kind in de kribbe legt, zingen de engelen over de vrede die Jezus op aarde komt brengen. De precieze oorsprong van het lied is niet meer te achterhalen. Door de mondelinge overlevering is de melodie doorheen de tijd geëvolueerd en is de oorspronkelijke datering onzeker gebleven. Net dat maakt het zo bijzonder: we horen hier een stukje levende volkscultuur, doorgegeven van generatie op generatie.
En dan is er nog La Dame Blanche, het laatste nummer van de cd. Dit lied is een hedendaagse compositie van Laurent Tixier, de vader van Alban en Louise. Op het eerste gezicht gaat het over de kerkuil, die in de volksmond ook wel de witte dame wordt genoemd en 's nachts boven de landelijke wegen en dorpen verschijnt. Maar zoals het boekje terecht aangeeft, kan je in die witte dame evengoed een verwijzing naar Onze-Lieve-Vrouw zien, naar de zuiverheid van haar witte mantel en de hoop die ze brengt in de duisternis.
De toelichting bij het lied gaat nog een stap verder en verwijst naar de woorden van Christus: de mens moet het goddelijke dat in zichzelf aanwezig is, tot leven brengen. En precies daarin ligt volgens mij de grote kracht van deze muziek en van deze cd. Het gaat niet alleen om het bewaren en uitvoeren van oude muziek. Het gaat ook om wat die muziek vandaag nog kan betekenen. Christus daagt ons uit om het goddelijke, het goede in onszelf naar boven te halen, elke dag opnieuw. In tijden waarin spiritualiteit en verbondenheid steeds minder plaats lijken te krijgen en soms zelfs worden geridiculiseerd, is dat een boodschap die bijzonder relevant blijft.
Naulet Nau is dus veel meer dan een muzikaal document over de muziek uit de overgangsperiode tussen Renaissance en Grand Siècle. Het is een cd die je als het ware als een gebruiksvoorwerp in je cd-kast moet hebben staan. Eentje waarnaar je regelmatig teruggrijpt, niet noodzakelijk om iets nieuws te ontdekken, maar gewoon om die specifieke sfeer opnieuw door het huis te laten klinken. En telkens opnieuw zal je merken hoe bijzonder dat is.
U merkt het: ik ben relatief enthousiast over deze ontdekking! Dit is absoluut een cd die in het rijtje van de andere bijzondere kerstcd's thuishoort.
Haal hem dus in huis, nestel je in je zetel of favoriete stoel, neem even de tijd om de tijd stil te zetten en luister naar het prachtige spel en de warme zang van broer en zus Tixier. Je zal er geen spijt van hebben!
