Festivalweekend voor een platenlabel
In 1969 legde jazzcontrabassist Manfred Eicher zijn instrument neer en wilde hij de ruimte van het klankenlandschap en de klankkleur van een Debussy en een Ravel uit de klassieke muziek overbrengen naar de jazz. Het werd een succes, met Europese én Amerikaanse muzikanten, met jazz, klassieke en wereldmuziek.
Ondertussen is hij 76 en was hij de gevierde gast op dit verlengde ECM-50 Anniversary weekend in Flagey. Uit een overvol programma kozen we een lezing, een film en een concert.
Het was in de auto onderweg van Stuttgart naar München, de thuisbasis van ECM, dat Manfred Eicher op een Armeense radiozender de muziek van Arvo Pärt hoorde. Die bijna onwerkelijke muziek wilde hij per se opnemen bij zijn ECM-platen, het label dat staat voor “Edition of Contemporary Music”. De klankwereld van Pärt, door Eicher ontdekt mag je wel zeggen, paste volkomen bij de contemplatieve sfeer die Eicher zo liefheeft. Sindsdien is Pärt een hit geworden, al moest zijn Spiegel im Spiegel (in 1999 uitgebracht op ECM) afgelopen weekend tevreden zijn met de tweede plaats in Klara’s Top Honderd. De ‘heilige minimalist’ zit perfect op zijn plaats bij ECM. Nog zo’n monsterhit scoorde ECM met de Noorse saxofonist Jan Garbarek en het Hilliard Ensemble. Hun “Officium” met de polyfone muziek van de 16de-eeuwse Spaanse componist Cristobal de Morales veroverde de wereld en is nog altijd verkrijgbaar.
Toch begon het allemaal met een jazzplaat. In november 1969 verscheen “Free at last” van de Amerikaanse pianist Mal Waldron. Ontgoocheld door de minachting in eigen land voor zwarte muzikanten belandde Waldron in Europa en vestigde zich uiteindelijk in München. Zijn vrije, modale stijl en zijn “zuinige” notenspel pasten als gegoten bij de esthetiek die ook Eicher nastreefde. Een stijl die moest klinken naar het motto van ECM: “the most beautiful sound next to silence”. Dat en nog veel meer vertelde Klara-medewerker Joris Preckler tijdens zijn lezing in Studio 3 van Flagey. Hij liet ook volop fragmenten horen uit zijn favoriete selectie van ECM-albums. Achteraan in de zaal luisterde Manfred Eicher geïnteresseerd en geamuseerd mee.
In de documentaire “Sounds and Silence: Travels with Manfred Eicher” uit 2009 kon je de steeds aandachtige producer aan het werk zien. Altijd minzaam maar uiterst geconcentreerd brengt hij in de opnamestudio’s artiesten dichter bij “hun” klankidioom, en wordt hij daardoor eigenlijk ook zelf “toondichter”. Ooit maakte ik voor het TV-Journaal een item over de Bachsuites gespeeld door Pieter Wispelwey op barokcello. In de Mechelse opnamestudio “Evil Penguin” was ik toen werkelijk verbaasd over hoe belangrijk de rol was van de vrouw aan de knoppen van de mengtafel: “Nee, Peter, iets trager graag, kun je het nog eens proberen, ja, dat is beter....”. In de film Sounds and Silence zag ik het weer: hoe een minzame perfectionist zijn zo herkenbare klankkleur bewaakte. Prachtig om ook te zien hoe producer en vooral luisteraar Manfred Eicher samen met Arvo Pärt de opname van diens “Für Lennart. In Memoriam” begeleidde en hoe ze na afloop samen een dansje van tevredenheid uitvoerden.
Dezelfde intense aandacht en uiterste concentratie zag je bij de opnames van oudspeler Anouar Brahem en van Dino Saluzzi op bandoneon, met celliste Anja Lechner… Eén opmerking van Eicher tijdens een repetitie zegt alles: “...I want more waves in the movement...”. Het moet meer “golven” hebben, en eigenlijk zegt hij: niets moet in de maat, laat het los, alles kan. Veelzeggend als je de oeuvrecatalogus van ECM beluistert en wilt begrijpen. Meer dan duizend opnames, gekoesterd in klank en stilte.
En dan de Avishai’s: trompettist Avishai Cohen en pianist Yonathan Avishai. Een van de vele gasten van ECM én Flagey. Ze kwamen er een selectie presenteren uit hun nieuwe album bij het label: Playing the Room. Standards en eigen composities. Twee heren van formaat, deze keer als duo. Ook hier weer verstilling én virtuositeit. Bij de trompettist geldt: “Hoe kan ik het nu improviseren?” Dat is een uitspraak van hem. Hij doet het in alle eenvoud, soms gedempt, soms niet. En ja, zijn grote voorbeeld was Miles Davis, maar hij is al lang Avishai Cohen zelf geworden. Hetzelfde kan men zeggen van de pianist. Erg vrij, zoals Mal Waldron ooit bij ECM, maar ook spaarzaam als John Lewis. Met eenvoudige motiefjes, inspelend op de trompettist of omgekeerd. Beiden veertigers, Israeli-born en samen opgegroeid in Tel Aviv, maar Cohen woont nu in New York en Avishai in Frankrijk. Een concert vol verfijning en overgave, met nummers boordevol eigenzinnige en zachtzinnige harmonieën. Helemaal ECM en helemaal Flagey om zo’n verjaardagsfeest te organiseren.
- WAT: ECM 50 Anniversary Weekend
- WIE: Lezing 50 jaar ECM door Joris Preckler
- FILM: Sounds and Silence. Travels with Manfred Eicher, van Peter Guyer en Norbert Wiener, 2009
- CONCERT: Avishai Cohen, trompet en Yonathan Avishai, piano.
- WAAR: Flagey, Studio 1, 3 en 5.
- WANNEER: 23 november 2019
- FOTO’S: © Olivier Lestoquoit
