In de jaren waarin Sergej Rachmaninoff de negen Études-Tableaux, Op. 39, componeerde, onderging Rusland een cruciale historische transformatie: de Februarirevolutie van 1917 en, radicaler, de Oktoberrevolutie hadden het tsaristische regime omvergeworpen en het begin gemarkeerd van een nieuw tijdperk, dat aanvankelijk veelbelovend leek. Rachmaninoff, aanvankelijk gefascineerd door deze wind van vrijheid, besefte al snel dat hij zou moeten emigreren:
“In maart 1917 had ik al besloten Rusland te verlaten, maar ik kon mijn plan niet uitvoeren omdat Europa nog steeds in oorlog was en niemand de grenzen kon oversteken. Ik trok me terug op het platteland en bracht de zomer door in Ivanovka. Het zou mijn laatste zomer in Rusland zijn. De indrukken die ik opdeed door het contact met de boeren waren zeer onaangenaam. Ik had Rusland liever met betere herinneringen verlaten. Ten tijde van de tweede fase van de revolutie – de bolsjewistische opstand – woonde ik nog steeds in mijn oude appartement in Moskou.” Ik begon aan mijn eerste pianoconcert en zette de compositie in gang van wat later het Vierde zou worden… Op dat moment kwam er een volkomen onverwachte gebeurtenis, die ik alleen aan goddelijke genade en niet aan toeval kan toeschrijven, die me te hulp schoot.» Hij verwees naar een concerttournee door Scandinavië, die als voorwendsel diende om het land te verlaten. Een van de laatste muzikale fragmenten die hij in november 1917 componeerde, was er een die later de bijnaam Orient Express kreeg, wellicht een weerspiegeling van zijn wanhopige verlangen om naar een ander leven te ontsnappen. Zijn familie voegde zich op 23 december bij hem in Petrograd; de beroemde bas Fjodor Chaliapin stuurde zijn vriend een afscheidsbrief met een doos kaviaar en zelfgebakken brood voor de reis – een gebaar dat Rachmaninoff diep ontroerde. Na de Scandinavische tournee begon de grote reis naar New York vanuit Oslo, op 1 november 1918, aan boord van een kleine stoomboot. Zo begon zijn avontuur in de Nieuwe Wereld, maar Rachmaninoff bleef de rest van zijn leven gekweld door een diep gevoel van nostalgie – een Rus, zoals Stravinsky ooit zei, “vergeet nooit de geur van Russische grond”.
Dit gevoel van nostalgie lijkt diep verankerd in de menselijke geest en komt zelfs sterk naar voren in Rachmaninoffs werken, die een zeer virtuoos karakter hebben en vaak doordrenkt zijn van een aangrijpende passie die uitmondt in een climax die grenst aan tragische wanhoop. Het idee van een emotioneel-sonische “climax” was essentieel voor Rachmaninoff, die in een brief aan Chaliapin stelde dat de uitvoerder dit hoogtepunt moest bereiken “na een uiterst nauwgezette berekening”. Dit idee van passie, muzikaal weergegeven met bijna wetenschappelijke precisie, geldt ook voor Rachmaninoff als dirigent, die door tijdgenoten werd beschreven als iemand zonder theatrale flair, volledig gericht op het ontdekken van nieuwe, kostbare details in elk werk. De kunst van de dirigent komt ook tot uiting in zijn pianocomposities, die vaak quasi-orkestraal van aard zijn; het is dan ook geen wonder dat sommige van de Études-Tableaux door Ottorino Respighi werden georkestreerd. Bij die gelegenheid gaf Rachmaninoff de Italiaanse componist enkele “geheime uitleg” om hem te helpen de “noodzakelijke kleuren” te vinden voor de Études 2, 6 en 7 van opus 39, evenals de vierde van opus 33: