Sommige concerten zijn absurd om te recenseren, omdat je vooraf eigenlijk al weet dat alles zal kloppen. De musici zijn top, het programma is doordacht en de uitvoerders hebben hun strepen ruimschoots verdiend. Wat schrijf je dan nog over een concert van Christina Pluhar en L’Arpeggiata?
Misschien niet zozeer over de muziek zelf, maar over wat die muziek met je doet.
Het slotconcert van het Festival de l’Abbaye de Saint-Michel en Thiérache bracht een line-up om van te duizelen. En toch was het meer dan een parade van grote namen. Dit nieuwe programma – dat overigens de week voordien nog ter plekke werd opgenomen voor een toekomstige cd-release – bleek vooral een emotionele en muzikale reis langs de Balkan, geïnspireerd door een verhaal dat helaas pijnlijk actueel blijft.
Een concert met een boodschap
Tijdens haar inleiding liet Christina Pluhar even in haar ziel kijken. Tien jaar geleden werd in Oostenrijk een vrachtwagen aangetroffen met de lichamen van tientallen vluchtelingen, onder wie verschillende kinderen, die op de vlucht waren voor het geweld in Syrië. Een gebeurtenis die haar diep raakte.
“Wat kan een muzikant doen tegenover zo’n tragedie?”: vroeg ze zich af. Aanvankelijk leek het antwoord eenvoudig: niets.
Maar tegelijk ook: veel.
Met dit programma wil Pluhar de herinnering aan dat menselijk drama levend houden en tegelijk de vele vluchtelingenroutes door de Balkan muzikaal verkennen. Niet vanuit een politieke invalshoek, maar vanuit een menselijke. Door muziek van volkeren, regio’s en culturen met elkaar te verbinden, toont ze wat reizigers onderweg altijd doen: ontmoeten, luisteren, delen en ontdekken.
Het maakte van deze voorstelling veel meer dan zomaar een concert. Het werd een échte roadtrip.
Een indrukwekkend gezelschap
Zoals steeds bij L’Arpeggiata was de bezetting indrukwekkend. Bekende gezichten als Vincenzo Capezzuto en Céline Scheen werden geflankeerd door de Griekse zangeres Katerina Papadopoulou en de Bosnische Natasa Mirkovic.
Die laatste was voor mij zonder twijfel een van de ontdekkingen van de avond. Mirkovic is niet alleen een uitstekende zangeres met een eigen discografie, maar bracht ook een extra dimensie mee: zij wás ooit zelf één van die vluchtelingen die de Balkanroute aflegden. En je voelt bijgevolg dat ze deze muziek met net dat iets meer op het podium brengt.
Ze beschikt over een natuurlijke podiumprésence en een indringende manier van zingen die je onmiddellijk meesleept. Zelfs zonder de teksten volledig te begrijpen, geloof je elk woord dat ze zingt. In het aangrijpende Gusta nocna tmina liet ze horen hoeveel kleuren en emoties ze in één lied kan leggen: krachtig, breekbaar, teder en tegelijk onweerstaanbaar overtuigend.
Helemaal anders, maar even boeiend, was Katerina Papadopoulou. Haar stem is zachter, fluweliger bijna. Geen grote operastem, maar wel een stem die je aandacht vasthoudt van de eerste tot de laatste noot. In de Griekse liederen kwam die intimiteit bijzonder goed tot haar recht.
Voeg daar de krachtige sopraan van de Belgische Céline Scheen aan toe en je krijgt een uitzonderlijk rijk kleurenpalet aan vrouwenstemmen. Zowel in de ensembles als in de duetten ontstonden momenten van een schoonheid die je vooraf onmogelijk kunt voorspellen.
En dan is er natuurlijk Vincenzo Capezzuto. Zoals zo vaak gaf hij kleur, flair en persoonlijkheid aan alles wat hij aanraakte. Hij opende het concert met Are mou Rindineddha en dat was een slimme programmatorische keuze: herkenbaar, vertrouwd en perfect om het publiek onmiddellijk mee te nemen in het verhaal.
Op reis langs Balkanwegen
Na de opener volgde onder meer het traditionele Macedonische So maki sum se rodila. Een van die momenten waarop de tijd even stil lijkt te staan, bijna onaards. Capezzuto overtrof zichzelf en het werd meteen duidelijk dat dit programma een blijver wordt wanneer de cd verschijnt.
Het bijzondere aan deze muzikale reis was dat niet alleen de zang centraal stond. Integendeel.
Pluhar vulde haar vertrouwde ensemble aan met muzikanten uit Bulgarije en Griekenland. En dat is voor dit programma een meesterzet en rijkdom. De instrumentale passages waren geen rustpunten tussen de vocale nummers, maar essentiële haltes onderweg.
Soms voelde het alsof je door de Karpaten reed met de ramen open. Dan weer alsof je hals over kop een steile berghelling afdaalde. De combinatie van slagwerk, lier, accordeon en traditionele volksinstrumenten gaf het programma een haast filmisch karakter.
De instrumentale Ballad Horo en zeker het Bulgaarse Bucimis was zo’n moment dat je letterlijk van je stoel blies. Je kan in het mooi Engels over de musici zeggen: “They’ve gone wild!” Wat een plezier straalde van het podium rechte de enthousiaste abdijkerk in.
Virtuositeit zonder uiterlijk vertoon
Een speciaal woord verdienen Bulgaaren Petar Ralchev en Peyo Peev. Ralchev liet horen waarom hij al decennialang tot de absolute top van de accordeonisten behoort. Peev bespeelde de gadulka, een traditioneel Bulgaars strijkinstrument dat voor velen in de zaal wellicht een ontdekking was.
Hun samenspel leek soms bedrieglijk eenvoudig, maar achter die vanzelfsprekendheid schuilen uiteraard jarenlang vakmanschap en duizenden uren studie. Het was niet alleen muzikaal indrukwekkend, maar ook visueel een plezier om naar te kijken.
Hetzelfde gold voor Stefano Dorakakis op de kanun, een complex snaarinstrument dat kleur, ritme en een typisch Oost-Mediterraan aroma toevoegde aan het geheel.
En dan waren er de slagwerkers Tobias Steinberger en David Mayoral. Hun bijdrage was ronduit fenomenaal. Wie denkt dat slagwerk vooral ondersteuning biedt, had hier een overtuigende les kunnen krijgen. Hun spel gaf de muziek vaart, spanning en voortdurend nieuwe energie.
De kracht van samenspel
Wat dit concert misschien nog het meest bijzonder maakte, was de sfeer op het podium.
Hoewel Christina Pluhar duidelijk de motor achter het project is, getuige haar vele bewerkingen en haar artistieke visie, wekte ze nergens de indruk dat dit “haar” concert was. Integendeel. Ze gaf haar musici ruimte om te schitteren en zij deden dat zichtbaar met plezier.
Blikken werden uitgewisseld, glimlachen gedeeld, muzikale ideeën doorgespeeld. Het was muziek in de mooiste betekenis van het woord: samen musiceren.
Dat gold evenzeer voor artiesten die minder op de voorgrond stonden maar essentieel waren voor het totaalbeeld. Doron Sherwin gaf met zijn cornetto een warme gloed aan talloze passages. Josep Maria Duran zorgde met theorbe en barokgitaar voor een stevige fundering. De Grieken Kyriakos Tapakis op oud en Giorgos Kontoyiannis op lier kleurden het programma met authentieke mediterrane tinten.
Meer dan een schot in de roos
Ik schreef in het begin dat dit een moeilijk concert is om over te schrijven.
Niet omdat er niets te zeggen valt, maar omdat woorden soms tekortschieten wanneer kunstenaars van dit niveau samenkomen. Dan blijft uiteindelijk vooral de emotie over.
En exact daar trof dit concert doel.
Wie de komende maanden de kans krijgt om deze productie ergens te horen, moet dat absoluut doen. Niet alleen omwille van de uitstekende muziek. Niet alleen omwille van de schitterende muzikale roadtrip door de Balkan. Maar ook omwille van de boodschap.
Pluhar zei het zelf aan het begin van de avond: muziek zal de wereld niet veranderen.
Misschien niet.
Maar ze kan wel mensen samenbrengen, culturen met elkaar laten kennismaken en de scherpe kanten van de werkelijkheid wat afvijlen. En misschien is dat vandaag belangrijker dan ooit.
Tot slot nog dit. Het was geen toeval dat deze nieuwe cd-opname plaatsvond in de abdijkerk van Saint-Michel. L’Arpeggiata is er ondertussen een graag geziene gast en lijkt haast familie van het festival geworden. De prachtige abdij vormt bovendien een ideale omgeving voor muziek die grenzen en eeuwen overstijgt.
Zoals deze avond bewees: sommige reizen maken we niet met de auto of het vliegtuig, maar simpelweg door te luisteren. En zelden was zo’n muzikale reis zo boeiend als deze.
