Wie in Vlaanderen de naam Julian Weigend hoort, fronst waarschijnlijk even de wenkbrauwen. Maar zodra men toevoegt dat hij de chirurg vertolkt in de populaire ARD-reeks “In aller Freundschaft”, verschijnt doorgaans een glimp van herkenning. Toch ligt de ware kern van Weigends kunstenaarschap niet in de televisiestudio, maar op de scène – bij voorkeur onder de open hemel, waar woord, ruimte en vergankelijkheid elkaar ontmoeten.
Geboren op 27 augustus 1971 in Graz en gevormd aan de Hochschule für Musik und darstellende Kunst aldaar, behoort Weigend tot dat zeldzame slag acteurs voor wie het theater geen opstap, maar oorsprong is. Zijn artistieke weg voerde hem langs talrijke Duitstalige podia – van Klagenfurt tot Schleswig-Holstein en de Berliner Kammerspiele – waar hij zich al vroeg onderscheidde. In 1995 werd hij als eerste laureaat bekroond met de Publikumspreis van de Bad Hersfelder Festspiele, kort daarop gevolgd door de prestigieuze Großer Hersfeld-Preis van de kritiek. Het televisiewerk kwam later, als uitbreiding van een reeds stevig verankerd toneelbestaan.
Die fundamentele verbondenheid met het theater verklaart wellicht waarom Weigend de titelrol in Jedermann al van bij de allereerste voorstelling vertolkt – een rol die zich niet eenvoudig laat afleggen, eerder lijkt zij zich gaandeweg aan haar vertolker te hechten. Werner De Smet sprak voor Klassiek Centraal met de acteur over die bijzondere band, en over de plek waar hij haar dit jaar opnieuw gestalte geeft: de Marktplatz van Weimar, beladen met cultuurhistorisch gewicht en existentiële resonantie.
Jedermann Theater, Tegelers rondreizende productie, is inmiddels goed voor meer dan 20.000 toeschouwers sinds de start in Beelitz in 2022, met speelplaatsen zoals Berlijn, Bayreuth en Regensburg en binnenkort ook Bremen, Coburg en Graz. De productie keerde al eerder terug naar de Thüringse cultuurstad – en telkens opnieuw blijkt die terugkeer meer dan logistiek. “Weimar betekent voor mij als acteur veel meer dan een locatie,” zegt Weigend. “Het is een geestelijke en culturele ruimte die me heel mijn leven al fascineert.”
Die fascinatie heeft alles te maken met wat Weimar als plek vertegenwoordigt: de erfenis van Goethe en Schiller, de taal als instrument van waarheid, de Bauhaus-traditie als motor van vernieuwing. Weigend voelt dat gewicht tijdens de repetities niet als een last, maar als een verrijking. “Je kunt je aan de geschiedenis van deze plek niet onttrekken. Er is een zekere verdichting – een verbinding met al de kunstenaars, denkers en visionairen die hier gewerkt hebben.” En die verbinding is, zo benadrukt hij, niet uitsluitend nostalgisch. “Weimar staat door de Bauhaus-traditie ook voor moed en voor de gedachte om kunst steeds opnieuw te herdenken. Die mix van traditie en vernieuwing vind ik heel inspirerend.”
De parallel met Jedermann is daarbij opvallend vanzelfsprekend. Hugo von Hofmannsthals stuk – dat in Salzburg zijn bekendste thuis gevonden heeft, maar in Tegelers versie nadrukkelijk wordt losgeweekt van die specifieke traditie – stelt vragen die in Weimar bijzonder hard resoneren: over vergankelijkheid, verantwoordelijkheid, over wat er uiteindelijk telt. “Je speelt hier niet alleen een tekst,” zegt Weigend, “maar je treedt in dialoog met een cultureel erfgoed dat over eeuwen gegroeid is.”
Gevraagd of diezelfde rol elders anders zou aanvoelen, is hij genuanceerd. Salzburg associeert hij met de zware last van een decennialange voorstellingsgeschiedenis en de onmiddellijke verbinding met Hofmannsthal zelf. Berlijn heeft een andere dynamiek – uitdagender, meer wrijvend, meer in beweging. “Weimar ervaar ik daarentegen als een plek van diepte en reflectie. De confrontatie met de mens, met de taal, met wat blijft – dat is hier bijzonder voelbaar.” En precies dat maakt de rol op deze locatie anders, voegt hij eraan toe: “Men speelt Jedermann niet alleen voor een historische achtergrond, maar op een plek waar eeuwenlang nagedacht werd over het mens-zijn, de kunst en de grote levensvragen.”
Dat Weigend persoonlijk veranderd is door de rol, is duidelijk: “Iedere intensieve omgang met een personage laat sporen na – en Jedermann heel in het bijzonder,” zegt hij. De figuur doorloopt een ontwikkeling: van iemand die leeft in de illusie van het maakbare naar iemand die geconfronteerd wordt met de absolute grens. Jaar na jaar in dat proces meegaan, zo vertelt Weigend, verandert de eigen blik op tijd, op relaties, op succes. “Jedermann is niet als een kant-en-klaar mens op de wereld gekomen – hij maakt een ontwikkeling door. Het gaat om inzicht, om verantwoordelijkheid en om de mogelijkheid te veranderen.” Wat hem daarbij het meest treft, is dat de figuur nooit “af” is, maar voortdurend in beweging blijft. “Je speelt niet alleen een mens die de dood ontmoet – je ontmoet daarbij ook telkens opnieuw jezelf.”
Het publiek blijkt dat aan te voelen. Weigend is elke keer opnieuw verrast door de onmiddellijkheid van de reacties. Niet de bewondering voor een technische prestatie, maar iets persoonlijkers: het herkennen van zichzelf in een figuur die in eerste instantie allesbehalve sympathiek is. “Mensen zien niet alleen de geschiedenis van een rijke man die met de eindigheid geconfronteerd wordt – ze herkennen zichzelf op bepaalde momenten.” Na de voorstellingen ervaart hij vaak een grote stilte onder het publiek, een diep emotionele aanwezigheid. “Dat toont me dat theater nog steeds de kracht heeft om mensen echt te raken.”
Voor de voorstellingen op de Marktplatz van Weimar deze zomer hoopt hij dat het publiek meer dan theater meeneemt naar huis. “Ik hoop dat ze een moment van ontmoeting beleven – met de geschiedenis, met de figuur, en misschien ook met zichzelf.” Grote antwoorden geeft Jedermann niet, zo weet hij. Maar de vragen die het stuk stelt, zijn van de hardnekkige soort. “Als toeschouwers naar huis gaan met een gedachte, een gevoel of een vraag, dan heeft theater iets bereikt.”
Op die Marktplatz, voor het Rathaus, onder de open hemel van een stad die ooit Goethe en Schiller huisvestte en die nu opnieuw een middeleeuws moraalspel tot leven laat komen – dat voelt als de juiste plek.
