Er zijn platen die je niet zomaar afspeelt, maar binnengaat, zoals je een kerk binnengaat waar het licht al aan het doven is. Franz Liszt: Piano Music Vol. 1 van pianiste Eunhee Baek is zo’n recital: geen programma dat mikt op virtuoze verbluffing, maar een zorgvuldig opgebouwde reis door veertig jaar componeren. Ze spant een boog van de Trois Apparitions uit 1834, waarin de jonge Franz Liszt (1811-1886) zich voor het eerst een geheel eigen poëtische taal toe-eigent, tot het Derde Jaar van de Années de pèlerinage, voltooid in de schaduw van Wagners dood en amper drie jaar voor die van Liszt zelf. Tussen die twee polen ligt niet alleen een componistenleven, maar ook een liefde: die voor Marie d’Agoult, die in 1832 als “een vreemde verschijning” haar intrede deed in het bestaan van de drieëntwintigjarige Liszt, en wier dood in 1876 een tijdperk definitief afsloot.
Baek, geboren in Seoel en gevormd aan de Berlijnse Universität der Künste, het Mozarteum in Salzburg en de Accademia in Imola bij Boris Petrushansky, wijdt zich al jaren aan het volledige pianowerk van Liszt. Die toewijding hoor je. Waar veel Liszt-interpretaties blijven steken in uiterlijk vertoon – de virtuoze schittering die het instrument tot spektakelstuk degradeert – kiest Baek consequent voor de binnenkant van de partituur. Haar aanslag is nooit opdringerig; ze laat de muziek liever ademen dan schitteren. Haar toucher is uitzonderlijk verfijnd; vanaf de eerste maten voel je dat hier een pianiste aan het woord is die de luisteraar niet wil imponeren, maar meenemen in een zorgvuldig verteld muzikaal verhaal. Opmerkelijk is bovendien hoe moeiteloos zij de beruchte technische moeilijkheden overwint. De virtuositeit is voortdurend aanwezig, maar wordt volledig ondergeschikt gemaakt aan de muzikale gedachte.
Die benadering is meteen te horen in de openende Apparitions. De eerste, eigenlijk niet meer dan een vastgelegde improvisatie, ontvouwt zich in deze lezing als een droom die zichzelf nog aan het uitvinden is: vaag omlijnd, bijna impressionistisch, tot een Italiaans getinte barcarole-melodie plots helder naar voren treedt, om vervolgens weer in de harmonische nevel op te lossen. De tweede Apparition, een vluchtige muzikale fantasie van nauwelijks enkele minuten, tuimelt voorbij als een opwelling die zich niet laat vasthouden. Pas in de afsluitende Schubert-fantasie laat Baek de vingers werkelijk los, zonder ooit de wispelturige, improviserende geest van het geheel te verraden.
Veertig jaar later – en dat is de eigenlijke reis die deze cd aflegt – is van die sensuele overgave weinig meer over. Het geloof, gedeeld met Carolyne von Sayn-Wittgenstein, doordringt de late Liszt, en Baek voelt dat feilloos aan zonder het ooit dik aan te zetten. In Sunt lacrymae rerum en de Marche funèbre – twee doodsmeditaties, de ene opgedragen aan de gesneuvelde Hongaarse patriotten van 1848-49, de andere aan de vermoorde keizer Maximiliaan van Mexico – klinkt haar spel sober, bijna ascetisch, alsof elke overtollige noot een verraad zou zijn aan de rouw die eronder ligt. Het is Liszt op zijn somberst, en Baek weerstaat de verleiding die somberheid mooier te maken dan ze is.
Tussen die duisternis in staan de twee Cyprès-stukken en de Jeux d’eaux à la Villa d’Este, en het is precies daar dat deze opname haar hart laat zien. De Cyprès-stukken, geïnspireerd door de eeuwenoude cipressen van de Villa d’Este, klinken hier als verweerde, zingende stammen – de akkoorden liggen open en gewond, alsof zij al vooruitwijzen naar Wagners Tristan. Juist in deze bladzijden toont Liszt zich het modernst. De harmonische durf, de open akkoorden en de onopgeloste spanningen openen al een venster op de muzikale wereld van Debussy, Skrjabin en zelfs Bartók, zonder dat Baek die moderniteit nadrukkelijk wil etaleren. Daartegenover staat de Jeux d’eaux à la Villa d’Este, een van de late, monumentale hoogtepunten uit Liszts pianistische oeuvre. In Baeks handen wordt het een absolute lichtvlek: het water klatert, schittert en spat uiteen, terwijl de beroemde verwijzing naar Johannes 4:14 – over het levende water dat opwelt tot eeuwig leven – bijna hoorbaar wordt. Zelden klinkt verlossing zo natuurlijk, zo weinig gewild of gezocht.
L’Angelus en het besluitende Sursum Corda, die het album omkaderen, tonen een Liszt die zich heeft ontdaan van alle overtolligheid. Baek laat de verre klokken van L’Angelus wegsterven met een ingehouden ontroering die niet naar sentiment neigt, en in Sursum Corda vindt ze precies de juiste balans tussen bazuingeschal en innerlijke overtuiging – geen triomfantelijk vuurwerk, maar een stil, bijna schuchter geloof dat zich toch weet te verheffen.
Ook de opnamekwaliteit draagt wezenlijk bij aan de overtuigingskracht van dit recital. Da Vinci Classics kiest voor een warme, natuurlijke pianoklank waarin geen detail verloren gaat. De dynamische schakeringen van Baeks spel blijven volledig intact, terwijl ook de verstilde passages alle ruimte krijgen om hun spanningskracht te behouden.
Het programmatische concept is misschien wel de grootste verdienste van deze cd: de gekozen werken vormen geen bloemlezing van bekende Liszt-pagina’s, maar een zorgvuldig opgebouwde geestelijke biografie waarin de luisteraar stap voor stap getuige wordt van een componist die zijn blik steeds verder naar binnen richt – van de onbevangen extase van de jonge minnaar tot de berustende introspectie van de oude meester. Het is een reis die vraagt om aandacht, om stilte in de kamer, om het uitschakelen van alles wat afleidt – maar wie die moeite neemt, wordt ruimschoots beloond. Een intense, doordachte en oprecht ontroerende hommage aan een componist voor wie de piano, zoals Jean-Yves Clément treffend schrijft, tot het einde een biechtvader bleef.
