Hij had een slanke gestalte, een uitgemergeld gezicht en speelde zo verbluffend dat zijn tijdgenoten nauwelijks een andere verklaring konden bedenken: Niccolò Paganini (1782-1840) moest wel een pact met de duivel hebben gesloten. Zijn uitzonderlijke virtuositeit, theatrale uitstraling en mysterieuze reputatie maakten hem tot een vroege superster van de klassieke muziek. Maar wie was de man achter de legende? De tentoonstelling Wanneer Paganini Ysaÿe ontmoet. De violen van de duivels in het Grand Curtius in Luik nodigt uit om dat zelf te ontdekken. Je maakt er kennis met Paganini als componist, gitarist en pedagoog, en ontdekt hoe zijn muzikale nalatenschap doorwerkte tot in de Luikse vioolschool.
Van Genua naar Luik: een erfenis in beweging
Paganini's verhaal eindigt niet bij zijn eigen meesterlijke vioolspel. Zijn erkende leerling Camillo Sivori droeg de muzikale erfenis van zijn leermeester uit door heel Europa. Later vond die virtuositeit ook weerklank bij Eugène Ysaÿe (1858-1931), de Luikse violist die de mogelijkheden van zijn instrument verder verruimde. In het voorwoord bij zijn Tien preludes verwijst Ysaÿe naar de betekenis van Paganini's muziek en het genie dat daarin tot uiting komt.
De tentoonstelling brengt die muzikale verwantschap tastbaar in beeld. Ze toont hoe Paganini, Sivori en Ysaÿe elk op hun manier de vioolgeschiedenis vormgaven: van de virtuositeit die Paganini beroemd maakte tot de artistieke vernieuwing waarmee Ysaÿe de traditie verder ontwikkelde.
Schatten die een verhaal vertellen
Curator Patrick Dheur brengt bijzondere bruiklenen uit Italiaanse, Belgische en Franse collecties samen. Sommige objecten spreken meteen tot de verbeelding; andere laten je kennismaken met minder bekende kanten van de muziekgeschiedenis.
- Paganini's persoonlijke gitaar. Het instrument werd in Napels gebouwd door Gennaro Fabricatore en draagt de geauthenticeerde handtekening van Paganini. Hij gebruikte de gitaar om te componeren en muziek te maken in intieme kring. Zo werpt het instrument een ander licht op een muzikant die vooral als vioolvirtuoos bekendstaat.
- Een album vol herinneringen. Het album van Sivori uit 1842 bevat opdrachten, schetsen en partituren, met onder meer handtekeningen van Fétis en Vieuxtemps. Het vormt een bijzonder venster op het muzikale netwerk waarin de virtuozen van die tijd zich bewogen.
- Paganini in beeld. Het portret van Giuseppe Isola, geschilderd tijdens Paganini's leven, toont de historische figuur achter de mythe. Een terracotta beeldje van Dantan de Jonge voegt daar een speelsere, karikaturale toets aan toe.
- De kunst van de strijkstok. Veertien historische strijkstokken van onder meer de familie Tourte, John Dodd en Louis-Simon Pajeot illustreren hoe instrumentenbouw en speeltechniek elkaar beïnvloedden. Bijzonder is ook de Sartory-strijkstok die koningin Elisabeth in 1929 aan Ysaÿe schonk, met een gegraveerde opdracht aan haar geliefde meester.
- Van historisch naar hedendaags. De sculpturale instrumenten van vioolbouwer Gauthier Louppe tonen hoe de instrumentenbouw blijft evolueren. De bekroonde altviool Gaudiade en de cello Phénix verbinden vakmanschap met nieuwe artistieke mogelijkheden. Ook hedendaagse componisten lieten zich door deze instrumenten inspireren.
Wie na de tentoonstelling nog dieper in de Luikse muziekgeschiedenis wil duiken, kan terecht in de permanente collectie. De Espace César Franck bewaart onder meer het klavier van het orgel van Sainte-Clotilde en Francks Erard-halfvleugel. Daarnaast brengt de Studio Eugène Ysaÿe een art-nouveausalon van Serrurier-Bovy opnieuw tot leven. César Franck droeg zijn beroemde vioolsonate op aan Ysaÿe ter gelegenheid van diens huwelijk. De nabijheid van beide ruimtes maakt die muzikale verbondenheid ook letterlijk zichtbaar.
Een tentoonstelling die je ook kunt beluisteren
Een tentoonstelling over muziek hoeft niet bij kijken te blijven. Daarom begeleidt een reeks concerten en lezingen het parcours. Op het programma staan zowel historische ontdekkingen als hedendaagse interpretaties. Alle Luikse activiteiten beginnen om 20.00 uur.
- 21 november: de jonge Italiaanse pianist Giulio Ginobi speelt in het Musée de La Boverie het recital Herinnering aan Paganini, met werken van Chopin en Scarlatti en de erfenis van de virtuositeit als thema.
- 5 december: Giuseppe Nova (fluit) en Michele Trenti (gitaar) brengen in de Salon Paganini een concert rond Paganini's manuscripten.
- 12 december: musicoloog Danilo Prefumo belicht in de Salon Paganini de invloed van de Franse school op Paganini én de invloed van Paganini op de Europese vioolscholen van de negentiende eeuw.
- 15 januari: het Paganini Ensemble Vienna, met violist Mario Hossen, blikt in het Grand Auditoire Montefiore terug op Paganini's Weense doorbraak in 1828.
- 30 januari: Paganini Inspiration laat in het auditorium van het Grand Curtius nieuwe werken voor fluit en gitaar horen, met gastcomponist Andrea Talmelli.
- 13 februari: Jérôme Akoka neemt de luisteraar in de Salon Paganini mee naar de gouden eeuw van de strijkstok.
- 20 februari: het Koninklijk Kamerorkest van Wallonië brengt in het Grand Auditoire Montefiore muziek van Ysaÿe, Franck, Grétry en Lekeu, aangevuld met een Belgische première van Patrick Dheur.
- 6 maart: Marie Cornaz van de Koninklijke Bibliotheek van België sluit de reeks in de Salon Paganini af met een lezing over Ysaÿe en Paganini.
Ook buiten Luik klinkt de tentoonstelling. Op 28 en 29 oktober brengen Mario Hossen en Patrick Dheur in het Palazzo Tursi in Genua, tijdens het Paganini-festival, de historische viool Il Sivori tot klinken, een instrument dat ooit aan Paganini toebehoorde.
Ook gezinnen kunnen de wereld van Paganini ontdekken. Van 19 tot 23 oktober loopt de workshopweek In de voetsporen van Paganini voor kinderen van 6 tot 12 jaar. Op 31 oktober trekt een duivelsparade door het museum, gevolgd door een Halloween-filmavond. Op 8 november is er een kinderrondleiding, op 15 november een thematische rondleiding voor een breed publiek.
Luik als internationale muziekstad
Dat deze tentoonstelling in Luik plaatsvindt, is geen toeval. De stad werd op 31 oktober 2025 door UNESCO erkend als Creatieve Stad voor Muziek en bouwt daarmee voort op een rijke muzikale traditie. Ook de Europese Paganini-route, die in mei 2026 de erkenning als Culturele Route van de Raad van Europa kreeg, onderstreept het internationale belang van dit erfgoed.
Met Wanneer Paganini Ysaÿe ontmoet brengt het Grand Curtius een muzikale erfenis tot leven. De tentoonstelling laat zien hoe Paganini generaties violisten inspireerde en hoe Ysaÿe die traditie verder vernieuwde. Een ontmoeting tussen twee virtuozen die je niet alleen wilt bekijken, maar vooral ook wilt beluisteren.
Praktisch
Wat: Wanneer Paganini Ysaÿe ontmoet. De violen van de duivels
Wanneer: 16 oktober 2026 tot 7 maart 2027
Waar: Grand Curtius, Féronstrée 136, 4000 Luik
Openingsuren: dagelijks van 10 tot 18 uur, gesloten op dinsdag en op 1 januari, 1 mei, 1, 2 en 11 november en 25 december
Tickets: 10 euro; 65-plussers betalen 6 euro. Gratis voor bezoekers jonger dan 26 jaar en voor iedereen op de eerste zondag van de maand.
Concerten en lezingen: respectievelijk 15 en 10 euro; enkel op reservering via Rendez-vous musicaux liégeois.
Meer informatie: www.grandcurtius.be