Er was hij slank van gestalte, met een uitgemergeld gezicht, en speelde hij zo verbluffend dat zijn tijdgenoten nauwelijks een andere verklaring konden bedenken: Niccolò Paganini (1782-1840) moet wel een pact met de duivel hebben gesloten. Zijn uitzonderlijke virtuositeit, theatrale uitstraling en mysterieuze reputatie maakten hem tot een vroege superster van de klassieke muziek. Maar wie was de man achter de legende? De tentoonstelling Wanneer Paganini Ysaÿe ontmoet. De violen van de duivels in het Grand Curtius in Luik nodigt uit om dat zelf te ontdekken. Je maakt er kennis met Paganini als componist, gitarist en pedagoog, en ontdekt hoe zijn muzikale nalatenschap doorwerkte tot in de Luikse vioolschool.
Van Genua naar Luik: een erfenis in beweging
Paganini's verhaal eindigt niet bij zijn eigen meesterlijke vioolspel. Zijn erkende leerling Camillo Sivori droeg de muzikale erfenis van zijn leermeester uit door heel Europa. Later vond die virtuositeit ook weerklank bij Eugène Ysaÿe (1858-1931), de Luikse violist die de mogelijkheden van zijn instrument verder verruimde. In het voorwoord bij zijn Tien preludes verwijst Ysaÿe naar de betekenis van Paganini's muziek en het genie dat daarin tot uiting komt.
De tentoonstelling brengt die muzikale verwantschap tastbaar in beeld. Ze toont hoe Paganini, Sivori en Ysaÿe elk op hun manier de vioolgeschiedenis vormgaven: van de virtuositeit die Paganini beroemd maakte tot de artistieke vernieuwing waarmee Ysaÿe de traditie verder ontwikkelde.
Schatten die een verhaal vertellen
Curator Patrick Dheur brengt bijzondere bruiklenen uit Italiaanse, Belgische en Franse collecties samen. Sommige objecten spreken meteen tot de verbeelding; andere laten je kennismaken met minder bekende kanten van de muziekgeschiedenis.
- Paganini's persoonlijke gitaar. Het instrument werd in Napels gebouwd door Gennaro Fabricatore en draagt de geauthenticeerde handtekening van Paganini. Hij gebruikte de gitaar om te componeren en muziek te maken in intieme kring. Zo werpt het instrument een ander licht op een muzikant die vooral als vioolvirtuoos bekendstaat.
- Een album vol herinneringen. Het album van Sivori uit 1842 bevat opdrachten, schetsen en partituren, met onder meer handtekeningen van Fétis en Vieuxtemps. Het vormt een bijzonder venster op het muzikale netwerk waarin de virtuozen van die tijd zich bewogen.
- Paganini in beeld. Het portret van Giuseppe Isola, geschilderd tijdens Paganini's leven, toont de historische figuur achter de mythe. Een terracotta beeldje van Dantan de Jonge voegt daar een speelsere, karikaturale toets aan toe.
- De kunst van de strijkstok. Veertien historische strijkstokken van onder meer de familie Tourte, John Dodd en Louis-Simon Pajeot illustreren hoe instrumentenbouw en speeltechniek elkaar beïnvloedden. Bijzonder is ook de Sartory-strijkstok die koningin Elisabeth in 1929 aan Ysaÿe schonk, met een gegraveerde opdracht aan haar geliefde meester.
- Van historisch naar hedendaags. De sculpturale instrumenten van vioolbouwer Gauthier Louppe tonen hoe de instrumentenbouw blijft evolueren. De bekroonde altviool Gaudiade en de cello Phénix verbinden vakmanschap met nieuwe artistieke mogelijkheden. Ook hedendaagse componisten lieten zich door deze instrumenten inspireren.
Wie na de tentoonstelling nog dieper in de Luikse muziekgeschiedenis wil duiken, kan terecht in de permanente collectie. De Espace César Franck bewaart onder meer het klavier van het orgel van Sainte-Clotilde en Francks Erard-halfvleugel. Daarnaast brengt de Studio Eugène Ysaÿe een art-nouveausalon van Serrurier-Bovy opnieuw tot leven. César Franck droeg zijn beroemde vioolsonate op aan Ysaÿe ter gelegenheid van diens huwelijk. De nabijheid van beide ruimtes maakt die muzikale verbondenheid ook letterlijk zichtbaar.
Een tentoonstelling die je ook kunt beluisteren
Een tentoonstelling over muziek hoeft niet bij kijken te blijven. Daarom begeleidt een reeks concerten en lezingen het parcours. Op het programma staan zowel historische ontdekkingen als hedendaagse interpretaties. Alle Luikse activiteiten beginnen om 20.00 uur.
- 21 november: de jonge Italiaanse pianist Giulio Ginobi speelt in het Musée de La Boverie het recital Herinnering aan Paganini, met werken van Chopin en Scarlatti en de erfenis van de virtuositeit als thema.
- 5 december: Giuseppe Nova (fluit) en Michele Trenti (gitaar) brengen in de Salon Paganini een concert rond Paganini's manuscripten.
- 12 december: musicoloog Danilo Prefumo belicht in de Salon Paganini de invloed van de Franse school op Paganini én de invloed van Paganini op de Europese vioolscholen van de negentiende eeuw.
- 15 januari: het Paganini Ensemble Vienna, met violist Mario Hossen, blikt in het Grand Auditoire Montefiore terug op Paganini's Weense doorbraak in 1828.
- 30 januari: Paganini Inspiration laat in het auditorium van het Grand Curtius nieuwe werken voor fluit en gitaar horen, met gastcomponist Andrea Talmelli.
- 13 februari: Jérôme Akoka neemt de luisteraar in de Salon Paganini mee naar de gouden eeuw van de strijkstok.
- 20 februari: het Koninklijk Kamerorkest van Wallonië brengt in het Grand Auditoire Montefiore muziek van Ysaÿe, Franck, Grétry en Lekeu, aangevuld met een Belgische première van Patrick Dheur.
- 6 maart: Marie Cornaz van de Koninklijke Bibliotheek van België sluit de reeks in de Salon Paganini af met een lezing over Ysaÿe en Paganini.
Auch außerhalb von Lüttich klingt die Ausstellung nach. Am 28. und 29. Oktober bringen Mario Hossen und Patrick Dheur im Palazzo Tursi in Genua, im Rahmen des Paganini-Festivals, die historische Violine Il Sivori zum Klingen, ein Instrument, das einst Paganini gehörte.
Auch Familien können die Welt Paganinis entdecken. Vom 19. bis 23. Oktober läuft die Workshopwoche In den Fußstapfen Paganinis für Kinder von 6 bis 12 Jahren. Am 31. Oktober zieht eine Teufelsparade durch das Museum, gefolgt von einem Halloween-Filmabend. Am 8. November gibt es eine Führung für Kinder, am 15. November eine thematische Führung für ein breites Publikum.
Lüttich als internationale Musikstadt
Dass diese Ausstellung in Lüttich stattfindet, ist kein Zufall. Die Stadt wurde am 31. Oktober 2025 von der UNESCO als Kreative Stadt für Musik anerkannt und baut damit auf einer reichen musikalischen Tradition auf. Auch die Europäische Paganini-Route, die im Mai 2026 die Anerkennung als Kulturroute des Europarats erhielt, unterstreicht die internationale Bedeutung dieses Erbes.
Mit Wenn Paganini Ysaÿe begegnet erweckt das Grand Curtius ein musikalisches Erbe zum Leben. Die Ausstellung zeigt, wie Paganini Generationen von Geigern inspirierte und wie Ysaÿe diese Tradition weiterentwickelte. Eine Begegnung zweier Virtuosen, die man nicht nur betrachten, sondern vor allem hören möchte.
Praktisch
Was: Wenn Paganini Ysaÿe begegnet. Die Geigen der Teufel
Wann: 16. Oktober 2026 bis 7. März 2027
Wo: Grand Curtius, Féronstrée 136, 4000 Lüttich
Öffnungszeiten: täglich von 10 bis 18 Uhr, dienstags sowie am 1. Januar, 1. Mai, 1., 2. und 11. November und 25. Dezember geschlossen
Tickets: 10 Euro; über 65-Jährige zahlen 6 Euro. Kostenlos für Besucher unter 26 Jahren und für alle am ersten Sonntag des Monats.
Konzerte und Vorträge: 15 bzw. 10 Euro; nur nach Reservierung über Rendez-vous musicaux liégeois.
Weitere Informationen: www.grandcurtius.be