In 2007 won Anna Vinnitskaya de Koningin Elisabethwedstrijd in Brussel, een overwinning die haar internationale carrière een beslissende wending gaf. Bijna twintig jaar later – op vrijdag 11 september – keert de pianiste terug naar de stad waar haar internationale carrière begon – dit keer om Schumanns Pianoconcert te spelen met het Belgian National Orchestra. In gesprek met Werner De Smet voor Klassiek Centraal blikt ze terug op die bewogen periode, op haar leermeester Evgeni Koroliov en op wat haar vandaag nog altijd in balans houdt.
Brussel is voor Vinnitskaya onlosmakelijk verbonden met het begin van haar internationale carrière, maar de herinneringen zijn allerminst eenduidig. "Op het ene moment was er dat enorme, onverwachte succes, op het andere de immense druk en verantwoordelijkheid die ik na de wedstrijd voelde," vertelt ze. Toch overheerst ook warmte: ze onderhoudt nog altijd vriendschappen uit die tijd, waaronder het contact met haar toenmalige gastgezin. En dan is er het spelen in Bozar zelf, de zaal waar de finale destijds plaatsvond: “Dat betekent voor mij zeker heel veel.”
"Het kan je breken"
De Koningin Elisabethwedstrijd was voor Vinnitskaya haar laatste wedstrijd. De ervaring leerde haar dat je je niet alleen moet voorbereiden op mogelijk falen, maar ook op een overwinning: "Het succes was zo onverwacht dat het me een tijd kostte om het te verwerken." Haar advies aan jonge musici is onomwonden: "Je moet heel veerkrachtig zijn om aan wedstrijden deel te nemen, of je nu wint of verliest – het kan je breken." Toen werd voor haar duidelijk dat ze nooit meer aan een wedstrijd zou deelnemen.
Ook aan het Belgian National Orchestra bewaart ze een sterke herinnering. Ze speelde destijds Prokofjevs Tweede Pianoconcert met het orkest onder leiding van Gilbert Varga en herinnert zich nog precies hoeveel steun ze van de musici en de dirigent voelde: "Het was prachtig om te voelen dat het orkest achter me stond."
Schumann als kamermuziek
Nu staat Schumanns Pianoconcert op het programma. Opvallend genoeg speelt ze Schumann naar eigen zeggen niet zo vaak: "Ik weet eigenlijk niet eens waarom." Toch blijft de muziek haar telkens opnieuw verrassen: "Elke keer dat ik optreed, ontdek ik iets nieuws. Vooral het eerste deel is zo mooi en teer – Schumanns ziel zit er letterlijk in gegoten."
Waar het concert vaak wordt omschreven als een dialoog tussen piano en orkest, nuanceert Vinnitskaya dat beeld: voor haar ontstaat die dialoog vooral met individuele stemmen en solisten binnen het orkest: "Dat maakt de ervaring meer als kamermuziek met orkest." De voortdurende wisseling tussen lyriek, intimiteit, uitbundigheid en melancholie in het werk vraagt volgens haar geen gezochte balans, maar aandachtig luisteren en volledige aanwezigheid: "Dan kost het geen enkele moeite om die balans te bereiken."
Haar interpretatie ligt bovendien nooit definitief vast. "Bij elk concert, zonder uitzondering, verandert mijn interpretatie", vertelt ze. Dat komt niet alleen door haar eigen benadering als uitvoerder, maar ook door de dirigent en het orkest waarmee ze samenwerkt. "Ik sta altijd open voor de inbreng van de andere musici; daarom kun je nooit twee keer hetzelfde beleven, en dat zou trouwens ook saai zijn."
Het programma brengt Schumann samen met Anna Thorvaldsdottirs Aeriality en Mahlers Eerste Symfonie. Vinnitskaya kent het werk van Thorvaldsdottir nog niet, maar naar Mahlers Eerste kijkt ze bijzonder uit. Het is een van haar favoriete symfonieën van Mahler, misschien zelfs haar favoriete. Vooral de sterke verbondenheid met de natuur valt haar op. Die roept bij haar ook herinneringen aan Schumann op: "Aan het begin voelt het alsof je in een bos bent — ik zie veel parallellen met Schumann; in het eerste deel bijvoorbeeld doet de solo-klarinet denken aan bosgeluiden."
Van beroep naar levensfilosofie
Wie naar de bron van Vinnitskaya's muzikale identiteit vraagt, komt onvermijdelijk uit bij Evgeni Koroliov, bij wie ze studeerde en die ze omschrijft als haar meest fundamentele invloed: "Hij is de reden dat ik geworden ben wie ik nu ben; hij blijft een groot voorbeeld voor mij." Het contrast dat ze schetst is veelzeggend: "Zonder hem zou ik een professioneel musicus zijn; nu leef ik de muziek." Toen ze nog in Rusland woonde, was pianospelen voor haar simpelweg een mogelijke carrière, geen levensfilosofie – dat besef kreeg ze pas mee via Koroliov en Johann Sebastian Bach.
Die diepgang probeert ze op haar beurt door te geven als pianodocent, een rol die ze al vele jaren vervult. Het lesgeven heeft ook haar eigen manier van musiceren beïnvloed: "Vroeger speelde ik alles heel intuïtief. Sinds ik lesgeef en verbaal precies uitleg wat leerlingen wel en niet moeten doen, denk ik veel dieper na over de muziek." Intuïtie blijft daarbij het uitgangspunt, maar haar spel is er ook analytischer door geworden – iets wat ze als winst beschouwt.
Op de vraag naar de grootste uitdaging van haar loopbaan antwoordt ze: "Met al het reizen, de stress en het gevarieerde repertoire is de grootste uitdaging waarschijnlijk mezelf en de muziek trouw blijven."
En hoewel haar repertoire al indrukwekkend breed is, staat er nog één componist hoog op haar verlanglijst: Bach. "Een componist van wie ik meer hou dan van wie dan ook. Alleen heb ik nog niet gevonden hoe ik bij het spelen ervan net zoveel plezier kan beleven als bij het luisteren ernaar."
Wandelen en familie
Tussen de tournees door is het vooral haar familie die haar met beide voeten op de grond houdt – de jaarlijkse familievakanties noemt ze de hoogtepunten van haar jaar. Daarnaast is wandelen voor haar de laatste jaren steeds belangrijker geworden als bron van ontspanning.
Aan het einde van het interview krijgt ze een laatste, persoonlijke vraag voorgelegd: wat zou ze de Anna Vinnitskaya van 2007 willen vertellen, de jonge pianiste die net de Koningin Elisabethwedstrijd had gewonnen? Haar antwoord is even eenvoudig als geruststellend: "Maak je geen zorgen – het komt allemaal goed, en zelfs als dat niet zo is, is het niet het einde van de wereld."
Meer info: https://www.nationalorchestra.be/nl/kalender/vinnitskaya-schumann