Het klavecimbel als museumstuk – die misvatting wil Justin Taylor met dit ambitieuze album met kracht de wereld uit helpen. En hij slaagt daarin met verve. Clavecin XX is een persoonlijk panorama geworden van een instrument dat, ondanks zijn sterk barokke reputatie, volop zijn weg heeft gevonden in de twintigste-eeuwse muziek. Taylor structureert zijn programma rondom vier klavecimbelconcerto’s – van Jean Françaix (1912-1997), Henryk Górecki (1933-2010), Francis Poulenc (1899-1963) en Manuel de Falla (1876-1946) – en verbindt die met solostukken die zowel rustpunten als contrasten vormen. Béla Bartók (1881-1945) en Bohuslav Martinů (1890-1959), maar ook een wereldpremière van Stéphane Gassot (°1987) en, als vrolijk sluitstuk, Maple Leaf Rag van Scott Joplin (1868-1917): de programmering is inventief, coherent en onbevreesd.
De keuze om op één instrument op te nemen – een hybride klavecimbel uit de jaren 1970, gebouwd door Anthony Sidey, ergens tussen de Pleyel-traditie en historische instrumenten in – blijkt bijzonder vruchtbaar. Het instrument beschikt over een breed kleurenpalet, van dromerige luitregisters tot robuuste zestienvoetsregisters, en Taylor benut elke tint met de verfijning die men van hem gewend is.
Het openingswerk – Bartóks Hommage à J.S.B. uit de Mikrokosmos-cyclus – zet onmiddellijk de toon: eerbiedig maar helder, met Taylor die de muziek laat ademen zonder er nodeloos gewicht aan toe te voegen. Daarna volgt het concerto van Françaix, een werk vol luchtige humor en kamermuzikale elegantie. Françaix speelt geestig met barokke vormen – toccata’s, een menuet, een rondoachtige finale – en Taylor speelt dat spel gretig mee, ideaal ondersteund door bevriende musici als fluitist Philippe Bernold en het Quatuor Zaïde.
Stéphane Gassots Bluesinuum, hier voor het eerst opgenomen, is een boeiende en stoutmoedige hommage aan György Ligeti’s Continuum die dat beroemde origineel niet verdringt maar er subtiel naast gaat staan, als een door blues gekleurde echo. Het is goed te horen dat Taylor en Gassot al bijna twintig jaar bevriend zijn: er zit iets vanzelfsprekends in de manier waarop de muziek geschreven lijkt voor precies deze handen.
Het concerto voor klavecimbel en strijkorkest van Górecki – geschreven voor Elisabeth Chojnacka, die ook de creatie van het werk voor haar rekening nam – vormt zonder twijfel het meest overweldigende moment van het album. Onder leiding van Chloé Dufresne zet het Orchestre National de Lille een klankwereld neer die tegelijk mechanisch en magnetisch is: het eerste deel, Allegro molto, dendert vooruit als een locomotief zonder eindstation, terwijl het tweede deel, Vivace marcatissimo, de grenzen van het ritmisch herhaalbare opzoekt. Taylor houdt zich staande in dit sonische geweld met een concentratie die bewondering afdwingt. De luisteraar wordt van begin tot einde meegesleurd in een compromisloze muzikale rollercoaster.
Het Concert champêtre van Poulenc – het grote middelpunt van het album – krijgt hier een lezing die elegantie en scherpte voorbeeldig met elkaar verzoent. Onder leiding van Chloé Dufresne speelt het Orchestre National de Lille met een souplesse die deze muziek voortdurend doet ademen, terwijl de dialoog tussen klavecimbel en blazers zich ontvouwt met een bijna theatrale vanzelfsprekendheid. Poulencs typische mengeling van esprit, melancholie en ironie komt daarbij volledig tot haar recht: de muziek glimlacht voortdurend, maar nooit zonder een zweem van weemoed.
Taylor benadert het werk duidelijk vanuit de wereld van Wanda Landowska, voor wie het concerto oorspronkelijk geschreven werd, zonder daarbij te vervallen in historiserende imitatie. Zijn spel bezit precies die combinatie van raffinement, speelsheid en helderheid die deze partituur nodig heeft. Dat hij Landowska’s geannoteerde partituur bestudeerd heeft, hoor je bovendien duidelijk terug in de frasering van de langzame beweging, waar elke lijn natuurlijk ademt en nergens sentimenteel wordt. In de snelle passages behoudt Taylor dan weer een opmerkelijke lichtheid: virtuoos, maar nooit pronkerig, briljant zonder effectbejag.
Het concerto van de Falla, geschreven voor fluit, hobo, klarinet, viool en cello naast klavecimbel, sluit het album licht bijtend, speels en puntig af. de Falla’s schrijfwijze heeft iets bewust ongemakkelijks over zich, en Taylor omhelst die hoekigheid zonder ze te willen verzachten. Ook de omringende musici storten zich hoorbaar met overgave op deze grillige, ritmisch geladen partituur.
Als verrassende uitsmijter volgt nog Scott Joplins Maple Leaf Rag, een glimlach aan het einde van een programma dat voortdurend balanceert tussen ernst, experiment en speelplezier. Het werkt wonderwel: niet als gimmick, maar als een laatste bewijs van de veelzijdigheid van het instrument.
Clavecin XX is niet zomaar een thematische curiositeit. Het is een overtuigend pleidooi, gedragen door een muzikant met kennis, smaak en lef. Justin Taylor toont overtuigend aan dat het klavecimbel nog lang niet uitgesproken is.
