Zum Inhalt springen
Dit is een volledig nieuwe website, vond u een bug, stuur ons een email op bestuur@klassiek-centraal.be
Nachrichten

De herontdekking van Vilsmayrs partita's voor soloviool – in gesprek met violist Davide Facchini

De Italiaanse violist Davide Facchini brengt met zijn debuutalbum de zes partita’s uit Artificiosus Concentus pro Camera van Johann Joseph Vilsmayr onder de aandacht. Zijn muzikale parcours voerde hem van de Ierse en Keltische volksmuziek naar de historische uitvoeringspraktijk. De ontdekking van Vilsmayr groeide uit tot een persoonlijke zoektocht naar de mogelijkheden van de onbegeleide viool.

W
· 8 Min. Lesezeit
Diesen Artikel teilen
De herontdekking van Vilsmayrs partita's voor soloviool – in gesprek met violist Davide Facchini
© Natali Mazzi / 20 STUDIO

De muzikale weg van Davide Facchini begon niet bij de barokmuziek, maar bij de Ierse en Keltische volksmuziek. Op achtjarige leeftijd maakte hij vanuit zijn passie voor die traditie kennis met de viool. Artiesten als Loreena McKennitt en Alan Stivell inspireerden hem om zelf muziek te maken en viool te gaan studeren in zijn geboortestad Tivoli.

Zijn klassieke opleiding kreeg vorm bij Carlo Maria Parazzoli, voormalig concertmeester van het Orchestra dell’Accademia Nazionale di Santa Cecilia in Rome, en later bij Laura Gorna aan het Conservatorio Claudio Monteverdi in Cremona. Die vorming op de moderne viool bleef een belangrijke basis voor zijn verdere ontwikkeling. Tegelijk groeide zijn belangstelling voor de historische uitvoeringspraktijk, gevoed door zijn liefde voor Vivaldi, Corelli en Bach en door het beluisteren van uitvoeringen op historische instrumenten: “Van bij het begin voelde ik me sterk aangetrokken tot die manier van musiceren. Ik herkende daarin een manier om muziek te begrijpen en uit te drukken die voor mij heel natuurlijk aanvoelde.” Zijn eerste jaar aan de Accademia Chigiana in Siena – in de barokvioolklas van Hiro Kurosaki in samenwerking met het Mozarteum in Salzburg – versterkte zijn engagement voor die aanpak.

Ook een masterclass bij Rachel Podger aan de University of St Andrews in Schotland liet een blijvende indruk na. Facchini waardeerde niet alleen haar technische aanwijzingen, maar vooral haar manier van lesgeven: “Wat me het meest trof, was de vrijgevigheid waarmee ze haar muzikale ervaring deelt. De energie, passie en het enthousiasme waarmee ze haar studenten begeleidt, maken haar lessen bijzonder boeiend.” Haar aandacht voor strijkstoktechniek, articulatie en gewichtsverdeling nam hij mee in zijn verdere ontwikkeling.

Van Biber naar Vilsmayr

De ontdekking van Johann Joseph Vilsmayr kwam er vanuit Facchini’s belangstelling voor Heinrich Ignaz Franz Biber en de viooltraditie van Salzburg. Tijdens zijn onderzoek naar Biber en diens muzikale omgeving stuitte hij op Vilsmayr, die vermoedelijk bij Biber studeerde. Sluitend historisch bewijs voor die leraar-leerlingrelatie is er evenwel niet. Facchini ging de zes partita’s rechtstreeks vanuit de oorspronkelijke bron bestuderen.

Vooral de combinatie van melodische inventiviteit, polyfonie en virtuositeit sprak hem aan. Ook de afwisseling van dansvormen en het gebruik van scordatura, waarbij de snaren anders worden gestemd dan gebruikelijk, verruimen volgens hem de harmonische en klankmatige mogelijkheden van de onbegeleide viool.

Biber en Vilsmayr waren allebei actief aan het aartsbisschoppelijke hof in Salzburg. In die muzikale omgeving kreeg de viool een bijzondere plaats, onder meer door de virtuoze speeltechnieken en de toepassing van scordatura. Biber levert daarvan een voortreffelijk voorbeeld in zijn Rozenkranssonates. Vilsmayr zet die verkenning voort in vier van zijn zes partita’s.

Toch ziet Facchini Vilsmayr niet louter als een navolger van Biber: “Wat zijn muziek onderscheidt, is de manier waarop polyfone rijkdom en virtuositeit samengaan met een opeenvolging van Frans geïnspireerde dansen, terwijl tegelijk melodische en harmonische kenmerken van de Oostenrijkse traditie behouden blijven.”

“Biber was het vertrekpunt van mijn ontdekking,” vertelde hij, “maar door deze partita’s te bestuderen, leerde ik een muzikale persoonlijkheid kennen die op zichzelf erkenning verdient.” Dat muziek van zo’n kwaliteit zo weinig bekend gebleven is, verbaasde hem: “Het was die combinatie van schoonheid en originaliteit die me ervan overtuigde mijn debuutalbum aan deze verzameling te wijden. Ik wilde deze werken bij een ruimer publiek bekendmaken en mijn enthousiasme voor de muziek delen.”

De viool anders gestemd

Scordatura stelt bijzondere eisen aan de violist. Door de gewijzigde stemming veranderen niet alleen de resonantie en de klankkleur, maar ook de onderlinge afstanden tussen de snaren, waardoor vertrouwde vingerzettingen andere intervallen opleveren. De Vierde Partita in D groot was volgens Facchini de meest veeleisende. Vilsmayr schrijft daarvoor de stemming A–E–A–D voor, van laag naar hoog. De twee laagste snaren worden een hele toon hoger gestemd, terwijl de hoogste snaar van E naar D gaat. De gebruikelijke opeenvolging van kwinten maakt zo plaats voor een kwint gevolgd door twee kwarten.

“De grootste uitdaging was mijn linkerhand aan die nieuwe verhoudingen aan te passen en tegelijk een zuivere intonatie, beweeglijkheid en controle over de meerstemmigheid te behouden,” vertelde hij. Vooral passages over verschillende snaren, dubbelgrepen en akkoorden vragen daardoor extra aandacht: “Ik heb veel tijd besteed aan het oefenen van toonladders en arpeggio’s in de gewijzigde stemming. Zo kon ik de verhouding tussen mijn fysieke bewegingen en het klinkende resultaat systematisch opnieuw opbouwen.” Het doel was de nieuwe vingerzettingen zo vertrouwd te maken dat ze ook in de snelste en technisch meest veeleisende passages vanzelfsprekend zouden aanvoelen.

Ook de keuze van het instrument en de historische speelwijze vroegen om aandacht. Voor de opname koos hij een viool die in 2022 in Rome werd gebouwd door Mattias Menateau. Hij speelt al enkele jaren op dit instrument en waardeert vooral de klank, die rijk is aan boventonen.

Bij projecten met verschillende scordatura-stemmingen kiezen violisten soms voor meerdere instrumenten, zodat de snaren telkens op dezelfde stemming kunnen blijven staan en stabieler blijven. Facchini besloot alle stemmingen op dezelfde viool te verkennen. Hij wilde nagaan hoe het instrument op de veranderingen reageerde en hoe de snaren onderling anders zouden trillen en resoneren: “Ik was bijzonder getroffen door het vermogen van de viool om haar klankkwaliteit en responsiviteit bij de verschillende stemmingen te behouden. Elke scordatura veranderde vanzelfsprekend de klank en bracht nieuwe resonanties, evenwichten en nuances naar voren. Het ontdekken van de vele verschillende klankmogelijkheden die uit één en hetzelfde instrument konden voortkomen, was een van de meest bevredigende aspecten van het opnameproces.”

Daarbij speelde hij op darmsnaren en met een overgangsboog, en hij hanteerde een stemtoonhoogte van 415 Hz. Bij zijn interpretatie vertrok hij nauwgezet vanuit de oorspronkelijke bron. De aanduidingen daarin vormden het uitgangspunt voor zijn keuzes rond articulatie, frasering en streekvoering: “De uitvoerder brengt onvermijdelijk zijn eigen persoonlijkheid mee, maar die moet in dienst staan van de muziek. De eigenheid van de componist moet voorgaan op het muzikale ego van de uitvoerder.”

Meerdere stemmen op één instrument

De zes partita’s zijn geschreven voor viool solo. Dat vraagt van de uitvoerder dat hij binnen één instrument verschillende muzikale functies tegelijk tot hun recht laat komen: de viool draagt de melodie, ondersteunt de harmonie en laat verschillende stemmen met elkaar in gesprek gaan. Facchini begint met het onderscheiden van de melodische lijn, de bas en de middenstemmen. Met een doordachte streekvoering, articulatie en gewichtsverdeling probeert hij die stemmen hoorbaar te maken. Ook de timing waarmee hij over de snaren beweegt, speelt daarbij een belangrijke rol.

Een bijzonder veeleisend onderdeel vond hij het Preludium uit de Derde Partita in c klein. Daarvoor wordt de hoogste snaar een grote terts lager gestemd dan gebruikelijk. Naast de balans tussen de verschillende stemmen zorgen ook de frequente tempowisselingen voor een uitdaging: “De moeilijkheid bestaat erin elk gedeelte zijn eigen karakter te geven en tegelijk een overkoepelende muzikale richting te behouden. Iedere verandering moet deel uitmaken van een doorlopend muzikaal betoog. Ik zocht daarom naar een overtuigende samenhang tussen de verschillende episodes, met aandacht voor frasering, overgangen en harmonische spanning. Het meest veeleisende, maar ook het meest bevredigende, was een logische lijn te vinden die al die verscheidenheid verenigt en de muzikale eenheid van het deel overbrengt.”

Voor wie Vilsmayrs muziek nog niet kent, raadt Facchini aan te beginnen met het Preludium uit de Vijfde Partita in g klein. De scordatura is daar beperkt: alleen de hoogste snaar wordt een hele toon lager gestemd. Voor de violist betekent dat een geleidelijke kennismaking met scordatura, omdat de meeste vertrouwde referentiepunten voor de linkerhand behouden blijven. Ook voor de luisteraar is het volgens hem een goede introductie. Het deel opent met een reeks vrij eenvoudige akkoorden en harmonieën, waardoor meteen de harmonische mogelijkheden van de onbegeleide viool hoorbaar worden.

Nieuwe wegen

De opname van Vilsmayrs partita’s is voor Facchini geen eindpunt. In februari 2027 begint hij een samenwerking met Il Gusto Barocco, een prominent orkest uit Stuttgart. Daarnaast staan al twee nieuwe opnameprojecten gepland. Voor Da Vinci Classics zal hij de suites voor viool solo van Johann Paul von Westhoff opnemen. Voor Brilliant Classics volgt de eerste volledige opname van de vioolsonates van Gasparo Visconti, samen met klavecinist Riccardo Mancasola.

Ook daarin blijft zijn belangstelling voor minder bekend repertoire een belangrijke drijfveer: “Door studie, concerten en opnames hoop ik daartoe bij te dragen dat deze muziek een ruimer publiek bereikt en een vastere plaats in het muziekleven krijgt, terwijl ik mijn werk binnen de historische uitvoeringspraktijk voortzet.”

Van de Keltische volksmuziek die hem als kind naar de viool bracht tot de partita’s van Vilsmayr: Facchini’s parcours wordt gekenmerkt door nieuwsgierigheid en de bereidheid om minder bekende muzikale werelden te verkennen. Met zijn debuutalbum zet hij een eerste stap in een verkenning die hij de komende jaren wil voortzetten.

https://open.spotify.com/intl-it/album/0X8Gr685zQt3phfb6SZtUb

 

Details

Bildnachweis
Natali Mazzi / 20 STUDIO
Diesen Artikel teilen
DE