Het Flanders Boys Choir viert dit jaar een indrukwekkende mijlpaal: het koor bestaat exact 95 jaar. Daarmee is het, in al zijn bescheidenheid, het allerlaatste overgebleven echte jongenskoor van Vlaanderen. Dirigent Dieter Van Handenhoven, die het koor al dertig jaar met hart en ziel leidt, blikt terug op een rijke geschiedenis, spreekt openhartig over de maatschappelijke uitdagingen, en kijkt vooruit naar het nakende topconcert met Joseph Haydns Missa in tempore belli.
Een kleine wereld met een grote traditie
De wortels van het koor reiken diep. Wie met Dieter Van Handenhoven spreekt, merkt meteen dat de koorwereld — en die van de knapenkoren in het bijzonder — een hechte, zij het sterk uitgedunde biotoop is. Van Handenhoven rolt via jeugdherinneringen bij kathedraalkoren en zijn eigen verleden als zingende knaap in de jaren tachtig de koorwereld binnen. Sinds 1993 staat hij aan het roer van wat toen nog In Dulci Jubilo heette, om het later te herdoopten tot het internationaler klinkende Flanders Boys Choir.
Die naamsverandering was bewust. "We wilden duidelijk maken wat de vlag dekt: een jongenskoor uit Vlaanderen, als herkenbaar ankerpunt in het binnen- en buitenland," vertelt Van Handenhoven. Vandaag de dag bestaat de poule uit een indrukwekkende kern van 30 knapen en 25 mannen.
De unieke structuur: van selectie tot het beproefde Engelse systeem
Hoe overleeft een knapenkoor 95 jaar lang in een tijd waarin dergelijke tradities in Vlaanderen grotendeels verdwenen zijn? Volgens de dirigent is dat te danken aan een doordachte structuur en een actieve, laagdrempelige aanpak.
Het koor trekt jaarlijks naar zo’n twintig basisscholen in en rond Sint-Niklaas (uit alle onderwijsnetten) om jongens uit het derde leerjaar te beluisteren. Uit zo'n 200 geteste stemmen krijgen ongeveer 80 jongens een uitnodigingsbrief. Zij starten in het tweede semester met een intensieve vooropleiding van een uur per week — de Vlaamse variant van de Britse probationers.
“De drempel is bewust heel laag gehouden,” benadrukt Van Handenhoven. "Er is geen lidgeld, enkel een eenmalige huurprijs voor het uniform. Zo geven we elk kind de kans om aan te sluiten."
Van zodra de jongens na een halfjaar de overstap maken naar het echte koor, wordt gerepeteerd in twee sessies van anderhalf uur per week. Daarbij hanteert het koor het Engelse systeem: alle knapen zingen de sopraanpartij. De lagere partijen (alt, tenor en bas) worden ingevuld door de mannenstemmen, waaronder tal van jonge contra-tenoren en oud-knapen. Dit bespaart enorm veel repetitietijd en zorgt voor een sterke focus op de ontwikkeling van de jonge knapenstem. De oudste sopranen stoppen doorgaans – wegens stembreuk - rond hun veertiende (soms zestiende) jaar.
Van kerkkoor naar maatschappelijk anker
Ooit opgericht als collegekoor om eucharistievieringen op te luisteren, is de band met de kerk doorheen de decennia verwaterd. Hoewel het koor nog steeds te horen is tijdens de nachtmis of op speciale vraag, is de missie vandaag breder.
Dat brengt echter ook nieuwe uitdagingen met zich mee in een centrumstad als Sint-Niklaas. Van Handenhoven merkt op dat het in contact brengen van kinderen met een andere of diversere culturele achtergrond met klassieke en religieuze muziek soms gevoelig ligt bij ouders. Toch blijft de kracht van muziek universeel: "Een kind is een kind, en als de vonk overspringt, werkt het." Dat wordt dagelijks bewezen in het koor.
De noodklok: Het laatste jongenskoor van Vlaanderen
Dat het Flanders Boys Choir vandaag het allerlaatste actieve jongenskoor van Vlaanderen is, vervult de dirigent met een dubbel gevoel. "Ik heb daar een heel slecht gevoel bij, eerlijk gezegd," klinkt het openhartig.
Hij pleit al lang voor een structurele revival: het oprichten van gelijkaardige jongenskoren verspreid over de Vlaamse provincies. De respons vanuit het culturele veld en potentieel betrokken organisaties blijft vooralsnog echter uit. Nochtans is de nood hoog. De koorwereld — van amateurkoren tot opera’s en het Vlaams Radiokoor — snakt naar degelijk gevormde Vlaamse mannenstemmen (tenoren en bassen). De kweekvijver die een knapenkoor biedt, is daarin onvervangbaar.
Blik op de toekomst: Haydn in Missa in Tempore Belli
Het koor blikt vol energie vooruit naar het nabije concert. Binnenkort brengt het Flanders Boys Choir een groots uitvoeringsproject van Joseph Haydns Missa in tempore belli (de Paukenmis).
Een bewuste keuze in tijden van aanhoudende oorlogsconflicten in de wereld. Haydn schreef de mis toen de dreiging van Napoleon reëel was; de angst en de spanning klinken door in de muziek en het indringende tromgeroffel van de pauken. Vooral het slot (Dona nobis pacem), dat in plaats van een zacht einde een heuse smeekbede om vrede neerzet, spreekt boekdelen.
Het koor treedt aan met oude, authentieke instrumenten en een jong, beloftevol solistenkwartet: Elles Venhuizen (sopraan), Hanna de Bruin (alt), Door Van Bergen (tenor) en Alexander Van Goethem (bas)).
Naast de bijna uitverkochte uitvoering in Sint-Niklaas op woensdag 11 november (Wapenstilstand) brengt het koor dit werk op zondag 22 november (16u) ook naar Vlissingen (Nederland), waar het concert In de Grote Kerk plaatsvindt en er nog tickets beschikbaar zijn.
Richting het eeuwfeest (100 jaar)
Voor de komende jaren heeft Dieter Van Handenhoven nog een hele resem dromen op de bucket list staan. Zo wil hij absoluut nog eens Bachs Weihnachtsoratorium op het programma zetten — een meesterwerk dat in het verleden al eens succesvol werd uitgevoerd in samenwerking met de gerenommeerde dirigent Ton Koopman. Daarnaast wil hij het fysieke archief van het koor grondig digitaliseren en idealiter naar het 100-jarig bestaan toe werken met een internationaal knapenkorenfestival. Met ander woorden: wordt vervolgd!