Er bestaan festivals die vooral hun eigen traditie vieren. En er bestaan festivals die tonen hoe de toekomst eruitziet. Young Euro Classic behoort al jaren tot die tweede categorie. Wie deze zomer tussen 31 juli en 16 augustus het Konzerthaus Berlin binnenstapt, ziet geen museum van de klassieke muziek, maar een levend organisme: jonge musici uit Europa, Azië, Afrika en Amerika die zich met vanzelfsprekende vrijheid door repertoire, stijlen en tradities bewegen.
Dat is wellicht de grootste verdienste van Young Euro Classic. Het festival doet al lang niet meer alsof klassieke muziek een afgesloten Europese discipline zou zijn. De zevenentwintigste editie draagt de subtitel Zuversicht als Klang – vertrouwen als klank. In tijden van toenemend pessimisme is dat een moedige programmatische keuze van festivaldirecteur Dr. Gabriele Minz en artistiek leiders Alban Gerhardt en Mathias Hinke. Niet het naïeve optimisme van zij die de werkelijkheid buitensluiten, maar het geloof dat muziek verbindingen schept die woorden niet kunnen. En dat optimisme werkt aanstekelijk.
Het programma leest als een muzikale wereldkaart. Het Bundesjugendorchester opent op 31 juli met Rachmaninovs Derde pianoconcerto, gespeeld door de 25-jarige Georgiër Giorgi Gigashvili onder leiding van de even jonge Aurel Dawidiuk. Meteen zit de kern van het festival vervat in één concert: jeugdige virtuositeit gekoppeld aan een repertoiretraditie die voortdurend opnieuw wordt geclaimd. Twee keer vijfentwintig jaar op het podium: er zal iets vonken.
De piano als wereldinstrument
Opvallend dit jaar is de prominente aanwezigheid van de piano. Alsof Young Euro Classic bewust wil tonen hoe veelzijdig het instrument geworden is. Van Brahms en Tsjaikovski tot Chen Qigang en Chary Nurymov: telkens krijgt het klavier een andere culturele kleur. Het Youth Symphony Orchestra of Ukraine keert terug naar Berlijn met Brahms’ Eerste pianoconcerto onder leiding van Oksana Lyniv (1 augustus). Zo’n optreden krijgt uiteraard een politieke ondertoon, maar Young Euro Classic is verstandig genoeg om niet in symbolische retoriek te vervallen. De kracht van het festival schuilt precies in het feit dat muziek hier niet als illustratie van de actualiteit dient, maar als autonome artistieke taal blijft functioneren.
Een dag later slingert Joseph Moog met het Orchestre National des Jeunes du Luxembourg Rachmaninovs Rapsodie op een thema van Paganini de zaal in (2 augustus). Het National Youth Orchestra of the USA komt op 4 augustus met Kirill Gerstein en Gershwins pianoconcerto in F-groot, het orkest van het Zhejiang Conservatory of Music brengt op 5 augustus Chen Qigangs Er Huang – een werk dat oosterse klankwerelden incorporeert in een weelderige, bijna impressionistische orkesttaal – en het Youth Symphony Orchestra of Turkmenistan laat op 9 augustus horen hoe folkloristische motieven en twintigste-eeuwse avant-garde in het pianoconcerto van Chary Nurymov moeiteloos samengaan. Het is bijna te veel van het goede. Bijna.
Op 3 augustus staat een historisch moment op het programma. Het European Union Youth Orchestra viert zijn vijftigjarig bestaan. De Spaanse violiste María Dueñas, een van de spannendste jonge solisten van dit moment, speelt Brahms’ vioolconcerto. Rachmaninovs Tweede symfonie vervolledigt met dirigente Elim Chan het programma. Wie beweert dat het Europese ideaal cultureel uitgehold is, hoeft op 3 augustus alleen maar te komen luisteren.
De Angelika Prokopp Sommerakademie der Wiener Philharmoniker (14 augustus) brengt onze landgenote Anneleen Lenaerts als solist voor Glières zelden uitgevoerde harpconcerto in Es-groot. Het is een uitgelezen kans om te horen hoe haar superieure beheersing en verfijnde frasering dialogeren met de jonge, hongerige strijkers van de Weense school. Een zeldzame kans om een onderschat meesterwerk in ideale omstandigheden te horen.
Traditie zonder grenzen
Elk jaar heeft Young Euro Classic zijn debutanten, en die zijn dit jaar opmerkelijk interessant. Het meest onverwachte is wellicht dat van het Slovenian Youth Orchestra (13 augustus). Zij brengen niet alleen Beethovens Vijfde, maar ook de Duitse première van Entropia, een concert voor elektrische bas en orkest van en met Lauri Porra – de Finse metalbasist die toevallig ook de achterkleinzoon van Jean Sibelius is. Naast Beethovens onwrikbare architectonische wetmatigheden belooft die kruisbestuiving de traditionele orkestgrenzen op een gezonde manier te ontwrichten. Als dat geen Young Euro Classic is in zijn meest pure vorm, weet ik het ook niet meer.
Voor het allereerst in de festivalgeschiedenis wordt een volledige avond niet toevertrouwd aan een instrumentaal orkest, maar aan een koor. Het Estonian National Opera Boys’ Choir (15 augustus) brengt de eeuwenoude Baltische koortraditie naar het Berlijnse podium. In een tijd waarin vocale polyfonie dikwijls naar de marge van de grote concertzalen wordt gedrongen, is dit een krachtig statement: de stem als het meest pure en directe instrument van menselijke verbinding.
Young Euro Classic is allang niet meer alleen een festival voor de grote symfonie. De jazzlijn is dit jaar bijzonder sterk. Het Jong Metropole Symphonic Jazz Orchestra opent de jazzavonden op 6 augustus met Braziliaanse en Cubaanse ritmes onder leiding van Jacomo Bairos. Pedro Carneiro en de Jovem Orquestra Portuguesa (7 augustus) nemen het publiek mee naar de klankwereld van de saudade, dat weemoedige Portugese verlangen dat onvertaalbaar is maar onmiskenbaar klinkt. Het hoogtepunt wordt het Jakob Manz & Karthik Mani Project (11 augustus): een ontmoeting tussen Zuid-Indiase muziek en hedendaagse jazz, op initiatief van het festival zelf. Zulke concerten tonen hoe vanzelfsprekend jonge musici vandaag tussen genres navigeren.
Ook wanneer het Orchestra of the Americas samenwerkt met het Penderecki Youth Orchestra (10 augustus) ontstaat geen vrijblijvende multiculturele showcase, maar een ernstig muzikaal project. De Duitse première van Gabriela Ortiz’ Antrópolis – van de drievoudige Grammy-winnares – past perfect binnen die logica: hedendaagse muziek niet presenteren als verplicht intermezzo, maar als essentieel onderdeel van het repertoire van vandaag.
De muziek van morgen
Voor de vierde keer organiseert Young Euro Classic zijn reeks FUTURE NOW Musical Diaries. Vijf ensembles uit Tadzjikistan, Vietnam, Marokko, Argentinië en Berlijn presenteren zich telkens op zaterdagnamiddag vóór de grote avondconcerten. Wat hier gebeurt, heeft weinig te maken met het klassieke debat over vernieuwing versus traditie. Het Vietnamese project Lách Tách (2 augustus) laat de elektronische avant-garde botsen op de millenniumoude Ả Đào-zangtraditie, het Marokkaanse ensemble JISR (8 augustus) slaat een brug tussen Arabo-Andalusische modaliteit en hedendaagse compositietechnieken, het Argentijnse ni-va Music Ensemble werkt met synthesizers en algoritmische structuren. Young Euro Classic lijkt de tegenstelling tussen vernieuwing en traditie simpelweg achter zich gelaten te hebben. Voor deze generatie musici bestaat er geen fundamentele breuk meer tussen symfonische cultuur, jazz, elektronische muziek of lokale tradities. Alles kan materiaal worden. Wie enkel de avondconcerten bijwoont, mist een wereld.
Na een pauze van meerdere jaren keert ook de concertinleiding terug. Voor een selectie van avondconcerten worden experts uitgenodigd om in de Werner-Otto-Saal het programma toe te lichten. Voor de kritische luisteraar zijn ze een onmisbaar kompas om de historische gelaagdheid en compositietechnische finesses vooraf te doorgronden. En soms zijn die korte gesprekken simpelweg genoeg om van een nieuwsgierige bezoeker een overtuigde liefhebber te maken.
Terwijl veel Europese cultuurhuizen worstelen met vergrijzing, identiteitsvragen en de vraag hoe relevant klassieke muziek vandaag nog kan zijn, lijkt Young Euro Classic opmerkelijk ontspannen naar de toekomst te kijken. Niet vanuit nostalgie naar een verdwenen Europa, maar vanuit nieuwsgierigheid naar wat muziek wereldwijd geworden is: mobiel, hybride, meertalig en cultureel poreus. In Berlijn klinkt deze zomer geen defensieve cultuur, maar een open gesprek tussen generaties, continenten en tradities.
Misschien is dat uiteindelijk de grootste verdienste van Young Euro Classic: het festival bewijst dat de toekomst van de klassieke muziek niet ergens aan de horizon ligt, maar zich hier en nu al voltrekt – in jonge musici die zonder complexen de wereld binnenbrengen in de concertzaal. Klassiek Centraal trekt deze zomer bewust naar Berlijn en bericht ter plaatse over de meest opvallende concerten en ontdekkingen.
