Elke drie jaar organiseert de Beiaard Wereld Federatie een congres, telkens in een ander land zolang dat land minstens één beiaard heeft, een erkende of in erkenning zijnde beiaardvereniging en natuurlijk ook minstens één beiaardier die titularis is van die minstens één beiaard. Onze oude Lage Landen hebben veel beiaarden en beiaardiers, maar hoe zit dat in Portugal, het gastland van het congres?
In de goede oude tijd van de feodale koningen en de kolonies waar men alle rijkdommen roofde zoals massa’s gouden sieraden van de ‘wilde indianen’ (ja, zo sprak onze meester in het tweede leerjaar – 1967 – nog over de ‘indianen’ in Amerika en de ‘negers’ in Afrika: wilden…) verrijkten die koningen enorm. Er moest niet op een paleis meer of minder gekeken worden en de handel floreerde. Zo was er intense handel tussen Portugal en de zogenaamde Zuidelijke Nederlanden, met vooral Antwerpen als belangrijke haven. De Portugese koning Johan V bezocht onze streken en hoorde er de beiaard. Zo’n spectaculair ding wilde hij ook en toen hij hoorde dat het “maar zo weinig kost”, bestelde hij er ineens twee. De basiliek in opbouw van het toen ook in opbouw zijnde paleis in Mafra, nu UNESCO Werelderfgoed, had immers twee torens en zo zou elke toren een beiaard krijgen. Eén gemaakt in Antwerpen en één gemaakt in Luik. De koning moet de Vlaams – Waalse strijd al aangevoeld hebben. 250 jaar later zou men in België spreken van de wafelijzerpolitiek: deze krijgt dit, de ander krijgt dus dat, nodig of niet. Hoe dan ook, twee klokkengieters werden er beter van. De Waalse beiaard was een flop van een instrument. Er is drie keer op gespeeld bij de inhuldiging en toen hield men die ketels in de vorm van klokken stil, tot op vandaag.
De Antwerpse beiaard van gieter Willockx was gelukkig van het juiste kaliber. Klokken met een mooie frisse en tegelijk wat melancholische klank, zeer goed gestemd. Jammer genoeg raakte het instrument in de loop der vele jaren in verval. Er moeten immers bezielde mensen zijn die ‘er voor gaan’ zoals dat heet en als er in je land maar één instrument is, is het moeilijk om genoeg mensen in beweging te houden om het te leren bespelen, onderhouden, concerten te geven en de bevolking te enthousiasmeren. Dat lukte deels in de jaren 1980 toen het kwaliteitsinstrument onder handen werd genomen. Het duurde echter niet lang of er was opnieuw wat verval door gebrek aan de juiste visie. Tot de in Mechelen aan de Koninklijke Beiaardschool opgeleide zeer talentvolle musicus Abel Chaves na veel zweten en zwoegen opnieuw genoeg neuzen in dezelfde richting kreeg om de nodige inspanningen te leveren zodat het instrument van Willockx opnieuw verantwoord bespeelbaar was in een veilige omgeving. Gek genoeg hielp Covid 19 een handje: het instrument was maar pas grondig aangepakt en Abel startte met beiaardconcerten via streaming op verschillende kanalen zoals YouTube en Facebook. Dat had wonderwel succes en gaf de beiaardier, maar ook de verantwoordelijken de nodige moed en overtuiging meer te moeten doen.
Congres Mafra meer dan ‘een congres’
Ja, Mafra, daar zouden al die Belgen, Nederlanders, Amerikanen en tal van nationaliteiten moeten komen congresseren bij hun Portugese collega’s. Prachtig paleis, zomers weer, schitterend instrument: wat wil je meer? Een overheid die in het geheel gelooft en zo gebeurde. Stad en paleis zorgden voor de nodige centen – een serieus bedrag – en voor personeel, logistiek, catering, vervoer en nog allerlei praktische dingen en al wat er bij zo’n organisatie komt kijken.
Abel Chaves had en heeft visie en die visie zou hij doordrukken. Zo zou er niet gewoon de klassieke congresformule zijn met een reeks voordrachten en bespelingen, Abel wilde een totaalpakket met de klassieke formule aangevuld met presentatiestands van muziekscholen, belangenverenigingen, bedrijven en dergelijke. Tevens zou er ter plaatse een klok, een vredesklok nog wel, gegoten worden in een speciaal in de buitenlucht gebouwde smeltoven en gietvorm. Het smelten van het brons en het gieten van de klok zou omkaderd worden met een evocatie van muziek en dans.
Abels collega, de eveneens in Mechelen gevormde Ana Elias, leverde tevens een bijzondere bijdrage die zou duidelijk maken dat beiaard voor meer in te zetten is dan wekelijks wat deuntjes op te spelen en zo nu en dan een concert op te geven. Discomuziek zou er uit boxen klinken, danseressen à la K3 zouden op het podium hun show geven en de rijdende beiaard – een knappe investering van Elias, een zeer mooi klinkende moderne beiaard gemonteerd op een vrachtwagen – zou samen met de discomuziek spelen.
De slotavond zou feestelijk opgeluisterd worden door de politieharmonie – een professioneel harmonieorkest zoals bijvoorbeeld de Muziekkapel van de Gidsen in ons land – die samen met de rijdende beiaard zou optreden en onder meer een speciaal voor dit congres door Abel Chaves gecomponeerde symfonie in wereldpremière zou brengen. Succes verzekerd.
Om alles volledig te maken, organiseerde hij samen met het paleis nog een zeer boeiende, piekfijn afgewerkte en zeer educatief vormende tentoonstelling over de beiaarden in het paleis met allerlei documentatie, oude klepels, oefenklavieren en meer. Hiervoor werd beroep gedaan op professionele wetenschappers en tentoonstellingsbouwers. Het werd een niet te grote, goed afgemeten tentoonstelling die de bezoeker 100% informeert en zeker niemand verveelt. Wel integendeel.
Beiaardcongres danst om hete brei heen
Meerdere voordrachten werden gegeven over onderwerpen die wel met de beiaard te maken hebben, maar die niet altijd meer inzicht verschaffen of een bijdrage leveren aan de verdere ontplooiing van alles om en rond dit instrument. Informatief wel zinvol, maar niet altijd de stof voor een congres, nog wel een wereldcongres waar niet werd gesproken over uitermate belangrijke pijnpunten. Zo werd er niet gesproken over de toekomst van het instrument. Hoe jonge mensen overtuigen het instrument te leren bespelen? Hoe zit het wereldwijd met de opleiding in instituten, masterclasses en dergelijke? Hoe zit het met de verloning? Waarom kan het dat sommigen tot 10 en meer beiaarden in hun portefeuille hebben en anderen amper of niet aan bod komen? Hoe met overheden en organisaties samenwerken? Hoe de aandacht van de media trekken? Hoe dit en hoe dat? Geen eisenbundels naar eerlijk, verantwoorde verloningen kwamen aan bod. Niets van al deze dingen waar je in elk beroepscongres als vanzelfsprekend mee in aanraking komt. Geen werkgroepen, slechts op het laatste moment een ingerichte gespreksronde waar 13 pijnpunten kort aan bod kwamen. Dat dit een opening mag zijn om in de toekomst absoluut verder op te werken want het is nodig.
Netwerking is er voldoende, er worden contacten gelegd en herbevestigd, uitnodigingen voor concerten volgen. Dat is deel van een congres, maar het mag niet de kern zijn. Het hoort er bij, vooral tijdens de maaltijden, de vrije uren.
Van sterke over ongewone tot pijnlijke concerten
En dan, de concerten… Een beroepsvereniging moet (!) de hoogste muzikale kwaliteitsnormen eisen en opleggen. Nu is het een allegaartje dat de vereniging programmeert omdat ze er van uitgaat dat elke afdeling aan bod moet kunnen komen. Maar wat als een (meestal kleinere) afdeling geen degelijke musici heeft, maar slechts pover gevormde dilettanten of amateurs? Het is toch niet te verantwoorden dat er geknoeid wordt op een instrument, en dan nog tijdens een wereldcongres waar vele ogen op gericht zijn, door beiaardiers die meer schade dan wat anders toebrengen, die hun spel een absolute anti-promotie is? Fouten, haperingen en een gebrek aan algemeen muzikaal inzicht is bij sommigen blijkbaar gewoon het normale. Dit is niet ernstig, het is onethisch en een vloek tegen de muziek in het algemeen en de beiaard in het bijzonder. Beste BWF, hier is werk aan de winkel! Er zijn genoeg zeer goede beiaardiers, waarvan maar enkelen (te weinig) tijd kregen op dit congres te musiceren. Naast het geknoei van sommigen, moet er ook beter gelet worden op welke muziek er gespeeld wordt. Het volk in de straat is niet gediend met ingewikkelde intellectuele composities, het mag vriendelijker, aanlokkelijker. Er is zoveel kwaliteitsmuziek van de vroege barok tot nu om niet precies muziek te gaan spelen die amper iemand begrijpt.
Algemeen genomen was het een zeer goed georganiseerd congres met uitmuntende randactiviteiten die uiteindelijk het meeste zullen bijblijven. Als de vereniging werk maakt van de hoognodige aandachtspunten, is er echt nog toekomst. Zoniet rijzen er grote vraagtekens…
