Driehonderd jaar nadat Johann Sebastian Bach zijn passies componeerde, blijken de vragen die erin schuilgaan verrassend actueel. Wie draagt de schuld? Wie wordt geofferd? Wie mag spreken en wie wordt overstemd? Met Uw Vlees en Bloed maken schrijver Jeroen Olyslaegers en componist Jef Neve van die eeuwenoude thematiek een eigentijds verhaal over klimaatangst, sociale media, populisme en de moeizame verhouding tussen generaties. De creatie, die op 18 juni in première gaat tijdens STROOM in Dendermonde, presenteert zich als een humane passie: niet langer een religieus verhaal, maar een onderzoek naar de mens in een ontwrichte samenleving.
Dat de passie als vorm nog altijd relevant kan zijn, is op zich al een opmerkelijke gedachte. Het genre lijkt stevig verankerd in een christelijke traditie die voor velen steeds verder weg ligt. Toch was het precies het menselijke drama achter het lijdensverhaal dat Patrick Windmolders, artistiek leider van Vocaal Ensemble Reflection, opnieuw wilde onderzoeken. Achter de theologische laag van Bachs passies ziet hij een verhaal over uitsluiting, groepsdruk, macht en verantwoordelijkheid. Fenomenen die vandaag niet minder aanwezig zijn dan in de tijd waarin de evangelieverhalen ontstonden.
Voor het libretto deed Windmolders een beroep op Jeroen Olyslaegers, een schrijver die de voorbije jaren vaker de confrontatie heeft opgezocht met maatschappelijke breuklijnen en historische schuldvragen. Olyslaegers vond een onverwacht aanknopingspunt in de restauratie van het Lam Gods. Toen de bovenste panelen van het beroemde altaarstuk opnieuw werden onthuld, trok vooral de blik van het lam de aandacht. Anders dan in latere overschilderingen kijkt het dier de toeschouwer recht aan. Niet onderdanig of afwezig, maar met een bijna menselijke directheid. Voor Olyslaegers werd dat een krachtig beeld voor onze tijd.
In Uw Vlees en Bloed staat dat lam centraal, niet als religieus symbool maar als een jongere die probeert zijn plaats te vinden in een wereld die hem voortdurend beoordeelt. Rond hem ontstaat een koor van stemmen dat doet denken aan sociale media: een permanente stroom van commentaar, verontwaardiging en veroordeling. Het individu wordt bekeken, gewogen en veroordeeld nog voor het zelf een stem krijgt. Het is een mechanisme dat Olyslaegers herkenbaar maakt zonder expliciet moralistisch te worden. Zijn tekst beweegt zich tussen satire, woede en mededogen, alsof hij het lawaai van de hedendaagse samenleving probeert te vatten zonder er volledig in mee te gaan.
Een van de sterkste ingrepen is wellicht de keuze om de evangelist te vervangen door een moederfiguur, vertolkt door An Pierlé. Zij probeert een verhaal te vertellen, maar wordt voortdurend onderbroken door haar kind, door verwachtingen, door de chaos van het dagelijkse bestaan. Het is een herkenbaar beeld van een generatie die probeert alle ballen tegelijk in de lucht te houden. Terwijl jongeren hun ouders verwijten dat zij de huidige problemen hebben veroorzaakt, worstelen diezelfde ouders met een gevoel van machteloosheid tegenover ontwikkelingen die hen eveneens dreigen te overspoelen. De kloof tussen beide generaties vormt een van de emotionele motoren van de voorstelling.
Ook muzikaal zoekt Jef Neve naar een dialoog tussen verleden en heden. De componist heeft vaker verwezen naar zijn bewondering voor Bach en behoudt bewust elementen uit de klassieke passietraditie. Aria’s, koralen en koorpassages blijven herkenbare bouwstenen. Tegelijk wil hij vermijden dat de muziek een historiserende oefening wordt. Net zoals de tekst vertrekt van actuele ervaringen, zoekt Neve naar een muzikale taal die de emotionele urgentie van vandaag voelbaar maakt zonder de traditie los te laten.
Dat experiment past bij de artistieke koers van Reflection, dat sinds zijn oprichting muziek steevast koppelt aan maatschappelijke vragen. Voor deze productie werkt het ensemble samen met B.O.X., het gezelschap van luitspeler Pieter Theuns dat al vijftien jaar nieuwe muziek creëert met oude instrumenten. Die combinatie van historische klankkleuren en hedendaagse invalshoeken leverde eerder al opmerkelijke samenwerkingen op met artiesten uit zeer uiteenlopende muzikale werelden. Ook in Uw Vlees en Bloed lijkt het verleden niet te worden gereconstrueerd, maar gebruikt als materiaal om iets nieuws te vertellen.
Opvallend is dat de makers ondanks de donkere thematiek niet uitkomen bij een boodschap van wanhoop. Klimaatcrisis, vervreemding, toxisch leiderschap en polarisering passeren allemaal de revue, maar nergens wordt het verhaal een cultuurpessimistische klaagzang. Zoals in elke klassieke passie staat ook hier het lijden centraal, maar uiteindelijk gaat het over de vraag hoe mensen zich tot elkaar kunnen blijven verhouden wanneer oude zekerheden verdwijnen. Het lam kijkt de wereld recht aan, maar vraagt tegelijk of de wereld bereid is terug te kijken.
Dat maakt Uw Vlees en Bloed meer dan een actualisering van een eeuwenoud genre. De voorstelling lijkt vooral een poging om opnieuw woorden te vinden voor een samenleving die zichzelf steeds moeilijker begrijpt. Misschien is dat precies wat een passie vandaag nog kan zijn: geen religieuze getuigenis, maar een collectieve oefening in aandacht.
SPEELDATA
18 juni, 20u30 (Première)
In het kader van STROOM
Locatie: Hangar 43, Dendermonde
21 juni, 15u
Locatie: Zaal Athena Antwerpen
In samenwerking met Humanistisch Verbond
en huisvandeMens Antwerpen
