Opéra Royal de Wallonie presenteert een interessante double bill, die bestaat uit de creatie van een nieuwe opera van Benoît Mernier (°1964), Bartleby, gecombineerd met de eenakter van Francis Poulenc (1899-1963), La Voix humaine.
Bartleby, gecomponeerd in opdracht van ORW, is de derde opera van Benoît Mernier. Zijn twee vorige opera’s, Frühlings Erwachen (2007) en La Dispute (2013) zijn telkens gecreëerd in de Muntschouwburg. Mernier voltooide ook On purge Bébé, de opera die Philippe Boesmans onvoltooid achterliet bij zijn dood in 2022.
Karikatuur minimaliseert tragiek
Voor Bartleby baseert Mernier zich op een kortverhaal van Herman Melville. Het titelpersonage is een klerk die geëngageerd wordt door een advocatenkantoor, omdat de twee bedienden de hoeveelheid documenten niet meer aankunnen. Librettist Sylvain Fort laat de advocaat door een vrouw vertolken, uitstekend gespeeld door Patricia Ciofi. Bartleby blijkt van meet af aan een zonderling te zijn, die zich totaal niet integreert in het kantoor, wat perfect uitgebeeld wordt in de regie door hem in een zijkamertje te plaatsen. Contact met de anderen is uitgesloten. Hij werkt zich helemaal niet in de werkomgeving in, wat zich uit door zijn standvastige weigering deel te nemen aan welke activiteit ook met zijn steeds herhaalde repliek: “I would prefer not to”.
Ook de advocate vindt geen toegang tot de man, die uiteindelijk tragisch als een gek opgesloten wordt. Jammer dat de regie zich voor dit toch wel aangrijpende verhaal tot te veel komische gags heeft laten verleiden. De twee bedienden van het kantoor, Turkey en Nippers, zijn zo karikaturaal voorgesteld dat het verhaal wankelt op de grens van het potsierlijke. Het fragmentarische van de opera in korte scènes accentueert nog die domme fratsen, waardoor de ondoorgrondelijkheid van Bartleby geminimaliseerd wordt. Jammer, want uiteindelijk is dat de essentie en bovendien het aspect waarbij het tweede luik van de voorstelling naadloos aansluit.
Emotionele intensiteit
Ook in La Voix Humaine van Francis Poulenc worden we geconfronteerd met een absoluut gebrek aan communicatie, dit keer in de vorm van een privégesprek. Een vrouw telefoneert naar haar ex-partner en haalt herinneringen op aan de voorbije relatie. De lijn is niet zo best, maar ook op de inhoud van het gesprek zit veel ruis en steeds meer groeit het besef van de onbereikbaarheid van de ander. De stedelijke avondstemming van het decor beklemtoont de eenzaamheid. Anna Caterina Antonacci leeft zich als een echte tragédienne in de wanhoop en verlorenheid van de vrouw in. Ze beheerst vocaal de lange solopartij en bekroont de opera-avond emotioneel tot een geheel van verlies en verlatenheid.
Sobere enscenering
Vincent Boussard kiest voor absolute soberheid, zowel voor de decors (Vincent Lemaire) als voor de personenregie. Een sober en modern interieur kan met aangepaste details voor beide delen dienen. Damien Pass en Santiago Bürgi vertolken de rollen van Turkey en Nippers komisch maar in deze regie– zoals eerder aangegeven – van het goedkope slapsticksoort. Patrizia Ciofi en Anna Caterina Antonacci spelen levensecht en Edward Nelson zet een bewonderenswaardige prestatie neer als de wereldvreemde en in zichzelf gesloten Bartleby.
Vocaal zijn alle partijen uitstekend ingevuld en in de hedendaagse compositie van Mernier krijgen de stemmen perfecte expressiviteit. De prachtige passage waarin Bartleby over de rozen en het graf zingt, herinnert aan de lyriek van Benjamin Britten en de slotscène doet aan het wrange slot van Stravinsky’s Rake’s Progress denken. Mernier heeft zeer mooie – vooral lyrische- passages voor het koor, dat trouwens in de standaardfrase van Bartleby “I would prefer not to” herhaaldelijk klinkt als een soort achtergrondkoor. De orkestrale taal versterkt de emotionele geladenheid met vaak accentuering van bepaalde instrumenten in blazers en slagwerk, door dirigente Karen Kamensek knap uitgespeeld in de juiste nuances en emotionele kracht. Een opera-avond van een ongewoon sterke intensiteit.
