Ferronati di Bergamo! De naam alleen al roept het zicht op van heuvels, bergen en wijdse Italiaanse meren, de zon die je weldadig verwarmt en la dolce vita met een originele aperol spritz op het terras van een historische villa. Voor mij ligt de cd Concerti & Mottetti per Santa Maria Maggiore door Ensemble Locatelli onder leiding van Thomas Chigioni.
Ferronati zelf is misschien geen naam die spontaan een belletje doet rinkelen, maar in het achttiende-eeuwse Bergamo was hij een sleutelfiguur. Meer dan zestig jaar lang was hij verbonden aan de Cappella Musicale van de basiliek Santa Maria Maggiore, eerst als violist en later als maestro di cappella. Opmerkelijk is dat een groot deel van zijn muziek verloren ging en tot voor kort nauwelijks gekend was. Deze opname – een echte wereldpremière – brengt daar verandering in, met recent teruggevonden concerti en motetten die opnieuw tot leven worden gebracht.
De muziek sluit duidelijk aan bij de Venetiaanse baroktraditie: echo’s van Vivaldi klinken in de ritornelli, de contrasterende tempi en de prominente rol voor de soloviool. Tegelijk is er een heel eigen toets, met een sterke combinatie van virtuositeit en lyriek. De cd is bovendien mooi opgebouwd: instrumentale concerti worden afgewisseld met vocale motetten, wat zorgt voor variatie in kleur en karakter, en een natuurlijke balans tussen uitbundigheid en verstilling.
Het beeld van dat drankje op het terras zet je echter op het verkeerde been. Ensemble Locatelli speelt met een klasse die de aperol nog beter doet smaken: wat een klankrijkdom! Zowel in de tutti als in de solopassages overvalt je een weldadige warmte en een bijna fysieke belevenis van hoe mooi muziek kan zijn. Muziek die tot in de tenen zindert. Die Italianen: ze hadden – en hebben – savoir-vivre.
De twee motetten mogen er absoluut zijn en tonen die typisch Italiaanse barokke virtuositeit op hun best. De fantastische Francesca Longa (zelf verbonden aan Santa Maria Maggiore) zingt blijgezind het Crudelis Herodes (vespers van Driekoningen). De even indrukwekkende alt Margherita Maria Sala zet een gedreven en virtuoze En gratulemur hodie neer (vespers van Sint-Antonius). Wat vooral opvalt, is de klank van beide stemmen: vol, warm en rond, zonder ooit scherp of opdringerig te worden. Ze bewegen zich met een vanzelfsprekende adem, alsof ze het ritme volgen van een rustige hartslag – breed, gul en onmiskenbaar Italiaans. De vocale hoogstandjes liggen er niet dik bovenop, maar groeien organisch uit de muziek zelf.
En net wanneer je denkt dat je het helemaal gehoord hebt, gebeurt er weer iets dat je aandacht fris houdt. Subtiele details maken het verschil: het gregoriaans, weldadig Italiaans gezongen, dat zichzelf door het eerste motet weeft, of het verfijnde samenspel tussen alt en viool in het tweede. Het zijn precies die kleine details die deze uitvoering laten spreken.
Ensemble Locatelli speelt scherp afgelijnd en uiterst precies, met een grote finesse in articulatie en frasering. Alles zit op zijn plaats, zonder ooit te verglijden in academische strakheid of droogte. Integendeel: de muziek blijft ademen en bewegen, met een lichtheid en vanzelfsprekendheid waarin de Italiaanse – bijna Venetiaanse – sfeer ongegeneerd doorklinkt.
Bij het einde van het beluisteren van elke cd waarover ik schrijf stel ik mezelf de vraag: waarom zou ik er nog een tweede keer naar luisteren? Hier is het antwoord duidelijk. Niet alleen vanwege het zeldzame repertoire, maar vooral door de overtuigingskracht van de uitvoering. In het slotnummer scherpt Ensemble Locatelli nog één keer de messen en bereikt het opnieuw die indrukwekkende combinatie van virtuositeit en muzikaliteit.
De cd werd opgenomen in 2023, dus er is wat tijd over gegaan, maar we mogen vooral blij zijn dat deze wereldpremière er is. Ik ben alvast benieuwd naar meer ontdekkingen van de man uit Bergamo en – vooral – ik kan iedereen maar ten sterkste aanbevelen om Ensemble Locatelli te volgen en, met een beetje geluk, live te gaan beluisteren!
Of, om het écht met één slotzin de omschrijven: na deze cd krijg je zin in het echte werk: Bergamo, die aperol én Ensemble Locatelli live. La Dolce Vita!
Released 17 april 2026
