Medusa laat een verloren mythologische vrouwenstem terug rechtmatig klinken. Ze stelt de vraag: wie is zij? Een vraag die we ons evengoed ook kunnen stellen bij een Lucrezia (Borgia) of een Lucia (di Lammermoor).
Iain Bell, Lydia Steier en de Munt brengen hun eigen Medusa. Meerdere vragen klonken die avond: “Waarom heeft Medusa een stem nodig? Waarom (weer) een mythologische opera?”. Hierbij vraag ik mij af welke snaar er geraakt wordt. Waarom niet? Gaat het hier niet juist om de vrouw en niet “weer” de mythe?
Medusa is niet alleen een nieuwe hedendaagse opera, maar ook een pad naar nieuwe interpretaties en personages. Bell & Steier kijken alvast verfrissend verder dan de originele – mannelijke –mythe.
Who/what is (the) Medusa?
De Medusamythe is alom bekend. Vele helden sterven aan haar voeten, totdat Perseus haar verslaat. Maar, wie is Medusa? Popcultureel wordt de Griekse mythologie wel eens samengevat met “Zeus/Poseidon/… verlangde naar de schone x, met alle gevolgen van dien”. De vrouw wordt gereduceerd tot een prop die het spel in gang zet. Zij betaalt de prijs: ze verandert in een koe (Io), een beer (Callisto) of, in het geval van Medusa, een gorgon met slangenhaar en een dodelijke blik.
“We are filling in the dot dot dot after Poseidon sexually assaults Medusa,” klinkt het vanuit team Bell and Steier. Medusa exploreert pijn en gedeeld trauma.1 Vergis je niet: Medusa is een uitdaging om te vertalen, omdat de verborgen kern draait rond seksueel misbruik, trauma en onmacht – iets dat de originele mythe negeert. Bell en Steier leggen bloot wat het lot van Medusa werkelijk inhoudt.
Seksuele intimidatie en misbruik zijn zeker niet nieuw in de operageschiedenis (De Munt’s komende opera, de terugkerende Villalobos-productie van Puccini’s Tosca, is hier een voorbeeld van).2 Maar, het zijn vaak drijfveren waar snel, of zelfs luchtig, aan wordt voorbijgegaan. Zijn we die mentaliteit niet eindelijk voorbij? Medusa heeft het alvast bij het juiste eind.
“Sleep my starchild, sleep”
Wie Medusa (sopraan Claudia Boyle) zegt, zegt Perseus (tenor Josh Lovell). Bell & Steier verweven hun mythes zonder Medusa’s verhaal onrecht aan te doen. Dit via een melodisch wiegenlied dat een tragisch leidmotief doorheen de opera vormt. “Sleep my starchild, sleep,” zingen zowel Perseus’ moeder Danaë (mezzosopraan Marie-Juliette Ghazarian) als pseudomoeder Medusa.
De orkestrale compositie is een dreigend, dissonant klinkend huzarenstuk dat uitgerekt zweeft achter dit leidmotief. De opera start met een onzichtbaar, onheilspellend geestenkoor. Het mannenkoor lijkt te staan voor Poseidons (bas Konstantin Gorny) dreigende intentie. Dit voordat we de wrede god zelfs maar zien. De invloeden van Richard Strauss’ Elektra (1909) zijn hoorbaar aanwezig. Psychologie en emotie weerklinken in atonale dissonantie. Het is gevrijwaard van melodie, tenzij er pijnlijke verlangens aangekaart worden.
Deze wordt afgewisseld met de gesloten vrouwenwereld, uitgebeeld door Athena’s priesteressenkoor. Ook deze is wreed en ontwricht. Het is hier dat Gorny’s Poseidon toeslaat. De opera maakt hiervoor uitstekend gebruik van zijn krachtige basstem. De verkrachting van Medusa duurt kort – banaal kort – in vergelijking met de komende gevolgen. De meedogenloze Athena, indrukwekkend neergezet door sopraan Mary Elizabeth Williams, tiert met een staalharde klankenvloed tegen haar priesteressen. De Finse sopraan Anu Komsi (High Priestess) zet met haar heldere stem de waanzinnige gevolgen van hun falen neer. Waanzin, woede, en geen greintje medelijden voor “de hoer” die Athena’s tempel onteerd heeft. Medusa transformeert: haar identiteit wordt haar ontnomen.
Acte twee is een introspectie. De vrouw Medusa is onbestaand; ze is een monster. Omringd door haar gorgonzussen (mezzosopraan Paula Murrihy als Euryale en sopraan Angela Denoke als Stheno) voelt ze zich ontwricht. Haar zoete stem is vervangen door een wanhopige toon. Korte melismatische secties grijpen gefragmenteerd terug naar belcanto mad scenes, zoals in Donizetti’s Lucia di Lammermoor (1835). Het tragische, maar ook ontroerende, duet tussen Medusa en “het sterrenkind” Perseus onthult het verlangen waarmee ze wil sterven: haar eigen (familie)dromen die haar bruut ontnomen zijn.
Met Medusa raken Bell, Steier en de Munt iets diep integer. Het is een productie die gezien moet worden, zowel vanwege het onderwerp, de compositie als de getalenteerde cast. Ik heb de vraag “Kunnen we meer vrouwen in de (opera)geschiedenis hun stem teruggeven?” gesteld aan Bell. Ik heb alvast het gevoel dat Medusa zeker niet de laatste keer is dat we deze vrouwen zullen horen. Laten we beginnen, maar zeker niet eindigen, met Medusa.
1 Deze sectie is een parafrase gebaseerd op het persmoment met Iain Bell en Lydia Steier. Deze was voorafgaand aan de operapremière op 05/05/2026.
2 De 2026 operaproductie van Giacomo Puccini’s Tosca (17/06-01/07/2026) is een herneming van de Munt’s succesvolle productie uit 2021. De regie is van de hand van Rafael R. Villalobos.
