Naar aanleiding van zijn recital op 14 februari 2026 tijdens het Festival Flagey Piano Days (https://www.flagey.be/nl/activity/12727-jonathan-biss), waarin hij werken van Schumann, Janáček, Kurtág en Mendelssohn brengt rond het thema Words Fail, spreken we Jonathan Biss over zijn pianospel. Over de manier waarop hij muziek ziet als communicatie, over de stilte die hij als partner van klank beschouwt, en over de vrijheid die ontstaat wanneer een interpretatie nooit af is. Een gesprek over aanwezigheid, luisteren en de diepe verbondenheid met de muziek.
Denken, partituur en stilte
Jonathan Biss behoort tot de categorie pianisten die muziek diepgaand benaderen, maar hij nuanceert dat meteen: hij is geïnteresseerd in de innerlijke werking van muziek, maar muziek is fundamenteel communicatie. “Als je het stuk niet liefhebt – als het je hart niet sneller doet kloppen – helpt nadenken niet,” zegt hij. “Het denken tijdens het spelen gebeurt nooit; reflectie komt vooral achteraf, om de interpretatie te verdiepen.”
Die drang naar begrip vertaalt zich ook in zijn omgang met de partituur. Voor Biss is er een morele verantwoordelijkheid tegenover de score. “Grote muziek is een uitdrukking van het innerlijke leven van de componist – dat is belangrijk. De notatie is frustrerend onvolledig, maar dat betekent niet dat je je leven niet zou moeten wijden aan het begrijpen van wat de componist probeert te zeggen.” “Deze verantwoordelijkheid belemmert mijn vrijheid niet; integendeel: hoe dieper je een werk begrijpt, hoe vrijer je je voelt. Ik zie trouw aan een score als een vorm van communie met de muziek.”
Stilte speelt een centrale rol in Biss’ benadering. “Ik houd te veel van stilte om die als vanzelfsprekend te beschouwen,” zegt hij. “Ik denk ook na over hoe de eerste noten de stilte doorbreken en de laatste noten ons er weer naartoe leiden, en hoe de stiltes binnen een stuk enorm veel karakter kunnen dragen afhankelijk van wat eraan voorafging.”
Beethoven, interpretatie en luisteren
Beethoven blijft een constante in Biss’ repertoire, vanwege de innerlijke intensiteit en spiritualiteit van zijn muziek. Vooral in de langzame bewegingen voelt hij dat Beethoven vragen stelt aan het universum. “Ik ben niet religieus, maar bij Beethoven voel ik God,” zegt hij. “Soms komt Beethoven te dichtbij en is bijna confronterend; zijn intensiteit en de manier waarop hij ruimte inneemt vragen om afwisseling met andere componisten. Of hij nu de Sonata Op.111 of het Tweede Pianoconcerto speelt, beide stukken roepen diezelfde diepe verwondering en vragen op. Schubert voelt bijvoorbeeld vriendelijker aan, Beethoven bijna nooit.”
Interpretatie is voor Biss nooit afgerond. “Het is nooit klaar. Hoe meer je begrijpt, hoe meer vragen het oproept. Twijfel is niet verlammend, het verlangen naar zekerheid wel. Het is bevrijdend te erkennen dat je nooit volledig weet wat de componist bedoelde.” Die overtuiging groeit uit een diepe verbondenheid met het werk. “Trouw zijn aan de componist is een vorm van communie, geen beperking van vrijheid.”
In een tijd van vluchtige aandacht benadrukt Biss het belang van geconcentreerd luisteren. “Luisteren met volledige concentratie en openheid is essentieel. Het vereist oefening en bewuste inzet om de muziek echt te kunnen ervaren.” Ook zijn eigen luisterhouding is veranderd: “Het is steeds belangrijker dat ik volledig aanwezig ben bij het luisteren, of bij het spelen, om nieuwe dingen te ontdekken.”
Het Flagey-programma en podiumfilosofie
Zijn recente programma in Flagey brengt vier componisten samen: Schumann, Janáček, Kurtág en Mendelssohn, rond het thema “Words Fail” van Janáček. “Alle componisten worstelen met dat idee; muziek kan uitdrukken wat je niet in woorden kunt zeggen.” Biss identificeert zich persoonlijk met Schumann: “Zijn kwetsbaarheid en openheid vormen een model voor hoe een uitvoerder overtuigend kan zijn. Alleen door bereid te zijn echt kwetsbaar te zijn, kan je oprecht communiceren.” Kurtág vraagt concentratie op de kleinste details; elk interval draagt betekenis, en wanneer dat lukt, ervaar je magische momenten. Bij Mendelssohn let ik erop dat de Lieder ohne Worte niet alleen mooi klinkt, maar ook innerlijke spanning behoudt.”
Voor Biss is een concert vooral een ontmoeting met de muziek en het publiek. “Als ik met eerlijkheid en overtuiging speel, zal het publiek dat voelen.” “Het publiek is zowel partner als getuige. Elk moment op het podium is uniek, en het idee van falen bestaat niet in absolute zin.”
Luisteren als ervaring en bewustzijn
Biss spreekt zich soms expliciet uit over sociale kwesties en de rol van de artiest. “Er is geen universeel antwoord op wanneer een artiest moet spreken. Het hangt af van het geweten en de omstandigheden. Soms is het essentieel om je stem te laten horen, en het belangrijkste is dat je je eigen geweten volgt.” Muziek kan de wereld niet redden, maar “het verandert het bewustzijn van de luisteraar en het is aan de luisteraar om te beslissen wat ermee te doen.” Zo krijgt zijn recital in Flagey niet alleen klank, maar ook betekenis: een uitnodiging om te luisteren met diepgang, aandacht en openheid.
