Voor haar album ‘Dreamscape’, uit bij Parma/ Navona Recordings, kreeg ze in 2024 de Silver Medal voor ‘Outstanding Achievement’ op de Global Music Awards. In het Tweede Piano Concerto en de vierentwintig Preludes van Frédéric Chopin tovert ze daar een ongemeen kleurenpalet tevoorschijn. Eerder was ze gelauwerd op de Van Cliburn Competition en op de Koningin Elisabethwedstrijd in 1983 (de eerste editie indertijd die op tv bij de Vlaamse Openbare Omroep werd uitgezonden). Toen de Koningin Elisabethwedstrijd tijdens de covid-pandemie niet kon plaatsvinden, was er het initiatief ‘De Week van de Koningin Top 30’ en stemden Klara-luisteraars massaal op Eliane als hun all-time favorite vertolker. En in 2013 overhandigde Ludwig Van Mechelen van Klassiek Centraal haar het Gouden Label Carrière.
Sinds een poosje woont ze met haar man in Zwitserland en krijgen we haar hier minder te zien. Maar op 17 januari staat ze in Beernem, Herentals en Hasselt. Daarom gingen we even bij haar langs voor een gesprek over bakermat Rio de Janeiro en muziekonderwijs, uitdagingen en hond Tommy. Met koffie en gebak.
Dag Eliane. Een nieuw kalenderjaar: wat zijn je verwachtingen op muzikaal vlak?
Er staat heel wat op stapel, laat jullie verrassen!
De voorbije periode is er veel veranderd voor jou. Geen pianolessen meer op het Conservatorium van Antwerpen nu je op rust bent.
Kunst is mensen voeden met vitamines. Ook buiten het Conservatorium kan ik die vitamines blijven uitdelen. Op 28 januari hebben we zo met een paar mensen een evenement gepland in Zwitserland rond De Kleine Prins van Antoine de Saint-Exupéry. Met een verteller en choreografie… enfin, multidisciplinair. Het eerste evenement van vele daar in de buurt!
Heerlijk. Hoeveel jaar ben je daar docent geweest? Wat is je het meest bijgebleven uit die periode? Was wel een fenomenaal afscheid dat ze je daar gegeven hebben.
Op mijn negentiende ben ik gestart met lesgeven op de Muziekacademie, tien jaar later ben ik bij het Conservatorium begonnen als docent. Dat is echt wel een hele tijd he. Met een aantal studenten heb ik nog altijd contact. Ze waren er ook bij op mijn Conservatorium-afscheid, met speeches en – hoe kan het ook anders – live-muziek, met bloemen & herinneringen, en die mooie cirkel van verbondenheid heeft me toen danig ontroerd.
Wat me het meest is bijgebleven, is dat ik gaandeweg leerde begrijpen hoe mensen in mekaar zitten. In het begin zijn alle studenten onzeker en dragen ze zo hun eigen kwesties met zich mee. Uitermate boeiend vond ik het dan, te mogen meemaken hoe ze optimaal konden openbloeien. In groepslessen zag ik dat ze in september bijvoorbeeld amper met elkaar praatten en er meestal nogal gespannen bji zaten. In december zag dat er al heel anders uit! Je ontspannen is o zo belangrijk bij muziekspelen. Samen mét je instrument spelen… Hoe hard en hoe snel je wil gaan: daar hangt alles van af. En dus is goed ademen van vitaal belang. Want pas bij een goede ademhaling kun je helemaal ontspannen. Het is ook handig als je aanvaardt dat er niks anders op zit: je moet diverse fases doorspartelen. Desnoods begin je met twee pagina’s ten gehore te brengen. Zo’n piano-opleiding mag niet pijn doen, maar dien je als een vorm van vrede te ervaren. Dan leer je ook makkelijker die muziek met anderen te delen.
Ik heb geleerd, met allerlei persoonlijkheden te leren werken. Een hemels geschenk.
Nogal wat studenten van me zijn ook leerkracht of docent geworden, stuk voor stuk keien in hun vak. Ik ben gigantisch trots op hen.
Hoe zie je dat muziekonderwijs verder evolueren?
Toen ik zelf studeerde, had ik vooral contact met Jacques Detiège en veel minder contact met andere profs. Intussen is het Koninklijk Conservatorium Antwerpen als School of Arts onderdeel van de AP Hogeschool Antwerpen met bachelor- en master-graden. En zijn er meer theoretische vakken bijgekomen. Maar zelfs mensen van de theorie beseffen dat praktijk het allerbelangrijkste is, en houden daar rekening mee. Nog altijd dien je eerst te slagen voor het ingangsexamen. En we weten allemaal dat je al over best veel vaardigheden/ talenten moet beschikken, gewoon om te kunnen starten.
Er is nog meer veranderd in je leven. Onlangs ben je met je man naar Zwitserland verhuisd. Ben je het daar al wat gewoon? Betekent het ook een switch in je concert-activiteiten?
In Zwitserland komen we een heleboel nationaliteiten tegen die met het nodige respect voor elkaar samenwerken. Heel wat van die mensen hebben een hart voor cultuur, en dat doet altijd plezier. Onlangs hoorde ik er ook iemand praten in het Portugees, zo fijn: plots was Brazilië er weer, vlak voor mijn neus!
Ik heb daar ook een piano in de buurt, ze geven er vaak concerten in alle mogelijke genres, en ik gebruik die piano ook voor mijn wekelijkse live-stream op zaterdagnamiddag op Facebook. Daar ben ik mee begonnen tijdens de lockdown. Ook na de covid-pandemie ben ik dat blijven doen. En nu in Zwitserland heb ik er naast mijn virtuele bezoekers ook een enthousiast live-publiek bij. Tof!
Wat mijn concert-activiteiten betreft: ik woon nu gewoon een eindje verderop. Een artiest kent geen landsgrenzen.
Was je verslaafd aan Zwitserland? Want je hebt daar meer dan twintig zomers je eigen festival gehad.
Dat kun je wel zeggen ja (lacht). Musica Romantica – zo heette mijn festival in Saas-Fee – was een buitengewone ervaring. We hebben er – met die schitterende bergen rondom als decor – prachtige orkesten uit Sint-Petersburg en Vilnius over de vloer gehad, dirigenten als Yuri Serov, Florian Heyerick en Jaap Van Zweden, en ongelofelijke solisten als Yves Storms, Luc Tooten, Vitaly Samoshko, mijn eigen dochter Nina Smeets. Met affiches van Tsjaikovski tot Piazzolla en filmmuziek. Mijn man Ernest was dan wel dikwijls alleen in Zwitserland om het hele festival voor te bereiden en in goede banen te leiden – terwijl ik les gaf in Antwerpen en niet bij hem kon zijn. Nu wel dus! We doen nu alles samen, en dat is bijzonder aangenaam.
Eigenlijk heb ik die verslaving aan hem te danken. Als kleine jongen vertoefde hij al geregeld in Zwitserland met zijn familie, en droomde hij van een leven in die imposante natuur. Nu maak ik die droom samen met hem waar. Hoeveel geluk kan een mens hebben!
Heel wat mensen kennen je vooral als internationaal gerenommeerd concertpianist. En als toegewijd pedagoog. Maar wat gebeurt er met de dirigent en componist in jou?
Dat componeren blijft in se bestaan, maar eerder als improvisator. Tijdens de live-streams kan ik daar enorm van genieten. En mijn toehoorders met mij.
Tijdens verschillende edities van Musica Romantica heb ik orkesten gedirigeerd, en ik heb dat werkelijk met veel plezier gedaan. Toen mijn man zieker is geworden, ben ik daar mee moeten stoppen – dat werd praktisch onhaalbaar.
Al mijn hele leven is mijn enige doel: muziek delen met anderen. Zonder veel ambities, zonder de jas van een Streber, zonder ijverig te knutselen aan een uitgebreid netwerk. Dat doe ik allemaal niet. Noem het serendipiteit: wat op mijn pad komt, neem ik met twee handen aan en koester ik. Met een symfonisch orkest of met een kamerensemble: voor mij maakt dat geen verschil. Ik ga van het ene moment naar het andere, stap voor stap.
In het Conservatorium leren ze studenten tegenwoordig hoe ze moeten pitchen, hoe ze zichzelf moeten verkopen. Dat is echt iets van onze tijd. Ik heb dat nooit geleerd, en heb daar ook geen spijt van. Met die serendipiteit loop je minder het risico, ontgoocheld te raken. Ik ben dankbaar en blij met wat ik in mijn carrière allemaal heb kunnen doen.
Je woont al langer in Europa dan je ooit in Brazilië gewoond hebt, maar dat is wel waar je bent opgegroeid en waar je je basisopleiding gekregen hebt, je eerste stappen hebt gezet in het concert-circuit. Soms heimwee naar Rio de Janeiro? Nog contact?
Terwijl wij hier aan tafel zitten, loopt mijn broer André rond in Brazilië. Dat is een prettige gedachte. Ik denk dat het herkenbaar is voor heel wat mensen met een gelijkaardige achtergrond: je bent nergens meer helemaal thuis en tegelijkertijd ben je overal thuis. Dat varieert van dag tot dag: soms heb ik het gevoel, helemaal geen vaderland te kennen. Soms voel ik mij van top tot teen wereldburger. Brazilië is een onlosmakelijk deel van mij, en ik praat nog altijd Portugees. Mijn kinderen ook trouwens. Heimwee – dat speelt vooral als het over familie gaat.
Familie – en dan hebben we het ook over je moeder. Ze is niet meer onder ons. Praat je nog met haar?
Ja, ik praat dikwijls met haar in gedachten. Elke keer als ik Chopin speel, denk ik aan haar. De muziek van Chopin heeft veel betekend in haar leven. Een van de laatste geschenken die ze kreeg van haar zoon — die op veertienjarige leeftijd overleed bij een auto-ongeluk — was een plaat van Rubinstein met de twee pianoconcerten van Chopin.
Daarom wilde ik in 2024 een cd maken met die twee concerti. Helaas is ze overleden – net toen ik de opnames maakte met Brussels Philharmonic. Ik heb in de partituur van het orkest wat dingen aangepast die er oorspronkelijk niet in stonden, en ik heb zelf een cadens geschreven voor het einde van het eerste deel van het tweede concerto.
Ik had haar deze cd zo graag willen geven… Toch hoop ik dat ze het op de een of andere manier heeft kunnen beleven en dat ze blij is met mijn geschenk. Ook wanneer ik stukken uit Italië speel, denk ik heel hard aan haar… en aan haar glimlach.
Jarenlang heb je albums uitgebracht op het label Stylin’Art, een huismerk zeg maar. Door een toeval ben je bij een ander label begonnen. Is een platenlabel ook vandaag nog belangrijk voor een artiest?
Tot op de dag van vandaag legt een platenlabel mijns inziens gewicht in de schaal omdat het label behalve opnames ook contacten en allianties met andere artiesten in de hand werkt. Al valt nu het hele online gebeuren niet te onderschatten, de sociale media en streamingplatformen. Dat betekent niet dat Deutsche Grammophon en consoorten verzwakt zijn; ze stralen nog altijd veel macht en gezag uit in Concertland. Maar Spotify en dies meer vormen een niet te onderschatten, democratische tool, met name voor minder bekende en/of rijzende sterren. Daarom begrijp ik ten volle dat opleidingsinstituten als het Conservatorium vakken als autopromotie inlassen. Sociale media en streamingplatformen zijn niet meer weg te denken uit onze digitale samenleving en creëren meer ruimte voor brede communicatiecampagnes en experimenten.
Verandert jouw pianomuziek met het ouder worden?
Logisch, toch? Een mensenleven evolueert samen met voortschrijdende inzichten of nieuwe emoties, en die brengen nieuwe, andere kleuren teweeg in je vertolkingen, in de manier waarop je een partituur leest of in je persoonlijke benadering van componisten. Ik koester die schakeringen. Vooral op een Fazioli-vleugel (de Italiaanse piano die ik nu al zo lang gebruik) voel ik de inspiratie opborrelen – ik weet niet hoe dat precies werkt om eerlijk te zijn – vooral dus op een Fazioli exploreer ik graag nieuwe kleuren. Want ja, ik ben zo vergroeid met piano (denk aan ruiter & paard die ook zo innig met elkaar verstrengeld kunnen zijn). Bekijk de piano als een bootje dat me de gelegenheid biedt, te ontspannen en emoties los te laten. Het lijkt me een bijzonder groot geschenk dat ik heb gekregen, dat ik nu al zo lang piano mag spelen.
Iemand noemde klassieke muziek onlangs een ‘panacee’, een medicijn dat iedereen helpt bij alle mogelijke kwalen.
Helemaal akkoord. Ik zie dat trouwens ook gebeuren als ik op het podium zit. Ik zie de transformatie in de gelaatsuitdrukking van de toehoorders in de zaal als ze muziek horen. Wonderbaarlijk.
Er staan nog een paar concerten in je agenda.
Concerten waar ik erg naar uit kijk. Op donderdagnamiddag 15 januari breng ik met dichter en voormalig Klara-coryfee Bart Stouten een programma rond Liefdespoëzie in OC De Kleine Beer in Beernem. Ik heb al vaker met hem samengewerkt, en dat is elke keer een feest.
Op zaterdagavond 17 januari ben ik te gast in Cultuurcentrum Herentals, samen met pianiste Stephanie Proot en percussionisten Carlo Willems en Koen Wilmaers. Dierbare collega’s van mij die verbonden zijn aan het Koninklijk Conservatorium Antwerpen.
We brengen die avond werk van Gershwin & Bernstein. Hun muziek leunt sterk aan bij de jazz, en ik kan me daar heel goed in vinden – het is alsof je een andere jas aantrekt.
En op zondagavond 29 maart is er nog een concert in Cultuurcentrum Hasselt.
Om de livestream-recitals niet te vergeten uiteraard. Elke zaterdagmiddag om drie uur via mijn Facebook-pagina.
Alle andere concerten kun je terugvinden op mijn website www.elianerodrigues.com
Magnifiek. Dankjewel, Eliane!
