Geen bekende symfonieën van Felix Mendelssohn (1809–1847) op deze cd, maar twee ouvertures en een selectie uit zijn toneelmuziek bij A Midsummer Night’s Dream. Het is een aantrekkelijk programma waarin de componist zich van verschillende kanten laat kennen: als muzikale vertolker van de natuur, als bewonderaar van Goethe en als componist die zich door Shakespeare liet inspireren. Het Scottish Chamber Orchestra en zijn chef-dirigent Maxim Emelyanychev benaderen deze werken met veel gevoel voor kleur, beweging en detail.
De dreiging van de zee
De Hebrides-ouverture, ook bekend als Fingal’s Cave, ontstond na Mendelssohns reis door Schotland in 1829. De componist raakte er onder de indruk van het ruige landschap en de zee. Die ervaring klinkt van bij het begin door in de muziek. Emelyanychev houdt de golvende beweging voortdurend voelbaar en laat zo ook de dreiging van de zee tot haar recht komen. Op de juiste momenten scherpt hij die dreiging aan, waarna het orkest weer ruimte krijgt voor de lichtere, beweeglijkere passages.
Vooral de houtblazers klinken heerlijk fris en brengen met hun uitgewerkte accenten telkens nieuwe nuances aan. De strijkers houden intussen de onderliggende beweging levendig. Het koper krijgt eveneens zijn plaats, zonder ooit te overheersen: ieder instrument past naadloos in het geheel. Na een versnelling laat Emelyanychev de muziek even tot stilstand komen, om vervolgens met dromerige houtblazers opnieuw een geleidelijke opbouw te creëren. Vergis je niet: het is een vinnige uitvoering, maar nergens wordt de muziek opgejaagd. De dirigent houdt de verschillende lijnen voortdurend in balans en maakt van deze ouverture een meeslepende muzikale vertelling.
Van windstilte naar een behouden vaart
Een heel andere sfeer vinden we in Meeresstille und glückliche Fahrt, geïnspireerd door twee gedichten van Goethe. Het werk opent zeer ingetogen. Vanuit de warme strijkersklank bouwt Emelyanychev rustig op, terwijl de houtblazers zich geleidelijk bij het muzikale verloop aansluiten. De melodie ontvouwt zich zonder haast en de sfeer van de windstille zee wordt treffend weergegeven.
Dan kondigt een heerlijke fluitsolo de omslag aan. De andere instrumenten reageren met subtiele accenten, waarna de muziek steeds meer beweging krijgt. De reis komt op gang en Emelyanychev laat de energie geleidelijk toenemen. Vooral de strijkers en de houtblazers maken indruk, maar ook het koper krijgt, zeker naar het einde toe, een goed gedoseerde rol. De dirigent weet de groeiende dynamiek overtuigend vorm te geven en brengt de muziek vervolgens weer op een natuurlijke manier tot rust. Waar de Hebrides-ouverture vooral de onstuimigheid en dreiging van de zee oproept, ligt hier het accent op de geleidelijke overgang van stilstand naar beweging.
De magie van Shakespeare
Het grootste deel van de cd is gewijd aan A Midsummer Night’s Dream. Mendelssohn schreef de ouverture al op zeventienjarige leeftijd, geïnspireerd door Shakespeares komedie. Enkele jaren later componeerde hij op verzoek van de Pruisische koning Frederik Willem IV de toneelmuziek, waarbij hij zijn vroegere ouverture opnieuw gebruikte. Op deze opname krijgen we naast de ouverture een selectie uit die muziek te horen, waaronder ook de vocale delen. Dat Hilary Cronin en Rowan Pierce als solisten en het Scottish Chamber Orchestra Chorus mee aan bod komen, maakt het programma extra aantrekkelijk.
De ouverture begint met een knappe bijdrage van de hoorns en de fluiten, waarna de strijkers met veel vaart inzetten. Ook koper en pauken dragen bij aan het levendige verloop, maar het zijn opnieuw de loepzuivere fluiten die de aandacht trekken. Emelyanychev heeft een uitstekend gevoel voor de opbouw en voor de plaatsing van accenten. Hij kiest ook bewust voor stiltes en laat de muziek op die momenten zelf spreken. Het ingetogen slot, waarin alles opnieuw wordt teruggebracht tot fluiten en hoorn, is prachtig uitgewerkt.
Het Scherzo is vervolgens een en al speelplezier: lichtvoetig en met een aanstekelijke vaart. In de March of the Fairies krijgt de sprookjeswereld een iets geheimzinniger karakter. Het koper en de strijkers zorgen voor een licht dreigende ondertoon, terwijl de triangel voor een subtiel kleuraccent zorgt. De fluiten geven ook hier een eigen toets aan het geheel.
In het Song with Chorus zijn de solisten helder aanwezig, tegen de achtergrond van dreigend diepe strijkers. De koorbijdrage blijft opvallend subtiel. Geen massale klank, maar eerder een groep verleidelijk zingende elfjes die de luisteraar de sprookjeswereld binnenleidt. Het Intermezzo wordt met veel gevoel gebracht. De houtblazers zorgen voor een boeiende afwisseling in kleur, waarna de muziek een uitbundiger karakter krijgt, zonder dat het geheel in een overdreven feeststemming vervalt.
Het Notturno blijft voor mij een van de mooiste momenten uit de toneelmuziek. De hoorns klinken hier zuiver en muzikaal, gedragen door de zachte begeleiding van de strijkers. Die geven de passage extra diepte, waarna de houtblazers het muzikale gesprek overnemen. De rust en de manier waarop de verschillende instrumentengroepen elkaar aanvullen, maken deze passage tot een hoogtepunt. Emelyanychev laat hier horen hoeveel zeggingskracht Mendelssohn met een ogenschijnlijk eenvoudige orkestrale opzet kan bereiken.
Zelfs de alom bekende Wedding March, die door haar talloze uitvoeringen bijna tot een muzikale smartlap is geworden, klinkt hier opvallend fris en verfijnd. Het koper levert een fraaie bijdrage aan de feestelijke klank. In de Finale keert de drive van de strijkers uit de ouverture terug. Het koor zingt ingetogen, de fluit voegt een eigen toets toe en de sopraansolo krijgt alle ruimte om zich boven de koorklank te ontplooien.
Een vertrouwde kwaliteit
Ik hoorde Emelyanychev en het Scottish Chamber Orchestra al verschillende keren live met Mendelssohn aan het werk, en veel daarvan herken ik in deze opname. Dezelfde levendigheid, de aandacht voor de kleinste details en de vanzelfsprekende manier waarop de dirigent de verschillende orkestgroepen in balans houdt, zijn ook op cd aanwezig.
Een klein minpunt is de verstaanbaarheid van de gezongen teksten. De solisten en het koor zingen op sommige momenten terecht erg zacht, maar in combinatie met de eveneens subtiele orkestbegeleiding zijn de woorden niet altijd even goed te volgen. Dat doet weinig af aan de muzikale kwaliteit van de vocale bijdragen, maar op dat vlak had de opname iets duidelijker mogen zijn.
Emelyanychev heeft oog voor de grote lijnen, maar verliest daarbij nooit de kleinere details uit het oog. Van de dreigende golfbeweging in de Hebrides-ouverture tot de verstilde schoonheid van het Notturno: deze opname laat Mendelssohn horen in al zijn orkestrale kleuren. Wie vooral de symfonieën kent, vindt hier een verrassende en kleurrijke kennismaking met een andere kant van de componist. Wie Mendelssohns toneelmuziek al lang koestert, hoort ze hier met frisse oren.