George Enescu (1881–1955) is vooral bekend om zijn orkestwerken, vioolconcerten en vioolsonates. Zijn kamermuziek krijgt doorgaans minder aandacht, hoewel hij ook binnen dat genre een aanzienlijk oeuvre naliet. Da Vinci Classics brengt met deze opname twee pianotrio's samen die bijna twintig jaar van elkaar gescheiden zijn. Het Eerste pianotrio in g klein dateert uit 1897, toen Enescu amper zestien was. Het Tweede pianotrio in a klein ontstond in 1916 en bleef onvoltooid. Hoewel Trio Zefír de cd opent met het Tweede pianotrio, kies ik hier voor een chronologische bespreking. Zo komt de stilistische ontwikkeling tussen beide werken het duidelijkst naar voren.
Jeugdige virtuositeit en romantische grandeur
Het Eerste pianotrio ontstond tijdens Enescu's studiejaren in Parijs. Hij had voordien al een muzikale opleiding genoten in Wenen en studeerde in de Franse hoofdstad onder meer bij Jules Massenet en Gabriel Fauré. In dit vroege werk zijn de invloeden van de romantische traditie duidelijk herkenbaar. Enescu toont zich al op jonge leeftijd vertrouwd met het genre. Hij schrijft melodisch rijk en geeft de drie instrumenten een evenwaardige rol.
Het Allegro molto vivace zet meteen in met een aanstekelijke drive. Trio Zefír speelt met vuur, maar verliest daarbij de melodische rijkdom niet uit het oog. Tussen de energieke passages ontstaan momenten van verstilling, waarna de muziek opnieuw aan kracht wint. Binnen het samenspel bewaart het trio doorgaans een mooi evenwicht. Niemand dringt zich op de voorgrond; de partijen krijgen elk hun plaats en vullen elkaar aan. De pianopartij tekent een duidelijke lijn, terwijl de drie instrumenten soms elk hun eigen weg lijken te volgen. Juist dan is het mooi om te horen hoe ze in een ingetogen passage weer samenkomen, voordat de muziek opnieuw in volle vaart verdergaat. Het deel mondt uit in een helder en overtuigend slot.
Het Allegretto grazioso brengt een lichtere sfeer. De piano draagt op subtiele wijze bij aan de vloeiende melodische beweging, terwijl vooral de viool met haar fraaie, sierlijke lijnen de aandacht trekt. De cello zorgt voor warmte en diepte. De lichtheid en elegantie doen bij momenten aan Mendelssohn denken. Het is een deel waarin de melodische charme van Enescu's muziek mooi tot haar recht komt en dat je als luisteraar met een glimlach achterlaat.
Het Andante begint ingetogen, met een gevoelige pianopartij die de melodische sfeer bepaalt. Wanneer viool en cello zich daarbij voegen, groeit de muziek geleidelijk in intensiteit, tot de strijkers de spanning naar een krachtige climax voeren. Daarna nemen viool en cello de melodie afwisselend over. De aanvankelijke spanning maakt plaats voor een meer beschouwende dialoog, waarin de drie musici de muziek naar een rustig einde leiden. De expressie blijft daarbij mooi in evenwicht en vervalt nergens in sentimentaliteit. Voor mij vormt dit deel een van de hoogtepunten van de cd.
Ook in het Presto is de energie volop aanwezig, al krijgt de muziek geregeld ruimte om even te vertragen. De piano speelt daarin een mooie rol, met viool en cello als ondersteunende stemmen. Boeiend is vooral de afwisseling tussen die rustpunten en de momenten waarop het tempo opnieuw wordt opgedreven. Dat geeft het deel een levendig karakter. Vlak voor het slot volgt nog een verfijnde, lyrische passage, waarin alle drie de instrumenten even tot rust komen. Daarna laten de musici zich opnieuw helemaal gaan en brengen ze het trio met een speelse aanpak tot een overtuigend besluit.
In dit jeugdwerk verwerkt Enescu de romantische kamermuziektraditie op een vanzelfsprekende manier. De invloeden van Brahms en Mendelssohn zijn duidelijk aanwezig en een volledig eigen compositorische stem heeft hij hier nog niet gevonden. Toch is het een aantrekkelijke compositie, met een rijk melodisch idioom en een afwisselende opbouw. Vooral het Andante toont dat Enescu al vroeg een eigen gevoel voor muzikale expressie ontwikkelde. Het Eerste pianotrio verdient dan ook best wat vaker een plaats op de concertaffiches.
Tussen dreiging en verstilling
Het Tweede pianotrio bleef onvoltooid. Het manuscript werd pas in 1965 teruggevonden in een archief in Boekarest. De Roemeense pianiste en componiste Hilda Jerea maakte een eerste transcriptie en zorgde ervoor dat het werk voor het eerst in Boekarest werd uitgevoerd. In 1995 werkte Pascal Bentoiu de partituur verder uit. Trio Zefír gebruikt voor deze opname de door Bentoiu bewerkte versie.
De afstand tussen beide trio's is meteen hoorbaar. Waar het eerste werk nog stevig verankerd is in de romantische traditie, zoekt Enescu hier naar een eigen klankwereld. Het Allegro moderato begint duister en aftastend, met een haast verbitterde ondertoon. De viool klinkt bij momenten wat schurend, terwijl de cello in de lagere registers zijn weg lijkt te zoeken. Boven de diepe onderstroom van de piano ontwikkelen zich muzikale lijnen die niet meteen houvast bieden. De muziek is fragmentarisch en vraagt van de luisteraar meer geduld dan het eerste trio. De drie musici houden de uiteenlopende elementen zorgvuldig bijeen, zonder het zoekende karakter van de compositie te verdoezelen.
In het tweede deel vallen enkele opvallende klankkleuren op. De piano laat mooie glissandi horen, terwijl de viool met ijle noten een haast etherische sfeer oproept. Daartegenover staat de zangerige melodie van de cello, die het geheel een warmer en meer herkenbaar karakter geeft. Trio Zefír brengt deze contrasterende stemmen mooi samen.
Het derde deel opent zeer duister en dreigend, met een sfeer die bij momenten zelfs iets angstaanjagends krijgt. De piano zet een onheilspellende beweging in, waarover de strijkers een onrustige melodie weven. Gaandeweg ontstaat er ruimte voor een lichtere, bijna volks aandoende melodie. Die brengt een vleugje vrolijkheid, al blijft ook daarin een bittere ondertoon aanwezig. Het contrast is aanvankelijk intrigerend, maar houdt niet stand. Na de eerste spanningsopbouw en de lichtere omslag begint de muziek voor mij wat te slepen en verliest ze geleidelijk haar aantrekkingskracht.
Het Tweede pianotrio vraagt duidelijk meer van de luisteraar dan zijn voorganger. De ongewone harmonieën, onvoorspelbare ontwikkelingen en wisselende stemmingen maken het werk minder toegankelijk. Enescu verkent hier een veel persoonlijkere muzikale taal, maar de samenhang is niet altijd gemakkelijk te vatten. Zijn zoektocht naar een eigen klankwereld levert interessante momenten op, al overtuigt de muzikale ontwikkeling voor mij niet in elk deel even sterk.
Een interessante kennismaking
Trio Zefír werd in maart 2024 opgericht en bestaat uit violiste Alina Maria Taslavan, celliste Giulia Sanguinetti en pianist Federico Pische. Deze opname is hun eerste cd. Het ensemble behaalde onder meer de eerste prijs op de Giulio Rospigliosi-kamermuziekwedstrijd en een speciale prijs van Avos. Met twee minder bekende werken van Enescu kiest het trio voor repertoire dat zelden op concertprogramma's verschijnt. Beide composities stellen bovendien behoorlijke eisen aan de musici, zowel technisch als op het vlak van samenspel.
Wat bij deze opname vooral opvalt, is de hechte samenwerking tussen de drie musici. Ze geven elkaar ruimte en verbinden de verschillende instrumentale stemmen tot een overtuigend geheel. Ook in het veeleisender Tweede pianotrio blijft hun samenspel zorgvuldig en evenwichtig.
De opname klinkt vrij droog, waardoor de drie instrumenten goed van elkaar te onderscheiden zijn. De piano komt op sommige momenten nadrukkelijker naar voren en krijgt daarbij meer gewicht dan de strijkers. Vooral in het Tweede pianotrio is niet altijd duidelijk of dat aan de opnamebalans of aan de interpretatieve keuzes ligt.
Deze debuut-cd is een overtuigend visitekaartje voor Trio Zefír. De drie musici combineren een sterke technische beheersing met een opmerkelijk gevoel voor samenspel. Het siert hen dat ze voor hun eerste opname twee minder bekende werken kiezen. Het Eerste pianotrio overtuigt het meest, met het Andante als persoonlijk hoogtepunt. Het Tweede pianotrio intrigeert door zijn eigenzinnige klankwereld, al overtuigt de muzikale ontwikkeling niet altijd. Trio Zefír brengt beide werken met grote zorg en muzikaal inzicht tot leven.
