Feestelijke tijd onder eeuwige bescherming
Het programma bestond uit een selectie waarin het samenspel tussen zang en traverso ruimte laat voor het orgel en de barokcello. Benjamin Alard speelde op het Contius-orgel Bachs transcripties voor solo-klavier; Ronan Kernoa speelde staand zijn partijen op een twintig jaar oud instrument met een warme, zoete en volle klank, een instrument gebouwd naar het model van een barokcello, zonder pin.
Het aangrijpende Erbarme Dich ontroerde ons als een verreikende, zeer dramatische gebedsaria, behorend tot de twee cantatacycli die Bach componeerde in zijn Leipziger jaren 1724-1726, met een door Picander in het Duits geschreven libretto, naar het Evangelie van Matteüs. Het is een smeekbede van Petrus na het verraad, in de greep van verwoestende wroeging en – bij uitbreiding – een diepe smeekbede van de gevallen mens op zoek naar genade en verlossing.
Het feestprogramma was een herhaling van het begin in 2016 en werd gemarkeerd door een CD-opname voor het label Apha. Het concert, dat een diepe indruk maakte, liet het publiek bijna sprakeloos achter. Het sluit naadloos aan bij de gestructureerde visie van de contratenor op de missie van het Nocte Temporis Ensemble. Een feest voor de Heilige Familie, een getuigenis over leven en roeping: zo kwam het jubileumconcert ter ere van het tienjarig bestaan van A Nocte Temporis over. Erbij mogen zijn voelde als een voorrecht dat ze deel uit te maken van de hechte kring geliefd en trouw publiek.
Via de muziek van Bach werd het publiek uitgenodigd tot een contemplatie van de ‘oneindige Ene’ die met liefde naar de mensheid kijkt. Oog in oog met de radicale transcendentie, met de goddelijke Verlosser, is de musicus de belichaming van de mens die in gebed is verzonken, vandaar de krachtige expressiviteit van de ongelooflijk warme stem en de aanspreking van de diepste ziel. „Zingen is tweemaal bidden”, had Augustinus gezegd…
A Nocte Temporis – visie Reinoud Van Mechelen
De in Leuven geboren tenor vertelde vorig jaar in een interview in Versailles hoe hij in 2016 begon met een klein kamermuziekensemble. Inmiddels is er een groter orkest ontstaan, met een repertoire dat zich richt op 17de eeuwse Franse muziek en 18de eeuwse muziek van Mozart, bevestigd met een CD in 2025 uitgebracht In het onderzoek en ontwikkeling richtt het ensemble zich niet op de renaissance, zoals het had kunnen doen, maar op de moderniteit tot aan de romantiek, met Ludwig Van Beethoven en Carl Maria von Weber.
Reinoud Van Mechelen koos voor de naam van het ensemble A Nocte Temporis in de betekenis van “sinds zeer lange tijd”. Filosofisch verwijst de naam naar ‘een onbekende oorsprong’, van waaruit een reis naar kennis wordt ingezet. Met andere woorden duidt de naam op de mysterieuze nacht of duisternis der tijden, een onwetendheid, een afwezigheid van enige verduidelijking van waaruit een reis naar het licht begon.
Naarmate het ensemble groeide, raakte hij geïnteresseerd in wat mensen verbindt. Emoties en verhalen zijn ontroerend en hij vindt dat deze relatie het best tot uiting komt in de barok. Hij voelt zich gedreven om deze minder bekende muziek uit die periode in België onder de aandacht te brengen en toegankelijk te maken voor het publiek. Van Mechelen beschouwt Bach als de componist wiens werk volledig bewaard is gebleven en die daarmee alle reden biedt om geliefd te zijn. Hij hoopt dat het ensemble een waardige bijdrage kan leveren aan de interpretatie van Bachs sacrale oratoria van de Passies, maar ook van Vivaldi en Händel. Hij laat zien hoe er in de 18de eeuw een ommekeer plaatsvond met de opkomst van de lyrische tragedie, dicht bij de tekst: het kost tijd voordat mensen, ver van de context, zich ermee kunnen identificeren en het kunnen ontvangen.
De drijfveer om met het ensemble te beginnen en om er leiding aan te geven, ligt in het zaligheid dat hij ervaart: artistiek de touwtjes in handen hebben, het repertoire kiezen, verantwoordelijkheid dragen en oplossingen bedenken voor uitdagingen. Gelukkig blijven tijdens het samenwerken met anderen is een uitgangspunt. Zo vonden er belangrijke ontmoetingen plaats met mensen als William Christie, Philippe Herrewegge, Simon Rattle en anderen die hem inspireerden. Bij operaproducties is het essentieel dat het ensemble als een eenheid optreedt, wat hard werken is, aangezien artiesten minder bereid of geneigd zijn zich aan te passen. Hij wil betekenisvol worden in de overgebrachte boodschap, dicht bij de bedoelingen van de componist, duidelijker in werken zoals kerstoratoria.
Hoewel de opera een groot, toegewijd publiek heeft, is het niet eenvoudig om geschikte luisteraars te vinden voor oudere muziek. Mensen gaan liever naar concerten van de grote componisten, dus de bekendheid van de artiest is van belang om minder bekende muziek te kunnen brengen. De oude-muziekbeweging, nog steeds in zijn reflectie, begon in de jaren 1960-’70 als een reactie en kende een moeizame start, maar bereikte geleidelijk het niveau om een omvattend repertoire aan te bieden, mede dankzij musici zoals Jordi Savall en natuurlijk de gebroeders Sigiswald, Wieland en Barthold Kuijken die de oude instrumenten herontdekten. Er is een voortdurende onrust in het nadenken over wat het ensemble kan toevoegen aan de gevestigde muziek, die soms zeer goed wordt gespeeld, in de concurrentiestrijd van interpretatieve versies en hoe de originaliteit behouden kan blijven. Communicatieve muziek wordt voortgestuwd door de filiere: oude meesters, verhandelingen, ideeën, de muziekuitvoering, tot leven brengen – met groot effect op het publiek dat een waardevolle ervaring verwacht.
Hoewel de tenor aangeeft zich niet helemaal op zijn gemak te voelen bij hedendaagse composities (er wel voor openstaat) werd er een eerste project uitgevoerd in Brugge, waarbij A Nocte Temporis zijn onderzoek uitbreidde naar zowel de renaissance als werken uit het begin van de 20ste eeuw. Het is lastig om in één repertoire stukken te combineren die twee instrumenten vereisen: een historisch instrument en een moderner instrument, bijvoorbeeld uit de romantiek. Reinoud Van Mechelen ziet dat sacrale muziek ons aanzet tot een spirituele ervaring en hij zoekt naar spirituele begrijpelijkheid, om de luisteraar te redden uit het geseculariseerde leven.
Perspectieven
Hij ontdekt in de Frans-Duitse muziek, zoals die van Rameau en Telemann, dezelfde ideeën over de momenten van de dag en de betekenis daarvan. Het jachtige leven van vandaag lijkt niet helemaal afgestemd op de echte menselijke behoeften, in tegenstelling tot de romantiek: er is een verschil van seconden tot uren, vandaar de uitdaging om mensen – en bij uitbreiding de samenleving – een ander tempo te bieden.
Uiteindelijk denk ik dat het publiek deze musici, die het dialooggebed voortzetten in hun en ons leven, altijd zeer hartelijk zal ontvangen.Het jubileumjaar 2026 betekent ook hun internationale tournee met Rameau’s Les Boréades. We wensen hen alle succes en dat hun kunst en leven onder de gezegende bescherming mogen blijven, zoals tot nu toe het geval was.
