Het concert van het European Union Youth Orchestra (EUYO) is een van de mooiste tradities van Young Euro Classic en lokt steevast een volle concertzaal. Jaar na jaar brengt het ensemble jonge musici uit de 27 EU-lidstaten samen, geselecteerd uit duizenden kandidaten. Onder dirigenten als Bernard Haitink, Vladimir Ashkenazy en Ivan Fischer heeft het EUYO een reputatie opgebouwd die ver boven die van een gewoon jeugdorkest uitstijgt. Onder leiding van Elim Chan en met de Spaanse violiste María Dueñas als soliste bevestigde het ensemble die reputatie op maandag 3 augustus in het Konzerthaus Berlin, al lagen de kwaliteiten van beide programmahelften opvallend uit elkaar.
Verfijnd orkest, gemengde indruk
Het concert opende met het geliefde Vioolconcerto van Johannes Brahms (1833-1897), een werk dat hoge eisen stelt aan solist én orkest. Het EUYO liet meteen horen hoe intensief aan het samenspel was gewerkt: de orkestklank was mooi in balans, de verschillende secties luisterden scherp naar elkaar en de talrijke solistische passages werden met grote fijnzinnigheid gebracht. Toch klonk de eerste beweging aanvankelijk wat braaf; het orkest leek nog niet helemaal zijn volle gewicht in de schaal te willen leggen, iets wat in de daaropvolgende passages snel veranderde wanneer de jonge musici meer ruimte kregen om hun kracht en speelplezier te tonen.
María Dueñas beschikt onmiskenbaar over een indrukwekkende techniek, wat onder meer bleek uit de door haarzelf geschreven cadens. Persoonlijk vond ik die echter wat langdradig: de virtuositeit was er volop, maar de muzikale spanningsboog wist mij niet helemaal vast te houden. Ook verderop bleef mijn waardering voor haar interpretatie enigszins dubbel. Haar spel was trefzeker en haar toon mooi, maar wist mij inhoudelijk onvoldoende te raken.
Het orkest kwam geleidelijk sterker naar voren. Vooral in het langzame deel viel de helderheid van het samenspel op. De hoorns en houtblazers klonken loepzuiver, met boven alles een fenomenale hobosolo die de zaal muisstil kreeg. Brahms werd hier breed genomen, naar mijn smaak zelfs iets te breed, maar juist daardoor viel de versnelling naar het einde des te sterker op. Ook de finale kreeg na een gewaagde pauze voor de inzet een mooie vrijheid, waarbij soliste en orkest zich zichtbaar aan de muziek overgaven en het plezier van het samen musiceren voelbaar werd.
Een heel andere kant van Dueñas liet zich horen in het ingetogen Das kleine Mädchen singt, een traditioneel Noors lied, genoteerd door Johan Halvorsen (1864-1935). In deze toegift was van geen bravoure sprake: met een eenvoudige, warme intensiteit wist ze me met dit lied diep te raken.
Boven zichzelf uit
Na de pauze veranderde de sfeer volledig. Met de Tweede symfonie van Sergei Rachmaninov (1873-1943) toonde het omvangrijke EUYO waartoe het in staat was. Al vanaf de eerste donkere strijkerstonen van het eerste deel was duidelijk dat ons iets te wachten stond. De dreigende aanzet kreeg een grote intensiteit, zonder dat Elim Chan de muziek voortijdig naar een climax duwde. Die verwachting werd in de loop van de symfonie ruimschoots ingelost.
Wat vooral verblufte, was de transparantie van de orkestklank. Ondanks de uitgebreide bezetting en de rijke, vaak overlappende orkestratie bleef vrijwel ieder detail hoorbaar. Ook de verschillende solo’s werden uitmuntend gebracht. Chan hield zowel de grote architectuur als de kleinste details in het oog, waardoor de vele stemmen in de partituur hun plaats kregen zonder dat het geheel aan samenhang verloor.
Het tweede deel werd vinnig gespeeld, met een mooi oor voor de lyrische details. De muziek bleef voortdurend bewegen en ademen, zonder te verzanden in een overdreven romantische breedte. Het derde deel was het moment waarop deze uitvoering werkelijk boven zichzelf uitsteeg. De muziek groeide langzaam naar haar climax, en de uitgekiende versnelling leek op een bepaald ogenblik niet langer alleen muzikaal te zijn: het was alsof het hart sneller begon te slaan, wat het waarschijnlijk ook bij menig concertbezoeker zal gedaan hebben. Juist in die opbouw toonde Chan haar grote beheersing van het orkest: nergens forceerde zij de spanning, maar voerde die steeds verder op tot de ontlading onvermijdelijk werd.
Ook voor de finale werd even een moment van rust gelaten. Daarna barstte de muziek los in energie en speelvreugde. Rachmaninov heeft zijn orkest niet bepaald gespaard en lijkt het soms met een overvloed aan noten te willen overspoelen, maar Chan wist ook die muzikale overdaad perfect te kanaliseren. De verschillende lijnen bleven hoorbaar en de finale kreeg een enorme vaart en overtuigingskracht. De jonge musici speelden met een precisie die voortdurend in dienst bleef staan van de expressie en met een speelvreugde die de zaal zonder moeite meenam.
Het was waarlijk een verbluffende uitvoering. Waar Brahms vooral de kwaliteit van het orkest liet horen, vielen bij Rachmaninov alle puzzelstukken op hun plaats: de enorme orkestbezetting, de technische beheersing, de fijnzinnige solo’s, het gevoel voor detail, de grote lijnen van de opbouw en vooral de gezamenlijke adem waarmee dit jonge ensemble de symfonie gestalte gaf. Young Euro Classic wil jonge musici een podium geven en tegelijk tonen welke toekomst de klassieke muziek in Europa heeft. Het EUYO maakte die ambitie deze avond meer dan waar.
Het uitbundige applaus kreeg een mooi vervolg met Nimrod uit de Enigma Variations van Edward Elgar (1857-1934). Het orkest speelde het werk ingetogen en met lange adem en bood precies de rust die nodig was na de enorme emotionele ontlading van Rachmaninov. Een ingetogen afscheid van de muziek, maar nog lang niet van de avond.
Muzikaal feest
Vervolgens gebeurde er iets wat minstens even sympathiek was als de uitzonderlijke uitvoering zelf. Het orkest stond recht en de jonge musici begonnen speels door elkaar te lopen, terwijl Amparito Roca van Jaime Texidor (1884-1957) voor een aanstekelijke muzikale afsluiting zorgde. De musici deelden hun speelplezier zichtbaar met elkaar en met de zaal. Ook Elim Chan liet zich in het muzikale feest betrekken. Het was een spontane en ontwapenende afsluiting van een concert waarin deze jonge Europese musici niet alleen hun technische niveau toonden, maar vooral ook hoeveel plezier zij aan het samen musiceren beleven.
