De eerste keer dat ik naar deze nieuwe opname van Dialogos luisterde, liet ik de muziek gewoon haar werk doen. Dat was best aangenaam, maar tegelijk had ik het gevoel dat ik iets miste. Dat bleek ook zo te zijn. Pas toen ik het boekje erbij nam en het verhaal begon te volgen, kreeg deze cd haar volledige betekenis.
Nexus Winchester: A Coup in the Cathedral around the Year 1000 draait namelijk rond een bijzonder hoofdstuk uit de geschiedenis van Winchester. Op 19 februari 964 verdreef bisschop Æthelwold de kanunniken uit de kathedraal en verving hen door monniken uit Abingdon. Dat leidde tot spanningen, intriges en volgens de overgeleverde bronnen zelfs tot een poging om de bisschop te vergiftigen. Het klinkt bijna als een middeleeuwse musical, compleet met helden, schurken, samenzweringen en onverwachte wendingen. Wie ooit naar Vikings heeft gekeken, zal bovendien opvallend veel namen herkennen.
Die geschiedenis vormt de rode draad van een programma waarin gezangen uit het beroemde Winchester Troper worden afgewisseld met gereconstrueerde passages uit het leven van Æthelwold. Daardoor luister je niet naar een verzameling losse stukken, maar naar een verhaal dat zich gaandeweg ontvouwt. Het vraagt wel de nodige aandacht van de luisteraar. Dit is geen cd om als achtergrondmuziek te gebruiken. Wie bereid is om de teksten te volgen en zich wat in de context te verdiepen, haalt er aanzienlijk meer uit.
Dat maakt deze uitgave ook interessant vanuit historisch oogpunt. Veel van dit materiaal is bewaard gebleven in bronnen die niet altijd eenduidig zijn. Hoe deze muziek exact geklonken heeft, zullen we nooit weten. De musici moeten dus keuzes maken, reconstrueren en soms ook durven invullen waar de bronnen zwijgen. Dialogos doet dat met kennis van zaken en vooral met een duidelijk idee van wat het verhaal moet vertellen. Verschillende stukken worden hier zelfs voor het eerst opgenomen.
Wie het ensemble kent, weet ongeveer wat hij mag verwachten. De typische klank van Dialogos is onmiddellijk herkenbaar. De stemmen klinken direct en natuurlijk. De instrumenten krijgen een duidelijke rol binnen het geheel en de wisselwerking tussen beide houdt de aandacht voortdurend vast. Vooral in de meer dramatische momenten van het verhaal merk je hoe zorgvuldig alles is opgebouwd. Geen moment heb je de indruk dat de historische achtergrond belangrijker wordt gevonden dan de muziek zelf.
Toch bleef ik tijdens het luisteren geregeld denken dat dit project nog sterker zou kunnen werken in een live-uitvoering. De opeenvolging van scènes roept vanzelf beelden op. Je ziet als het ware de monniken arriveren, de samenzweerders hun plannen smeden en de vergiftigde bisschop worstelen met zijn lot. Het verbaast mij eigenlijk dat niemand hier al een volwaardige enscenering rond heeft gebouwd.
Dat neemt niet weg dat deze opname uitstekend werkt op cd. Voor liefhebbers van middeleeuwse muziek is dit zonder meer een interessante uitgave. Voor wie Dialogos al langer volgt, bevestigt ze opnieuw waarom het ensemble al jaren tot de meest boeiende pleitbezorgers van dit repertoire behoort. En voor iedereen die wil ontdekken hoe een duizend jaar oud verhaal vandaag opnieuw kan worden verteld, ligt hier een opname die meer vraagt dan een oppervlakkige beluistering, maar die die investering ook ruimschoots terugbetaalt.