Nog maar recent schreef ik op deze plek over de nieuwe opname van Monteverdi's Vespro della Beata Vergine door InAlto. Die dubbel-cd maakte indruk door de grondigheid waarmee Lambert Colson het werk benadert. Hij creëerde een concrete reconstructie van een Maria-vesper zoals die rond 1610 in Mantua zou hebben geklonken. Het resultaat bood een verrassend frisse kijk op een werk waarvan ik dacht het ondertussen behoorlijk goed te kennen.
De vraag was dan ook hoe die visie zich live zou vertalen.
Voor aanvang van het concert nam Colson zelf het woord. InAlto bleek verwikkeld in een hardnekkige strijd tegen de virussen. De oorspronkelijk geplande bezetting van tien zangers moest worden aangepast: alt Gavagnin was afwezig en werd niet vervangen, terwijl een tenor op het laatste moment vervangen moest worden. In een ensemble van deze omvang zijn dat geen details. Elke stem draagt een wezenlijk deel van het muzikale bouwwerk.
Daar kwam nog een tweede factor bij: de akoestiek van de concertzaal van de Bijloke. Het was niet de eerste keer dat ik daar een concert bijwoonde, en opnieuw viel me op hoe droog deze zaal klinkt. Dat is geen kritiek want de helderheid van de klank is indrukwekkend en zelfs achteraan in de zaal gaat geen detail verloren. Maar voor de musici op het podium is het een genadeloze omgeving. Er is nauwelijks nagalm, nauwelijks akoestische ondersteuning en vrijwel geen natuurlijke feedback.
Dat heeft onvermijdelijk gevolgen voor muziek als deze. Monteverdi schreef zijn Mariavespers voor de grote kerkruimtes van Italië, waar klanken zich vermengen, resoneren en als vanzelf een zekere majestueuze dimensie krijgen. In de Bijloke hoor je alles veel directer. Naakte stemmen, afzonderlijke lijnen en details die in een kerkgebouw vaak opgaan in een groter geheel.
Onder die omstandigheden viel vooral de kwaliteit van het instrumentale ensemble op. De instrumentalisten vormden de hele avond een bijzonder stevig fundament en ondersteunden de zangers met grote zorg en muzikaliteit. Met een relatief kleine bezetting slaagden zij erin een rijk en gevarieerd kleurenpalet neer te zetten. Meermaals hadden zij een belangrijke rol in het dragen van het geheel.
De zangers gaven op hun beurt het beste van zichzelf, maar de omstandigheden lieten zich soms voelen. Bij de sopranen miste ik af en toe de vanzelfsprekende schittering die sommige passages nodig hebben om echt impact te hebben. Op andere momenten leek het concert even naar adem te happen.
Wat ik daarnaast vooral miste, was een gevoel van grandeur. Niet noodzakelijk de massieve, maar wel een zekere ruimtelijkheid en spanning. Op de recente cd wist InAlto een opmerkelijk volle klankwereld op te roepen. In de droge akoestiek van de Bijloke kwam die minder vanzelfsprekend tot stand.
Het blijft bovendien verbazingwekkend hoe dit ensemble zonder dirigent opereert. Toch vroeg ik mij tijdens deze uitvoering meer dan eens af of juist deze muziek niet gebaat kan zijn bij een dirigent die kleur, richting en extra spanning toevoegt aan het geheel.
Begrijp me niet verkeerd: dit was een verzorgde en muzikaal zeer degelijke uitvoering. Het vakmanschap van alle betrokkenen stond buiten discussie. Maar waar de cd mij het gevoel gaf een nieuwe blik te krijgen op Monteverdi's meesterwerk, bleef dit concert voor mij iets meer een nauwgezette lezing van de partituur dan een avond die werkelijk onder de huid kroop.
Je verliet de zaal met respect voor wat de musici onder deze omstandigheden hadden gerealiseerd. Maar niet noodzakelijk met het gevoel dat Monteverdi zich die avond in al zijn rijkdom had geopenbaard.
Daags nadien stond voor InAlto alweer een uitvoering in Versailles op het programma. Men kan alleen maar hopen dat de strijd tegen de virussen tegen dan wat geluwd was.