Skip to content
Dit is een volledig nieuwe website, vond u een bug, stuur ons een email op bestuur@klassiek-centraal.be
Reviews

Stephan Zilias overtuigt

Met een voor velen onbekend werk van Rudi Stephan, Brahms’ aangrijpende Schicksalslied en Schuberts monumentale Negende symfonie opent Stephan Zilias zijn eerste concertseizoen als muziekdirecteur van Opera Ballet Vlaanderen. Een geslaagde kennismaking met een dirigent die meteen zijn eigen accenten legt.

W
· 6 min read
Share this article
Stephan Zilias overtuigt

Dat Stephan Zilias voor zijn seizoensopening niet voor de platgetreden paden kiest, blijkt meteen uit de keuze voor Musik für Orchester van Rudi Stephan (1887-1915). Een naam die bij ons nauwelijks bekend is, maar die na deze kennismaking hopelijk meer aandacht krijgt. De Duitse componist stond aan het begin van een veelbelovende carrière toen hij in 1915, amper 28 jaar oud, sneuvelde tijdens de Eerste Wereldoorlog. Zijn beperkte oeuvre raakte nadien grotendeels in de vergetelheid. Het is dan ook fijn dat Zilias de gelegenheid aangrijpt om deze muziek opnieuw onder de aandacht te brengen.

Zelf ken ik het werk al decennialang van de opname onder leiding van Hans Zender. Het deed deugd deze compositie eindelijk eens live te horen en de rijkdom van de orkestratie van dichtbij te ervaren. Stephan ontwikkelde een eigen muzikale taal, geworteld in de late romantiek, maar met een grote vrijheid in de omgang met tonaliteit en orkestratie. Sommige passages wijzen al vooruit naar de moderne muziek, terwijl andere door hun beeldende karakter zelfs aan filmmuziek doen denken.

Zilias heeft duidelijk oog voor de details en de wisselende karakters in de partituur. Hij laat de contrasten voluit spelen en schuwt de schurende klanken niet, die vooral in de snellere passages opvallen. Vooral de opbouw naar de climax overtuigt: een gongslag, gevolgd door diepe strijkers, geeft het moment extra gewicht. Ook bij de krachtige uitbarstingen blijft de orkestklank mooi in evenwicht. Zelfs de glissandi van de harp blijven goed hoorbaar. De concertmeester en de aanvoerder van de cello's imponeren met hun mooie klank en muzikaliteit in de solomomenten. Ook het hout, het koper en het slagwerk dragen met gevoel voor timing en dosering bij aan deze geslaagde uitvoering.

Stephan smaakt naar meer. Hopelijk krijgen we in de komende seizoenen nog andere composities van hem te horen, zoals Liebeszauber. Dat zou een welkom vervolg zijn.

Tussen hemel en aarde

Met Johannes Brahms (1833-1897) en diens Schicksalslied verschuift de aandacht naar een heel andere muzikale wereld. Brahms baseerde zich op een gedicht van Friedrich Hölderlin (1770-1843), waarin de gelukzaligheid van een hogere, goddelijke wereld tegenover het menselijke lijden staat. Die tegenstelling vormt de kern van de compositie.

Zilias bouwt de orkestrale inleiding zorgvuldig op, met aandacht voor zowel de grote lijn als de melodische details. Het koor sluit daar mooi bij aan. Wanneer de muziek omslaat naar de heviger passages over het menselijke lot, geeft hij die de nodige intensiteit, zonder de tekst uit het oog te verliezen. In het orkestrale naspel krijgt de muziek opnieuw de serene sfeer van het begin. De tragiek verdwijnt daarmee niet helemaal, maar er klinkt wel een sprankel hoop door.

Het Koor van Opera Ballet Vlaanderen levert eveneens een sterke prestatie. Er is veel aandacht voor de muzikale lijnen en de tekst krijgt voldoende ruimte. Toch was de balans niet altijd optimaal. In de heviger passages kwamen de mannenstemmen iets te nadrukkelijk naar voren, waardoor ze de vrouwenstemmen overvleugelden. Ook op de momenten waarop de alten alleen inzetten, zowel aan het begin als later in het werk, had het orkest hen iets meer ruimte mogen geven. Het zijn kleine bedenkingen bij een uitvoering die als geheel erg diep raakte.

Een verbluffende Schubert

Na de pauze volgt het werk waarvoor deze avond wellicht bij velen in de eerste plaats op de agenda stond: Symfonie nr. 9 in C, D 944, bijgenaamd Die Große, van Franz Schubert (1797-1828). De bijnaam verwijst niet alleen naar de omvang van de compositie, maar ook naar de rijkdom van Schuberts muzikale verbeelding. Robert Schumann sprak ooit over de ‘hemelse lengte’ van dit werk. Dat de symfonie tijdens Schuberts leven niet tot uitvoering kwam, maakt haar geschiedenis des te opmerkelijker. Felix Mendelssohn dirigeerde de première in Leipzig in 1839, tien jaar na het overlijden van de componist.

Zilias kiest voor een vlotte, scherp getimede benadering. Vanaf de eerste maten valt de hoorninzet op, met een verzorgde aanzet en veel stijlgevoel. De hoornsectie blijft gedurende de hele symfonie uitblinken, en ook de overige koperblazers spelen met grote precisie en muzikaliteit. De vaart zit er meteen goed in. Vlak voor het einde van het eerste deel volgt nog een versnelling. Vermoedelijk is dat een bewuste interpretatieve keuze, maar voor mijn gevoel kwam die net iets te abrupt.

Ook het tweede deel behoudt een levendig tempo, zonder dat de melancholische momenten verloren gaan. Integendeel, de meer beschouwende passages krijgen er extra reliëf door. Een lange, zorgvuldig geplaatste rust vormt een mooi moment, waarna de cellosectie met een heerlijke klank de muziek weer opneemt. De warme strijkersklank, met haar diepte en soepelheid, valt hier op.

In het derde deel zorgt de wisselwerking tussen het energieke scherzo en het verfijnde, idyllische trio voor een aangenaam contrast. In dat middendeel laat Zilias de muziek iets meer ademen, zonder dat de vaart uit de symfonie verdwijnt.

Maar het is vooral de finale die met verstomming slaat. Wat een hels tempo! Tegelijk voelt die enorme vaart als een logisch vervolg op de energie die in de voorgaande delen is opgebouwd. Het orkest speelt met een opmerkelijke precisie: de snelle passages blijven homogeen en helder, ondanks de hoge technische eisen. De musici tonen een indrukwekkende beheersing, zonder dat de muziek ooit een demonstratie van virtuositeit wordt. Ook Zilias houdt het geheel stevig in handen en weet de verschillende lijnen mooi samen te brengen. Zelfs bij dit hoge tempo blijft de muziek bruisen, met behoud van haar melodische samenhang en expressieve kracht.

Een veelbelovende start

Wat deze avond extra geslaagd maakt, is het speelplezier waarmee het Symfonisch Orkest van Opera Ballet Vlaanderen zich presenteert. De musici tonen gedurende het hele concert een opvallend ontspannen uitstraling, ook in de veeleisendste passages. Die gaat gepaard met concentratie en alertheid en wijst op een chemie tussen dirigent en orkest die niet vanzelfsprekend is.

De staande ovatie na afloop was dan ook meer dan verdiend. Stephan Zilias heeft zijn start als muziekdirecteur allerminst gemist. Met een avontuurlijke programmatie laat hij meteen een sterke indruk na. Ik ben alvast benieuwd naar het vervolg van de concerten onder zijn leiding.

Details

Who
Symfonisch Orkest Opera Ballet Vlaanderen & Koor Opera Ballet Vlaanderen o.l.v. Stephan Zilias
Where
De Singel, Antwerpen
Seen on
20 november 2026
Share this article
EN