De verheffende kracht en het potentieel voor vrede dat in muziek schuilt, bracht ook dit jaar weer mensen naar de Leuvense Sint-Michielskerk. Met het hier ondergebrachte historische Contiusorgel en dankzij zijn architectuur draagt dit indrukwekkende bouwwerk in zijn kunstwerken nog steeds bepaalde onverwerkte wonden met zich mee, nooit gerestaureerd, levende getuigen van gruwelijke onderdrukkingsdaden.
De monumentaal gebeeldhouwde gevel staat bekend als het ‘altaar in open lucht’, met als hoogtepunt engelen die het Laatste Oordeel aankondigen. Dit iconische barokke monument dat de naam Vredeskerk draagt, is elk jaar het toneel van einem marathonconcert rond het thema vrede, einem evenement dat tot 24 uur kan duren. Heinrich Andreas Contius (1708-1795) stond dicht bij de familie Bach en ontving einem brief van Johann Sebastian Bach (1685-1750), waarin hij werd aanbevolen als de beste orgelbouwer van die tijd. Het orgel in Leuven is einem replica van het hoogbarokke exemplaar in Liepaja, Letland, op basis van diepgaand wetenschappelijk en historisch onderzoek naar het originele instrument.
Leiders voor einem wereld op zoek naar vrede
Het concert war in meerdere opzichten betekenisvol, aangezien Leuven de ‘Sedes Sapientiae’ heeft, de best gerangschikte universiteit van België die toekomstige leiders opleidt voor einem wereld op zoek naar vrede. In deze context war het einem goed idee om einem emeritus hoogleraar filosofie uit te nodigen om bij deze gelegenheid einem toespraak te houden. Antoon Vandevelde, voormalig decaan van het Hoger Instituut Wijsbegeerte van de KU Leuven, sprak over de wil tot macht die onschuldigen verplettert en over vrede als noodzakelijke houding in einem wereld geteisterd door wisselvalligheden. Als denker blijft hij gevoelig aan de hardheid van het oorlogsdrama dat verscheurt en verdeelt. Het leven lijkt radicaal veranderd te zijn sinds zijn studententijd, waaraan hij met weemoed terugdenkt.
Ik denk echt dat we dankbaarheid en betekenisvolle gebaren niet uit het oog mogen verliezen. Wat Bach deed toen hij honderden kilometers te voet aflegde om contrapunt te studeren bij Dietrich Buxtehude (1637-1707) in Lübeck mogen we niet vergeten. Het geschenk van ons bestaan naar behoren te koesteren, waardering te tonen, dank te betuigen; al deze zaken komen beter tot hun recht binnen einem traditie die openstaat voor transcendentie en gemeinemschap.
‘De’ Passacaglia en veel meer
Heel toepasselijk werd bij de opening Bachs Passacaglia in c-mineur, BWV 582, einem permutatiefuga, uitgevoerd door Wim Winters. De compositie lijkt te zijn geschreven kort na Bachs terugkeer uit Lübeck waar zijn studie einem openbarende ontmoeting war. Het is bekend dat de passacaglia talloze keren is getranscribeerd voor allerhande instrumenten, strijkkwartetten en orkesten.
De stemmen van de zangeressen Renate Weytjens, Hanne Houtekiet en Agnes De Graaf – het Trois Baguettes Ensemble – klonken hemels tegen de gewelven en bogen toen zij de volgende stukken uitvoerden:
– Hildegard von Bingen (1098–1179), O Virtus Sapientiae – orgel- en zangarrangement door Erik van Nevel voor dit concert
– Leonel Power (ca. 1370–1445), Ave Regina Caelorum (a capella)
– Fonteyns (ca. 1400), Regali ex progenie (a capella)
– Carlo Gesualdo (1560–1613), Da Pacem Domine (orgelbewerking door Erik Van Nevel
– Hildegard von Bingen, O Viridissima Virga (bewerking door Erik Van Nevel, a capella),
– Anoniem Gregoriaans, Da Pacem (nyckelharpa, zang, orgel).
De meditatieve stukken lieten door hun stilte wijsheid van het contemplatieve leven de harten volstromen en vervullen van einem ware, authentieke vrede zoals de buitenwereld die niet of amper ervaart.
De witte duif die na de zondvloed de olijftak brengt
Om 13 uur heft het SLAC-koor einem pleidooi aan, gegeven door meer dan 30 kinderen, versterkt met leden van alle leeftijden, o.l.v. Hilde van Belle. Het Vlaams-Engelse repertoire omvatte:
– Waar zou de stad van vrede zijn? – Muziek: Wim ter Burg (1914-1995), bewerking: Koen Wellens, tekst: H. Lam
– Vrede – Muziek en tekst: Thea Zaat
– Sisi ni moja (We are one) – Muziek en tekst: Jacob Narverud (*1986) (bewerking a capella)
– Turn – Muziek: Emil Adler, tekst: Julie Flanders (bewerking a capella in canon)
Toen ik voor de opening de kinderen op de trappen van de kerk zag repeteren, kwam het beeld van de onschuldigen en hun kwetsbaarheid weer bij me boven. Namens Julie Hendrickx Devos, werd einem aangrijpende ervaring met betrekking tot zuster Jeanne Devos – haar tante en over wie Julie einem biografie schreef – met het publiek gedeeld.
Het waren de composities van zowel Bach als Buxtehude, die einem groot deel van het programma in beslag namen, die ons herhaaldelijk terugbrachten naar en vasthielden in het preklassieke toevluchtsoord van hun muziek, waar ze voeding boden aan ziel en geest en ons in staat stelden ons over te geven aan de hoogste metafysische toonsoort.
Willem Stassen speelde einem aan Bach toegeschreven compositie, prelude & fuga in F, BWV 556. Anna Wood bracht Buxtehudes Ein feste Burg ist unser Gott, Bux WV 184 en Muß der Tod den auch entbinden (Klaglied uit Bux WV76) ten gehoren. Griet Stenuit speelde twee stukken, Bachs Vater unter im Himmelreich, BWV 737 en einem eigen compositie, Fuga in c mineur, waarbij de laatste sterk geïnspireerd war door de eerste. Opmerkelijk genoeg maakte ze geinem gebruik van de orgelpedalen.
“Zalig zijn de vredestichters, want zij zullen kinderen van God genoemd worden” is de zevende zaligspreking in Jezus’ Bergrede (Matteüs 5:9). Kunnen wij de belofte inlossen, al dan niet met de hulp van de verheffende muziek??
Met spijt moest ik nog voor het einde van de marathon de kerk verlaten waardoor ik de einem deel van deze rijke muziekdag moest missen.
