Er is een verschil tussen iemand die antwoord geeft en iemand die hardop nadenkt. Pianist Sun Yutong doet duidelijk het laatste, en laat daarmee net iets meer van zichzelf zien dan een gepolijst antwoord ooit zou doen. Werner De Smet sprak met hem voor Klassiek Centraal, kort voor zijn concert met het Orchestra of the Zhejiang Conservatory of Music.

Sun Yutong antwoordt bedachtzaam, aarzelend, soms zoekend naar het juiste woord – en juist daarin schuilt zijn charme. Hij lijkt niet geïnteresseerd in de perfecte formulering, maar denkt liever hardop na over wat muziek voor hem betekent, over de verhouding tussen Oost en West, over techniek en persoonlijkheid en uiteindelijk over de vraag wat een concert met een luisteraar zou kunnen doen. Die openheid en eerlijkheid maakten het gesprek bijzonder aangenaam: Sun Yutong spreekt niet vanuit grote theorieën, maar vanuit zijn eigen ervaringen, en juist daardoor krijgen zijn antwoorden een opmerkelijke diepgang.

Zijn muzikale weg bracht hem van Beijing naar Boston, waar hij tien jaar studeerde aan het New England Conservatory of Music. Die verschillende werelden ziet hij niet als twee tegengestelde muzikale systemen, maar als ervaringen die elkaar kunnen aanvullen. “In de 21ste eeuw draait alles om vermenging,” zegt hij. Dat sommigen vrezen dat muziek daardoor haar oorspronkelijkheid verliest, begrijpt hij, maar zelf ziet hij vooral de mogelijkheden. Een musicus met een Aziatische achtergrond die westerse muziek speelt, of een westerse musicus die zich verdiept in Aziatische muziek: het zijn voor hem voorbeelden van hoe mensen met verschillende achtergronden elkaar via muziek kunnen ontmoeten. Men zegt vaak dat muziek een universele taal is, en voor Sun Yutong betekent dat niet dat iedereen muziek op dezelfde manier moet begrijpen. Integendeel: verschillende mensen kunnen hetzelfde werk vanuit een andere achtergrond benaderen en het toch met elkaar delen. “We zijn het misschien niet met elkaar eens, maar op een of andere manier kunnen we elkaar accepteren.” Het is een eenvoudige formulering, maar ze zegt veel over zijn eigen muzikale houding: verschil hoeft geen tegenstelling te betekenen, maar kan juist een bron van verrijking zijn.

Zijn opleiding in Beijing en Boston heeft hem op verschillende manieren gevormd. In China kreeg hij een stevige technische opleiding – geen beperking, maar een noodzakelijke basis om later verder te kunnen gaan. “Azië is een geweldige plaats om je techniek te trainen,” zegt hij. Maar techniek is voor hem uiteindelijk slechts een middel. In Boston kreeg een andere ontwikkeling meer ruimte: die van de persoonlijkheid: “Na de technische training is het belangrijkste dat je jezelf door de noten laat zien, en niet dat je je techniek door de noten laat zien.” Het is misschien wel een van de meest kenmerkende uitspraken uit ons gesprek, omdat ze duidelijk maakt hoe Sun Yutong naar het vak van musicus kijkt. De virtuositeit die aan de buitenkant zo indrukwekkend kan zijn, is voor hem nooit het uiteindelijke doel. Ze moet juist verdwijnen achter wat de musicus met de muziek wil zeggen. Daarom spreekt hij ook niet graag over muziek als iets wat je ooit volledig kunt ‘leren’: “Je kunt muziek nooit helemaal leren. Het gaat om de ontwikkeling van je persoonlijkheid.” Muziek maken wordt zo geen eindpunt waarop een pianist na jaren studie arriveert, maar een voortdurende ontwikkeling van de mens die achter de pianist schuilgaat.

Dat wordt bijzonder duidelijk wanneer hij spreekt over het werk van de Chinese componist Qigang Chen dat hij tijdens Young Euro Classic uitvoert. In deze muziek komen Chinese muzikale tradities samen met een hedendaagse orkestrale taal, en precies die combinatie maakt het werk voor Sun Yutong persoonlijk. Hij is Chinees, maar zijn pianistische vorming is voor een groot deel geworteld in de westerse muziekcultuur. In deze compositie ontmoet hij beide werelden: “Ik voel een verbinding met de muziek omdat ze een Chinese oorsprong heeft, maar door haar kleur en de westerse compositiestijl voel ik ook een andere verbinding. Die twee gevoelens komen samen, en dat voelt speciaal.” Toch wil hij vermijden dat het publiek de muziek uitsluitend als een cultureel curiosum benadert. Hij zegt het eenvoudig en herhalend: hij wil niet dat luisteraars de muziek als “exotisch” ervaren. “Ik wil dat ze de muziek echt voelen. Ik wil niet dat we haar labelen als Chinese muziek.” Wanneer we Beethoven horen, zegt hij, noemen we hem soms een Duitse componist, maar uiteindelijk luisteren we toch naar Beethoven. Zo zou het ook met deze muziek moeten zijn. Niet: dit is goede Chinese muziek, maar eenvoudigweg: dit is goede muziek. Voor hem hoeft culturele identiteit dus helemaal niet te verdwijnen; ze hoeft alleen niet tussen de muziek en de luisteraar in te gaan staan.

Zijn samenwerking met het jonge orkest tijdens Young Euro Classic ervaart hij vanuit een vergelijkbaar perspectief. Wat hem vooral treft, is de passie waarmee jonge musici musiceren. Zelf is hij inmiddels ouder dan de meeste orkestleden, zegt hij met een glimlach, maar juist daardoor wordt de ontmoeting voor hem inspirerend. Bij jonge musici ervaart hij een spontaniteit die later in een muzikale carrière soms moeilijker vast te houden is: “Die passie is veel puurder.” Het werken met hen maakt hem naar eigen zeggen zelf opener tegenover muziek. De ervaren pianist brengt zijn kennis en ervaring mee, maar wordt tegelijk opnieuw geraakt door iets wat jonge musici bezitten: de directe, onbevangen liefde voor het musiceren. Het past ook bij zijn kijk op Young Euro Classic. Een festival dat jonge orkesten uit verschillende landen samenbrengt, is volgens hem meer dan een reeks concerten. In een tijd waarin vaak wordt gezegd dat de klassieke muziek haar publiek verliest, heeft zo’n festival een bijzondere betekenis. Sun Yutong wil de problemen niet wegpoetsen met grote woorden. “Het betekent niet dat de klassieke muziek nog altijd leeft,” zegt hij nuchter over Young Euro Classic, maar “het betekent dat we proberen haar te laten leven.” Juist die nuchterheid maakt zijn uitspraak krachtig: het bestaan van een festival is voor hem geen bewijs dat alles goed gaat met de klassieke muziek, maar wel een concrete poging om haar toekomst te geven.

Wat hoopt hij dat het publiek na het concert meeneemt naar huis? Hij denkt aan films. Wanneer hij naar een slechte film kijkt, zegt hij, staat hij na de laatste scène meteen op en vertrekt hij, nog voor de aftiteling voorbij is. Maar wanneer een film hem echt raakt, blijft hij zitten tot het einde. Niet omdat hij nog iets moet zien, maar omdat hij tijd nodig heeft om na te denken: wat was het precies dat hem zo trof, wat maakte deze film bijzonder? Dat is ook wat hij met een concert hoopt te bereiken. Niet noodzakelijk een onmiddellijk applaus, niet alleen bewondering voor de virtuositeit en zelfs niet een duidelijk antwoord, maar liever een luisteraar die na afloop met een kleine twijfel of vraag blijft zitten en die misschien een dag later nog eens aan de muziek terugdenkt: “Na een dag denk je terug aan dit concert en denk je: wauw, ik heb er echt iets uit gehaald.”

Toen het gesprek al voorbij was en de camera niet meer liep, bleef Sun Yutong nog even napraten. Wat hij toen zei, paste eigenlijk naadloos bij alles wat daarvoor was gezegd, alsof het gesprek zelf nog even doorging zonder de druk van een microfoon. Hij vertelde over zijn zoektocht naar eerlijkheid – niet alleen in de muziek, maar in het leven zelf. Muziek, zei hij, heeft eigenlijk geen woorden nodig; ze spreekt voor zich, of ze doet dat niet. Het is een gedachte die achteraf bijna als sleutel werkt voor alles wat hij eerder al had gezegd. Zijn onwil om zijn spel als “Chinese muziek” te laten labelen, zijn overtuiging dat een musicus zichzelf moet laten zien door de noten in plaats van zijn techniek – het is allemaal een variatie op hetzelfde verlangen: dat er niets tussen de muziek en de luisteraar in komt te staan. Geen label, geen verklaring, geen woord te veel. Alleen die eerlijke, wat kwetsbare ontmoeting tussen wat er gespeeld wordt en wie ernaar zit te luisteren.