Aan klaviertijgers is er dezer dagen op de Koningin Elisabethwedstrijd allerminst een gebrek. Maar waar zitten toch die tijgerinnen? In ieder geval dichter bij huis dan je zou denken. Zo nam Irina Lankova in de Truiense Academiezaal haar nieuwste album op. En vanuit haar Waals-Brabantse woonplaats schakelt de Russische pianiste YouTube in om als een volleerd vlogster de dertien stukken op Elégie van persoonlijke commentaar te voorzien.
Lankova is met deze – excusez les mots – klassieke soap niet aan haar proefstuk toe. Integendeel. Enkele jaren voor een hardnekkig virus de concertzalen op slot deed, zat ze reeds aan haar Steinway te blinken om in de reeks Piano dévoilé/unveiled tipjes van de vleugel op te lichten. Want dankzij de sociale media kan je niet alleen muziek leren spelen. Ook om datgene voorbij de noten beter te begrijpen, springt een wereldwijde gemeenschap aan vloggers in de bres. Maar waar blijven de Belgen, zo vroeg De Standaard zich begin maart nog af. Wel, doordat Lankova na haar studies in Moskou en Brussel in Waals-Brabant bleef plakken, krijgt ons landje zowaar versterking van ‘Moedertje Rusland’. En dat slaat aan, getuige de bijna 9.000 luister- en kijklustigen die op haar officiële YouTube-kanaal geabonneerd zijn. In de niche die klassieke muziek ook op dit universele online podium vertegenwoordigt, is dat een aanzienlijk succes. Opeenvolgende lockdowns zorgden ervoor dat een ander multimediaal project rond de Goldbergvariaties vooralsnog alleen op cd en het web te ontdekken zijn. De première van Goldberg Visions is nu gepland op 17 september tijdens de zesde editie van het Max Festival in Beauvechain, waar Lankova als artistiek directeur aan de toetsen zit. Een voor het publiek zowel hoopvol als realistisch vooruitzicht op échte ontmoeting, na de culturele kaalslag die de pandemie heeft aangericht!
Hoogst eigen elegie
„Ich bin überzeugt, dass Auszeichnung in Eigenart liegt“, so klang es letzten Sommer bestimmt aus dem Mund von Astrid Stockman. Bovendien, so fügte die Ronsese Sopranistin im weiteren Verlauf des gehaltvollen und ein wenig überschwänglichen Interviews in Knack noch hinzu: „Eine Künstlerin, die nichts von sich preisgibt, ist nicht interessant.“ Sich selbst preiszugeben, ist jedenfalls das, was Irina Lankova mit ihrer neuesten CD tut. „J’ai conçu cet album comme un voyage émotionnel. Chacune des plages s’est alors imposée comme une évidence, en écho à un moment capital de ma vie“, so lesen wir eingangs im beiliegenden Booklet – eigentlich eher ein Faltblatt. Ein höchst persönliches Lebenswerk also, diese Aufnahme in der ebenso einzigartigen Academiezaal von Sint-Truiden. Dennoch ergeben diese persönlichen Töne nicht zwangsläufig ein originelles Programm. Man höre nur kurz den Werdegang der sechs Finalisten des Elisabeth-Wettbewerbs nach: Rachmaninow natürlich, aber auch Schubert und der bekannteste Spross der Familie Bach zierten ihre Recitals. Diese Komponisten sind im Repertoire jedes Pianisten und jeder Pianistin wie das tägliche Brot verankert. Eine Affinität, die bei Lankova so ausgeprägt ist und sogar eine deutliche Vorliebe verrät, wie sich nach einem kurzen Scrollen durch ihre Diskografie zeigt. Erwähnenswert ist auch, dass sieben der dreizehn Stücke auf dieser „emotionalen Reise“ von anderen Komponisten stammen: von der immens populären Vocalise aus Rachmaninows Opus 34 über Liszts Bearbeitungen zweier beliebter Schubert-Lieder (Ständchen und Auf dem Wasser zu singen) bis zum Präludium von Johann Sebastian Bach über den Choral Ich ruf zu dir, Herr Jesu Christ in einer Transkription von Ferruccio Busoni (1866–1924). Sie lesen es: Dies sind längst keine verborgenen Perlen mehr, geschweige denn Uraufführungen. Und gerade deshalb sticht Zdes horosho (All is well here) heraus, da diese Romanze von Rachmaninow (Opus 21, Nr. 7) von der russischen Pianistin selbst arrangiert wurde. Doch natürlich braucht es mehr als ein einziges schlichtes Kleinod, damit ein Programm Aufsehen erregt. Konnten die Interpretationen dieser Scheibe ihr dann ein eigenes Gesicht verleihen?
Het eerste stuk op de cd – tevens de titeltrack – zet in dat opzicht meteen de toon. Van bij de inzet van Rachmaninovs Elégie (opus 3, nr. 1) wordt duidelijk dat Lankova kiest voor een opvallend plechtige, zeer gedistingeerde benadering. Quasi elke noot, en niet in het minst de onderhuids terugkerende bas, krijgt daarbij een zeker gewicht, weliswaar zonder dat haar spel zwaar op de hand wordt. Het is een delicaat evenwicht, dat de pianiste goed weet te bewaren. Deze beheerste aanpak heeft ook zijn weerslag op het tempo, dat voor een Moderato eerder aan de langzame kant is.
En sluit eigenlijk ook aan op hoe Lankova deze muziek naar eigen schrijven als kind ervoer: „elle mouvrait les portes d'un autre monde, plus intense et plus libre, qui correspondait à ce que je sentais intuitivement en moi.“ Toch slaagt ze er niet in om die intuïtief aangevoelde vrijheid te laten klinken. Alsof die volwassen pianiste er bewust voor kiest om niet toe te geven aan jeugdsentiment. Ook in die andere elegie op haar cd, enkele jaren later gepubliceerd als deel van een bundel met zogenoemde Moments musicaux (1896), heeft statige ernst de overhand. Maar in dit geval vaart de interpretatie er absoluut wel bij. Het Andante cantabile, dat halverwege de begeleiding krijgt van een donkere dodenmars in de linkerhand, symboliseert voor Lankova het emotionele hart van het album, en wordt met veel aplomb en inlevingsvermogen vertolkt. „Quand je réécoute l'ensemble, je me rends compte que certains morceaux ont déteint sur d'autres“, zo getuigde ze vorige maand aan zakenkrant L'Echo. En of deze treurnis haar schaduw achteruitwerpt: álle hier opgenomen stukken van Rachmaninov staan immers in mineur. Dat geldt bijvoorbeeld ook voor de drie Etudes-Tableaux (opus 33, nrs. 3 en 6, opus 39, nr. 8) en de Prélude (opus 32, nr. 12), al doen die dan in de eerste plaats pijn omdat ze het technisch kunnen van de uitvoerder danig op de proef stellen. Alhoewel, Lankova schudt elk van deze vingeroefeningen gezwind uit de vingers. Maar ondanks de fijnzinnige articulatie spreken de korte tafereeltjes muzikaal toch minder direct aan. Dan vertelt de befaamde Vocalise, hier in een transcriptie van de Hongaarse toetsenist Zoltán Kocsis (1952-2016), een aangrijpender verhaal, dat ook nog eens bedachtzaam en lichtvoetig wordt gefraseerd. Uitsmijter is Rachmaninovs flamboyante kijk op het melancholische Liebesleid voor viool en piano van generatie- en speelgenoot Fritz Kreisler (1875-1962). Wou hij het leed van zijn collega met deze compositorische spielerei verzachten? Het oordeel is aan u.Dubbele één-tweetjes
Had Franz Liszt (1811-1886) dan geen speelkameraden, of zoetgevooisde vriendinnen, zo vraagt een mens zich terloops af bij het aanhoren van diens solo pianozettingen van Ständchen (D957/4) en Auf dem Wasser zu singen (D774). Aan zijn grote handen had hij hoe dan ook ruimschoots voldoende om lustig met zichzelf in dialoog te gaan. En zo geschiedde. Hij introduceerde een canon op de voorlaatste twee coupletten van het smeekdicht van Ludwig Rellstab, en liet zich door de „spiegelnden Wellen“ van graaf Friedrich Leopold zu Stolberg-Stolberg inspireren tot een geagiteerd vraag-en-antwoordspel: als het eb en vloed waarover oorspronkelijk werd gezongen. Wat zou Schubert zelf van dit eerbetoon hebben gedacht? Misschien had Lankova hem wel de merites van deze arrangementen kunnen doen inzien, want haar expressieve spel, de parelende manier waarop ze met zichzelf het gesprek aangaat én de dynamische opbouw van Auf dem Wasser zu singen zijn ronduit schitterend. In Ständchen is de insteek minder avontuurlijk: een bezonnen parlando overheerst; subtiel, zonder echt te beklijven. Het ingetogen resultaat had uiteindelijk beter aangesloten op het dubbele Duits-Italiaanse één-tweetje waarmee de cd besluit. Omdat sereniteit en onthechting in deze finale stukken hoogtij vieren. Of het nu Bach is die zijn koorzang door Busoni laat transcriberen (BWV 639), of Johann Sebastian selber die met het Adagio uit Alessandro Marcello's hoboconcerto aan het remixen sloeg (BWV 974), de uitkomst is tweemaal dezelfde: ‘soundfulness’ van de bovenste plank. Bachs waardige gestrengheid en Lankova's rechtlijnige, onversierde en vooral integere stijl passen elkaar daarbij wonderwel.
Zoals u in de eerste video hieronder vaststelt, zit er aan deze productie ook een opmerkelijk visueel aspect. Zo zorgde de betreurde Peter Lindbergh (1944-2019), naast een iconisch modefotograaf ook „zielsverwant“ van Lankova, niet alleen voor de karakteristieke zwart-wit portretten van de pianiste, maar ook voor de filmische grijstinten bij het openingsnummer van de cd. Want het oog wil ook wat natuurlijk. En dus wordt onze artieste niet alleen als musicus in beeld gebracht, maar ook als bevallig model in scène gezet. Een wat ongelukkige framing, net omdat haar oprechte vertolkingen allesbehalve een geposeerde indruk geven. Bovendien horen we de echte klaviertijgerin op Elégie slechts sporadisch aan het werk. Daarom bekijken we deze clip liever als een ontroerende hommage aan een overleden vriend. Passender muziek was er daarvoor nauwelijks denkbaar, al wordt het album verrassend genoeg aan niemand bij naam opgedragen.
- WER: Irina Lankova (piano, Steinway & Sons D612075)
- WAT: Elégie, met (transcripties van) muziek van Sergei Rachmaninov (1873-1943), Franz Schubert (1797-1828) en Johann Sebastian Bach (1685-1750)
- UITGAVE: eigen beheer, Irina Lankova (IL3107)
- FOTO’S: © Peter Lindbergh
- LINK naar het YouTube-kanaal van Irina Lankova