Wie aan de mondharmonica denkt, denkt al snel aan blues, folk of populaire muziek. Dat een diatonische mondharmonica ook een prominente solistenrol krijgt in nieuwe concertmuziek voor piano en orkest, is heel wat minder vertrouwd. Precies daar ligt het uitgangspunt van Elevation, de nieuwe cd van Konstantin Reinfeld en Benyamin Nuss. Met een orkestsuite van Wolf Kerschek (°1969) en een concerto van Benyamin Nuss (°1989) brengen de twee musici muziek bijeen waarin de mondharmonica als veelzijdig concertinstrument naar voren komt. Tegelijk vervagen de grenzen tussen klassiek, jazz en andere muzikale idiomen.
Reinfeld en Nuss werken al jaren samen en bewegen zich tussen klassiek repertoire, jazz, improvisatie en crossover. Voor Elevation krijgt hun duo versterking van het Detmolder Kammerorchester onder leiding van David Niemann. In ruim 54 minuten benaderen twee componisten dezelfde ongebruikelijke bezetting vanuit een verschillende invalshoek. Beide werken verschijnen hier bovendien in hun wereldpremière-opname.
Barok als vertrekpunt
De speelvreugde spat vanaf de eerste maten van de cd. In Kerscheks toegankelijke en melodieuze Orchestral Suite for Harmonica, Piano and Chamber Orchestra laat de mondharmonica meteen horen hoeveel kanten het instrument uit kan. Reinfeld beweegt moeiteloos tussen lyrische melodieën, ritmische scherpte en virtuoze passages, terwijl Nuss de pianopartij geregeld van een eigen kleur voorziet. Jazzy ondertonen en onverwachte klankkleuren geven de muziek een levendigheid die ver verwijderd blijft van een traditionele barokke pastiche.
Kerschek neemt de barokke danssuite als vertrekpunt, maar geeft de historische vormen een eigen muzikale invulling. De vijf delen dragen titels als Gyrating Gigue, Spooky Sarabande, Courageous Courante en Amusing Allemande, gevolgd door The Last Waltz. Achter die speelse benamingen schuilt muziek die voortdurend van kleur en karakter verandert. De barokke vormen fungeren als een raamwerk waarbinnen verschillende muzikale werelden naast en door elkaar kunnen bestaan.
Reinfeld haalt daarbij een breed spectrum aan kleuren en expressieve mogelijkheden uit zijn instrument: van zangerige lijnen tot ritmisch scherpe en technisch veeleisende passages. De vertrouwde bluesassociaties verdwijnen daarbij naar de achtergrond. De mondharmonica laat zich hier natuurlijk inpassen in de kleurrijke orkestklank.
Ook het Detmolder Kammerorchester krijgt onder leiding van David Niemann volop ruimte. Vooral de strijkers en het slagwerk zorgen voor extra kleur en ritmische accenten. De piano krijgt eveneens ruimte om het muzikale verloop mee vorm te geven: Nuss beweegt zich soepel tussen de lyrische passages en de jazzy momenten, terwijl piano, mondharmonica en orkest voortdurend op elkaar reageren. Juist die wisselwerking maakt de suite aantrekkelijk. De soms verrassende stilistische combinaties klinken nergens geforceerd en houden de aandacht vast.
Van donker naar licht
Al in het lyrische Allegro van Nuss’ Concerto for Harmonica, Piano and Orchestra wordt duidelijk dat het werk zich geleidelijk ontwikkelt. De piano zet meteen de toon en Nuss toont zich hier zowel als componist als pianist. Het orkest bouwt de muzikale beweging verder op, terwijl de mondharmonica van Reinfeld een extra melancholische kleur toevoegt. De rijke strijkersklank, de heldere accenten en de houtblazers geven het geheel een breed, warm karakter.
In het Andante wordt de sfeer intiemer en rustiger, maar helemaal idyllisch wordt het nooit. Onder de ogenschijnlijk kalme oppervlakte zit een lichte, bijna bijtende ondertoon, die vooral in de strijkers hoorbaar blijft. De mondharmonica vertelt hier daarentegen een eigen, melancholisch verhaal. Het is muziek die ruimte laat voor verstilling, maar tegelijk voldoende spanning bewaart om niet in louter behaaglijkheid te verzanden.
Het Presto brengt vervolgens een duidelijke omslag. De mondharmonica krijgt nu een heel andere rol en Reinfeld kan zich, net als Nuss aan de piano, volledig uitleven in het energieke samenspel. De strijkers en houtblazers geven de muziek opnieuw kleur en vaart. Het tweede thema, geïntroduceerd door de hoorn, zorgt bovendien voor een lichtere en hoopvollere wending.
De ontwikkeling van melancholie en verstilling naar beweging en lichtheid geeft Nuss’ concerto een duidelijke spanningsboog. Piano en mondharmonica hebben elk een eigen karakter, maar hun verhouding verandert voortdurend: ze zoeken elkaar op, nemen het van elkaar over en komen in het Presto uiteindelijk samen in een energiek samenspel. De combinatie van lyriek, melancholie en ritmische vitaliteit maakt nieuwsgierig naar hoe dit werk in de concertzaal zou klinken – en doet hopen dat het daar ook zijn weg naartoe vindt.
Twee componisten, één ontdekking
De kracht van Elevation ligt in de vanzelfsprekendheid waarmee Reinfeld en Nuss deze ongebruikelijke bezetting benaderen. Beide componisten vertrekken vanuit de specifieke klank en mogelijkheden van de mondharmonica, maar leggen daarbij heel andere accenten. Bij Kerschek wordt de combinatie een kleurrijke ontmoetingsplaats van barok, jazz, wereldmuziek en hedendaagse klanktaal. Nuss kiest voor een meer persoonlijke en geconcentreerde ontwikkeling, waarin melancholie geleidelijk plaatsmaakt voor beweging en openheid. Juist dat verschil maakt de twee werken tot een overtuigend geheel.
Ook de keuze voor het relatief kleine Detmolder Kammerorchester past bij de bezetting. De mondharmonica heeft niet de massa van een viool- of pianoklank en kan in een zwaar bezet orkest gemakkelijk worden overvleugeld. De kamermuzikale schaal houdt de verhouding tussen solisten en ensemble helder. De opname, gemaakt in februari 2023 in de Kulturstiftung Marienmünster, doet die balans alle eer aan. Elk instrument in het orkest blijft goed hoorbaar, terwijl piano en mondharmonica helder op de voorgrond treden en zich tegelijk natuurlijk in het geheel mengen.
Elevation is daarmee meer dan een originele keuze van repertoire. De cd laat horen hoeveel muzikale mogelijkheden deze ongebruikelijke bezetting biedt wanneer componisten en uitvoerders haar serieus als uitgangspunt nemen. Reinfeld en Nuss maken de mondharmonica hoorbaar in een muzikale omgeving waarin je haar niet meteen zou verwachten. Wie eens over het muzikale muurtje wil kijken, doet er goed aan deze cd in huis te halen.
