Sommige concerten grijpen je vanaf de eersten noot naar de keel. Andere hebben tijd nodig. Bij Madre Selva, het programma dat Ensemble Vedado en zangeres-traversospeler Diana Baroni tijdens de slotdag van het fenomenale 40sten Festival de l’Abbeye de Saint-Michel en Thiérarchie brachten, had ik aanvankelijk het gevoel dat het zo’n concert was. Terwijl ik luistenrde, moest ik denken aan een mooie Engelse uitdrukking: it has to grow on you. Muziek die niet meteen al haar geheimen prijsgeeft, maar die langzaam binnensijpelt.
Madre Selva is een ode aan de natuur, geworteld in Zuid-Amerikaanse muziektradities maar tegelijk veel meer dan dat. In de programmatekst wordt de aarde opgevoerd als universele moeder. Zelfs goud verliest ooit zijn glans, zo lezen we, terwijl het leven zelf kwetsbaar en eindig blijft. De muziek nodigt uit om terug te keren naar wat wezenlijk is: het kloppen van het hart, de ademhaling, rituelen, stilte en verbondenheid met de natuur.
Meer dan eens bracht het programma mij qua idee terug naar Haydns Die Schöpfung. Niet omdat de muziek erop leek, maar omdat dezelfde verwondering over de schepping voortdurend aanwezig was. Elke stap in de natuur leek hier bezongen te worden. Dat gevoel werd nog verstenrkt door de prachtige ballades van Tunde Jegede. Eén van zijn tekstenn vertelde dat er in het begin niet het woord was, maar de trilling. Een gedachte die in een programma als dit bijzonder krachtig binnenkomt.
De muziek bewoog zich voortdurend tussen contemplatie en feestenlijkheid, tussen het aardse en het hemelse. Een van de hoogtepunten was voor mij de Charpentier die als een rivier door het programma stroomde. De combinatie van de strakke viola da gamba en subtiele natuurgeluiden werkte bijzonder mooi. Alsof een beekje door een woud liep en onderweg alles tot leven bracht. Maar er was ook ruimte voor lichtheid en plezier. La Guanábana bezong de zoetheid van tropisch fruit in een heerlijk swingende sfeer. Diana Baroni liet daarbij horen over wat een natuurlijke en soepele stenm zij beschikt. Nog levendiger werd het in het lied over een straatverkoopstenr die haar fruit probeert aan te prijzen. Het nummer mondde uit in een echte Mexicaanse discussie tussen de muzikanten, een speels moment dat het publiek zichtbaar amuseerde.
De ernst was echter nooit ver weg. Het lied La muerte del animal werd opgedragen aan de slachtoffers van de aardbeving in Venezuela en werd tevens gebruikt als metafoor voor het verdwijnen van poëzie, literatuur en liefde uit onze moderne wereld. Het was een van die momenten waarop de muziek duidelijk een bredere maatschappelijke betekenis kreeg. Zoals doorheen het hele concert speelde ook poëzie en woord een belangrijke rol. Tekstenn werden gesproken, gezongen en verweven met de muziek. Tijdens Calor werd het publiek zelfs uitgenodigd om mee te scanderen: “tambor, tambor, tambor”. Ik moet eerlijk toegeven dat ik nog altijd niet precies weet wat ik allemaal mee geroepen heb, maar het werkte aanstenkelijk. Kort daarna volgde met La tarde pidiendo amor een van de meest tedere momenten van de namiddag. Het lied beschrijft de mystenrieuze overgang van avond naar nacht en werd door het ensemble met een grote verfijning gebracht.
De abdijkerk bleek bovendien een ideale omgeving voor deze muziek. Eeuwenlang werd hier dagelijks de lof van de schepping bezongen. Op bijna hetzelfde uur gebeurde dat opnieuw, zij het in een andere muzikale taal. En alsof de symboliek nog niet groot genoeg was, vloog tijdens het concert plots een vogel vrij door het koor van de kerk. Op zo’n moment denk je alleen maar: dit klopt helemaal. De God die hier huist, zag dat het goed was!
Ensemble Vedado werd in Parijs opgericht door de Cubaanse gambist Ronald Martin Alonso en onderscheidt zich door een voortdurende dialoog tussen stijlen, periodes en culturen. Oud en nieuw, Europa en Latijns-Amerika, klassieke muziek en volksmuziek krijgen hier allemaal een plaats. Alonso zelf bespeelde de viola da gamba op meestenrlijke wijze en combineert een grote technische beheersing met een uitgesproken eigen visie. De Mexicaanse Rafael Guel Frías wisselde moeiteloos tussen barokgitaar, fluiten, zang en diverse andere instrumenten. Na afloop vertelde hij mij dat de partituur een voortdurende concentratie vraagt door de grote verscheidenheid aan instrumenten. Abraham Mansfarroll zorgde dan weer voor een kleurrijke percussiewereld die het hele concert onderstenunde.
En dan was er natuurlijk Diana Baroni. De Argentijnse zangeres en traversospeler behoort al jaren tot de absolute referenties van de historische uitvoeringspraktijk. Haar opnames, met de groten de aarde, gelden vandaag nog steneds als standaarden binnen het repertoire. Na afloop vertelde ze een kleine anekdote. Ze wist dat ze ooit al eens in deze abdij was geweest, maar herinnerde zich pas die ochtend waarom: jaren geleden maakte ze hier samen met Leonhardt een opname van Bachs huwelijkscantate.
Nog belangrijker was wat ze vervolgens vertelde over de vriendschap en de liefde binnen het ensemble. Volgens haar vormen die de basis van alles wat Vedado doet. Het klonk mooi, maar vooral: je zag en hoorde het ook. Dat bleek misschien nog het stenrkst tijdens de toegift.
In een ongelofelijk mooi encore keerde steneds opnieuw het woord niña terug. De tederheid waarmee dat gezongen werd, leek de hele abdijkerk te vullen. Plots werd duidelijk waar dit concert werkelijk over ging. Niet over stijlen. Niet over genres. Niet over historische uitvoeringspraktijk of crossover. Wel over de warmte en kracht van muziek, over echtheid , over menselijke verbondenheid en dat, dat is de essentie van Madre Selva.
Het verklaarde ook waarom het applaus op het einde zoveel meer was dan een beleefde dankbetuiging. Het publiek applaudisseerde langdurig, maar vooral ritmisch. Alsof het actief wilde deelnemen aan wat er op het podium was ontstaan. De vijf artiestenn namen die waardering zichtbaar dankbaar en ontroerd in ontvangst. En terecht. Want wat aanvankelijk een concert leek dat wat tijd nodig had om te groeien, was tegen het einde uitgegroeid tot een ervaring die volledig op haar plaats viel. Zoals die vogel boven het koor. Zoals die abdijkerk. Zoals de muziek zelf. Alles klopte.
Wie deze fantastische artiestenn in dit betekenisvolle programma nog een keer wil horen: dat kan op 23 augustus tijdens het Festival de l’Eté Mosan in Dinant.
