‘Klassiek Centraal zendt zijn zonen uit’ zoals het spreekwoord het zou zeggen, en ze gaan over de grenzen van ons in oppervlakte kleine land, maar cultureel behorend bij de groten. Er is zeer veel in eigen land te doen waar we niet aanwezig kunnen zijn, waarom dan in het buitenland concerten volgen?
Dat is het gevolg van persuitnodigingen door organisaties die onze website leerden kennen en ons absoluut er een keer bij willen. Als er dan iemand kan – dat lukt niet altijd – gaan we graag in op zo’n vraag. Zo was ondergetekende op het wereldcongres van de beiaardiers in Mafra, Portugal en meteen daarna in het Zwitserse historische grensstadje aan de Rijn, Rheinfelden.
Klooster Olsberg tijdens het festival Solsberg
Solsberg ga je niet op de kaart vinden, Olsberg met wat geluk wel. Het is eigenlijk een oud klooster, hoog genoeg gelegen om nooit te overstromen als de Rijn kuren heeft. Daar in de omgeving woont en werkt de bekende celliste Sol Gabetta. Ze richtte er een kamermuziekfestival in en dat kreeg als naam de samentrekking van Sol en Olsberg tot Solsberg. Het Zwitserse Rheinfelden is klein en bijzonder fraai met veel geschiedenis. De brug over de Rijn is niet alleen een grensbrug tussen twee landen, ze is ook de grens van de bevaarbare rivier. Het Duitse Rheinfelden is een jongere stad uit de 19de / 20ste eeuw die dankzij industrie die er kwam groter werd dan de overbuur, maar niet zoveel pittoreske hoeken en kanten kent en al zeker geen historische gebouwen rijk is. De grens is cultureel, en jawel, ook deels taalkundig. Het Zwitsers Duits en het Zwabisch (het Duits van het Zwarte Woud tot het westen van Beieren zeg maar gemakshalve) is anders aan klankvorming, andere woordenschat, andere uitdrukkingen en het Zwabisch op zich is al opvallend anders dan het schoolse Hoogduits dat ik leerde. Tot daar onze taalkundige en toeristische inleiding.
Solsberg Festival is een voltreffer
We kunnen u sterk aanraden, mocht de gelegenheid zich voordoen, zowel het Zwitserse Rheinfelden en omgeving te bezoeken en ontdekken en dat te koppelen aan het bijwonen van het gehele of gedeelten van het Solsbergfestival. Het loont over heel de lijn meer dan de moeite. Mooie muziek op zijn best gebracht in een door historie en natuur inspirerende en rustgevende omgeving, waar je ook de innerlijke mens lekker van verwennen, is toch ideaal?
Vsevolod Zavidov: een fenomeen
De eerste avond van mijn verblijf speelde de voor mij nog onbekende 20-jarige Russische pianist Vsevolod Zavidov een recital in de kloosterkerk Olsberg. Zavidov is een ongewone, opmerkelijke figuur met de houding van een door de wol geverfde al wat oudere pianist. Zijn vingers zijn vliegensvlug en zijn zeer sterk, fouten speelt hij niet of hooguit een zeer kleine, alle noten staan los van elkaar, gebonden spel moet je niet verwachten. Het is eerder sensationeel en merkwaardig dan puur muzikaal om hem het aan het werk te horen.
Van Rachmaninov (1873-1943) speelde hij een bewerking op Bachs partita nr. 3 voor viool BWV 1006. Stormachtig, overweldigend, overdonderend en dan weer extreem stil, bijna onhoorbaar, van naar mijn gevoel veel te snel naar sterk vertraagd. Onherkenbaar vond ik zijn Schubert (1797-1828), de vier impromptus opus 90 (D 899). Bij deze uitvoering voelde ik mij verloren, niet goed wetend wat er over te denken en hoe dat te beschrijven. Theatraal is niet het juiste woord al was het dat toch wel. Romantisch was het niet en toch… Meesterlijk, bijzonder knap klonk het werk waar ik nooit eerder van hield en nu absoluut wel: de Trois Mouvements de Pétrouchka van Stravinsky (1882-1970). Zoals Zavidov hier vertolkte, zo hoor je het geen tweede keer. Dit was een opname waard. Zo werd het recital afgerond door een pianist die me aan Volondat doet denken…
Eerste slotconcert Solsberg Academy
Het festival heeft meer in petto dan alleen concerten waar de cello centraal staat. Jongere musici, allemaal tieners bulkend van talent, kregen de kans om een masterclass te volgen bij Ivan Monighetti. Van de zes die concerteerden, onthouden we er zeker drie die op zeer hoog niveau musiceerden. Twee andere zullen zeker een gezonde carrière kunnen maken en één roept vraagtekens op. Laten we deze zes jongeren tussen 12 en 19 kort overlopen.
De Spaanse 19-jarige cellist Luis Aracama is de jonge man van de vraagtekens. Hij speelt zeer hard, agressief, met zeer veel forte en fortissimo, zeer technisch maar a-muzikaal. Zeer storend is zijn onophoudelijk hevige gesnuif en uitademen zijn hele optreden door. Heel wat anders was het spel van de 12-jarige Chinese Keruixi Ma. Hoe fragiel en klein ze ook mag zijn, ze speelt bekorend romantisch, vol liefde voor de muziek, het instrument en het publiek. Opmerkelijk was dat ze van de Vlaamse componist Adrien-François Servais (1807+-1866) de Fantaise sur deux Airs Russes op. 13 speelde. Veel gevoel, grote warme en zuivere bogen in een breed gebonden spel, met volle kracht, zingend en fraserend. Bravo!
Emilie Richter (Zwitserland) vertolkte de sonate voor cello van Zoltán Kodály (1882-1967) op een te snedige wijze met soms krassende inzetten van de strijkstok. Het is een vooral moeilijk werk, vol trukken om toch maar wat te betekenen. Moeilijk om iemand op dit werk te beoordelen. Waar je wel iemand kan op beoordelen is op Johannes Brahms (1833-1897) bijvoorbeeld.
De 14-jarige Rey Gergov uit Wenen vertolkte van Brahms de sonate nr. 2 voor cello en piano. De begeleider was pianist Alessandro Tardino die zich bescheiden opstelde en dienend musiceerde met de jonge cellisten. De Brahms sonate vraagt energie en die had Gergov in overvloed, sterk nuancerend spelend met totale beheersing. Dat werd bevestigd in zijn interpretatie van het eerste deel van Dmitri Schostakovitsj (1906-1975) zijn celloconcerto nr. 1. Ik overdrijf niet met de stellen dat hij op het niveau speelde van wat we anderhalve maand eerder hoorden in de finale van de KEW Cello. Als deze jongen geen toekomst als cellist maakt, wie dan wel?
Yiqi Chen uit China speelde precies dezelfde werken als Luis Aracama. Nooit eerder hoorde ik zo een hemelsbreed verschil in muzikaliteit, in interpretatie, in inzicht in de partituur en de componist. Deze 19-jarige cellist is klaar voor de grote podia en zal zijn publiek altijd weten te bekoren met de mooiste celloklanken. De Bach – excuus maar de cellosuites zijn eigenlijk veredelde vingeroefeningen – verhief hij naar een zelden zo uitgevoerde excellente schoonheid. Het tweede werk van Alfredo Carlo Piatti (1822-1901) klonk nu in plaats van een compositie teveel als een fragiel, sensibel werk, rijk aan zang en nuanceringen zoals het alleen in de romantiek bestaat. Zelf de sonate voor cello van György Ligeti (1923-2006) werd een dialoog vol frasering en Chen wist de waarde van het werk op te tillen naar een hoger niveau.
De Luxemburger Matis Griso, eveneens 19 ronde af met algemeen goed uitgevoerde variaties op een rococo thema van Tsjaikovsky (1840-1893). Je kon er meer van genoten hebben, mocht ook deze jonge cellist duidelijk gemaakt worden dat snuivend ademen storend is en er echt niet bij hoort.
Sol Gabetta
Sol gaat los!
De slotavond bood een trio viool, cello en piano met werken van Karol Szymanovski (1882-1937), Schostakovitsj en Mieczyslav Weinberg (1919-1996). Van de laatste componist was het een werk vol pijnlijk geweld, een gevoel van eenzaamheid en absolute onzekerheid. Geen prettig slotstuk, het kan luisteraars depressief maken. De vertolking door Sol Gabetta op de cello, Bomsori Kim op de viool en de steengoede pianiste Yulianna Avdeeva was van een zeer hoog niveau, al kon dat de duisternis van dit stuk niet dempen. Voordien was het luisteren naar een sonate voor viool van Szymanovski, een nogal intellectueel werk waar de passie niet uitgelicht werd door de violiste. De pianiste deed dat net wel en hoe uitnodigend ze ook was, de violiste volgde niet. Dan was de sonate voor cello en piano van Schostakovitsj op alle vlakken veel beter, zeg uitmuntend. Gabetta en Avdeeva spelen zeer vlot samen, de balans kan niet beter. Intieme warmte weerklinkt in een breed gebonden meeslepend spel, rijk aan emoties, zeer fijngevoelig, mystiek vult de kerkruimte en ook geheimzinnigheid. Bidden, dat is het meest passende woord bij dit werk.
Het concert en meteen het festival werd afgesloten met als bisnummer het eerste deel uit een pianotrio van Mendelssohn. Overheerlijke muziek, oneindig mooi.
