Voor veel lezers van Klassiek Centraal zijn Routa Kroumovitch en Alvaro Gomez wellicht nog onbekende namen. Toch behoren zij al jaren tot de vaste waarden van het Orfeo Music Festival in Zuid-Tirol (Italië). Als musici én als levenspartners delen zij niet alleen een indrukwekkende internationale carrière, maar ook een leven waarin muziek altijd centraal heeft gestaan. In een gesprek met Werner De Smet voor Klassiek Centraal vertellen zij over hun gezamenlijke verhaal, dat in 1972 aan het Conservatorium van Moskou begon.
Routa kwam uit Letland en kreeg de kans om er te studeren bij de legendarische David Oistrakh. Alvaro reisde vanuit Chili naar de Sovjet-Unie voor zijn muzikale opleiding. “Tegenpolen trekken elkaar aan,” zegt Routa. Voor haar zijn muziek en leven altijd onlosmakelijk met elkaar verbonden geweest. Toen zij trouwden, werd muziek vanzelf ook het fundament van hun gedeelde leven. Alvaro beaamt dat en voegt eraan toe dat samen reizen voor concerten een stuk aangenamer is dan lange periodes alleen onderweg zijn.
Hoewel beiden een actieve solocarrière hebben uitgebouwd – als solist, kamermusicus, concertmeester of dirigent – vinden zij nog steeds veel voldoening in het samen musiceren. Daarbij brengen zij elk hun eigen persoonlijkheid mee in de interpretatie van een werk. Dat leidt soms tot verschillende inzichten, maar wanneer ze uiteindelijk dezelfde muzikale visie delen, levert dat volgens Alvaro vaak de mooiste resultaten op.
Dat ze elkaar ook artistiek beïnvloeden, spreekt voor zich. Routa ervaart de ontmoeting tussen twee verschillende culturen als een voortdurende verrijking, zowel persoonlijk als muzikaal. Wanneer Alvaro met een kritische opmerking of suggestie komt, is die niet altijd onmiddellijk gemakkelijk te aanvaarden. Toch merkt zij vaak dat er, na enige reflectie, waardevolle ideeën achter schuilgaan. Alvaro wijst dan weer op de bijzondere uitdagingen van repertoire voor twee strijkinstrumenten. Vooral zuiverheid en balans vragen veel aandacht. Daarom proberen zij geregeld van rol te wisselen. Ze willen vermijden dat één partij steeds de leiding neemt terwijl de andere louter begeleidt.
Die voortdurende dialoog maakt ook deel uit van hun manier van communiceren tijdens het musiceren. Volgens Routa wordt die communicatie als koppel rijker, sneller en soms ook complexer, juist omdat zij samen kunnen delen wat hen het gelukkigst maakt: muziek. Toch blijft alertheid noodzakelijk. Alvaro noemt het vinden van een gemeenschappelijke visie en de wederzijdse ondersteuning van ideeën iets wat moeilijk in woorden te vatten is.
Doorheen de jaren zijn bepaalde componisten hen bijzonder dierbaar geworden. Voor Routa blijven Bach en Beethoven onuitputtelijke bronnen van inspiratie. Ook de muziek van Prokofjev en Sjostakovitsj is met de jaren steeds belangrijker geworden. Wanneer zij zich voorbereidt op een concerto, sonate of kamermuziekwerk, wordt dat werk als het ware een deel van haarzelf. Alvaro noemt zichzelf een echte ‘Latin guy’ en voelt zich daardoor van nature aangetrokken tot de romantiek en de virtuositeit, maar ontdekte gaandeweg ook de rijkdom van het meer traditionele repertoire en van hedendaagse componisten. Volgens hem zijn er vandaag bijzonder veel getalenteerde componisten actief.
De frisheid in hun repertoire bewaren vormt geen probleem. Beide musici spelen voortdurend nieuwe werken en werken regelmatig samen met levende componisten die speciaal voor hen schrijven. Dat houdt hun duo levendig en houdt ook hun eigen nieuwsgierigheid wakker. Tegelijk keren zij met plezier terug naar werken die zij al eerder uitvoerden. Routa merkt op dat zowel de musici als de muziek blijven evolueren. Daardoor verandert ook hun kijk op een werk voortdurend. Geen enkele uitvoering voelt ooit volledig hetzelfde aan.
Die openheid voor nieuwe ervaringen vinden zij ook terug in het Orfeo Music Festival. Beiden spreken met enthousiasme over de combinatie van hoogwaardige concerten, masterclasses, studenten en collega-musici, ingebed in het decor van de Zuid-Tiroolse bergen. Voor Routa creëert het festival een bijzondere collegialiteit tussen studenten en docenten. Zij noemt het een bijna magische periode. Alvaro waardeert vooral de ontspannen sfeer waarin concerten, ontmoetingen en gezamenlijke uitstappen hand in hand gaan.
Ook als docent beleven zij het festival anders dan het reguliere onderwijs. Volgens Routa zijn zowel studenten als docenten er meer ontspannen. Studenten komen niet om punten te behalen, maar om te leren en nieuwe ideeën te ontdekken. De omgeving, de wandelmogelijkheden, het eten en de sfeer dragen volgens haar allemaal bij aan die openheid. Tegelijk wijst ze op een probleem waarmee veel jonge musici vandaag worden geconfronteerd, vooral uit de Verenigde Staten: de hoge kostprijs van internationale vliegtickets. Vóór de pandemie kwamen sommige studenten jarenlang trouw terug naar het festival; vandaag is dat voor velen financieel niet meer haalbaar. Volgens haar is extra financiële ondersteuning voor jonge musici dan ook noodzakelijk.
Wat zij bij jonge talenten het eerst opmerken, is niet alleen muzikaal vermogen. Routa kijkt vooral naar de bereidheid om hard te werken en zich verder te ontwikkelen. Talent alleen volstaat niet, vindt zij. Met doorzettingsvermogen kunnen mensen soms wonderlijke dingen bereiken. Ook Alvaro benadrukt dat passie en toewijding onmisbaar zijn. Zonder die elementen blijft zelfs groot talent onbenut.
Toch kijken beiden met vertrouwen naar de nieuwe generatie musici. Routa merkt op dat elke generatie wordt gevormd door andere ervaringen en daardoor ook anders naar muziek kijkt. Alvaro ziet vooral de voordelen van de huidige tijd. Jonge musici kunnen vandaag eenvoudig luisteren naar uitvoerders van over de hele wereld. De combinatie van traditionele muzikale waarden en moderne mogelijkheden leidt volgens hem tot een bijzonder hoog niveau.
Hun eigen ervaring proberen zij op hun beurt door te geven. Routa vertelt dat zij doorheen haar carrière belangrijke technische en muzikale inzichten heeft verworven die zij graag deelt met haar studenten. Voor Alvaro is dat zelfs een verantwoordelijkheid. Alles wat muziek en het leven hem hebben geschonken, wil hij doorgeven aan de volgende generatie.
Over de rol van sociale media en zelfpromotie blijven zij nuchter. Publiciteit is belangrijk, erkennen ze beiden, maar uiteindelijk moet elke musicus op het podium bewijzen wat hij of zij werkelijk in huis heeft. Zichtbaarheid alleen is niet voldoende.
De programmatie van het festival ligt niet in hun handen, maar wel de keuze van het repertoire dat zij zelf brengen. Festivaldirecteur Dr. Larisa Jackson geeft elk concert een eigen thema – dit jaar bijvoorbeeld “Golden Evenings in Bressanone” en “Romantic Fire and Virtuosity” – en Routa en Alvaro stellen op hun beurt repertoire voor dat zowel studenten als publiek kan boeien.
Wanneer het gaat over het bereiken van nieuwe luisteraars, verwijst Routa naar de vele momenten waarop ze na een concert mensen heeft ontmoet die zichtbaar ontroerd waren. Muziek kan mensen diep raken en hen stimuleren om zich verder in die wereld te verdiepen. Ze illustreert dat met een klein experiment thuis: ze liet haar kleindochter eens een film bekijken met het geluid uit, waarna die niet langer angstig of geraakt reageerde op wat ze zag. Voor Routa het bewijs van hoezeer muziek onze beleving van een verhaal kleurt. Alvaro merkt op dat reacties overal ter wereld verschillend zijn en vaak onvoorspelbaar blijven. Juist dat maakt het publiek zo boeiend.
Ook de toekomst van de klassieke muziek komt ter sprake. Voor Routa ligt een belangrijke rol weggelegd voor festivals zoals het Orfeo Music Festival, waar educatie, inspiratie en ontmoeting centraal staan. Dagelijkse lessen, masterclasses en concerten motiveren jonge musici en brengen mensen samen. Ze wijst erop dat veel bezoekers jaarlijks terugkeren en hun vakantie zelfs afstemmen op het festival: vorig jaar kwamen bijvoorbeeld 35 studenten van de Amerikaanse Stetson University vanuit Innsbruck naar een van de concerten. Alvaro ziet het eenvoudiger: klassieke muziek moet op een natuurlijke en toegankelijke manier worden gebracht, zodat mensen zich welkom voelen en niet worden afgeschrikt.
Na meer dan vijftig jaar samen musiceren blijft hun onderlinge communicatie een essentieel onderdeel van elke uitvoering. Hoewel zij vaak intuïtief aanvoelen waar de muziek naartoe gaat, benadrukt Routa dat concentratie en communicatie altijd noodzakelijk blijven. Muziek leeft immers voortdurend en geen enkele uitvoering is ooit dezelfde. Alvaro drukt het nog krachtiger uit: de dag dat hij tijdens het samenspelen geen communicatie meer nodig zou hebben, zou hij met musiceren stoppen.
Wanneer zij vandaag samen op een podium staan, overheerst vooral dankbaarheid. Routa voelt zich gezegend dat zij al zoveel jaren met Alvaro heeft kunnen musiceren en samen herinneringen heeft opgebouwd op vrijwel elk continent. Alvaro vat het in enkele woorden samen: “Ik voel me gezegend en ongelooflijk gelukkig.”
Na meer dan vijftig jaar samen musiceren delen Routa Kroumovitch en Alvaro Gomez nog altijd dezelfde overtuiging: muziek blijft de rode draad door hun gezamenlijke leven.
http://www.alvarogomezviolin.weebly.com/
