Karola Obermullers en Peter Gilberts Malina, gebaseerd op Ingeborg Bachmanns roman uit 1971, brengt ons een gelaagd psychologisch doolhof. “Es war Mord,” zo spreekt Ich, het vrouwelijk hoofdpersonage, subliem vertolkt door sopraan Larisa Akbari.
Op het eerste gezicht is het verhaal een getouwtrek tussen ratio en verlangen, vleesgeworden in de personages Ivan (haar minnaar) en Ich’s rationele, mannelijke alter ego Malina. Malina duikt dieper in de psychologische dwang van een schrijfster. Een vrouw die worstelt tussen geluk en conformiteit, of vrij²heid en artistiek verlangen. Samen met Theater Aachen brengen Obermuller en Gilbert een diepgeworteld psychologisch vocaal drama ten tonele. Een met een oneindige laag aa²n vragen en verbeeldingen. We stappen uit de realiteit en duiken samen met Ich in de psyche.
Was het nu moord of niet? Ingeborg Bachmanns Malina
In de roman worden alle personages met elkaar vervlochten. Malina, origineel een deel van de onvoltooide bundel Todesarten, is Bachmanns enige geesteskind over het zoeken naar een vrouwelijke stem en geluk, gebukt onder de invloeden van een naoorlogse patriarchale wereld.
Malina is geschreven als een stream of consciousness, waarbij het hoofdpersonage doorlopend meedeelt wat ze denkt, voelt en waarmee ze worstelt. Elk contact dat ze ervaart, of dat nu met de mysterieuze Malina is of met haar onvriendelijke minnaar Ivan en zijn kinderen, beïnvloedt haar innerlijke wereld. Dit komt tot uiting in de compositie. Het resultaat is 85 minuten aan ononderbroken psychologische spanning.
Malina is ook nog een play within a play: het sprookje Die Geheimnisse der Prinzessin von Kagran wisselt de realiteit met fantasie. Parallel aan haar zogenaamde (on)geluk loopt het verhaal van een prinses in een magische utopie die wordt gevangengenomen en uiteindelijk de vrijheid – of emancipatie – vindt. Ook hier leven trauma, vrijheid en zelfexpressie voort. De prinses lijkt te winnen van het patriarchaat – doet de schrijfster dat ook? De roman opent uiteindelijk met de vraag “Mord oder Selbstmord?” Zowel de roman als de opera eindigen met haar dood.
De poëzie van Bachmann als psychologische klankkunst
Franziska Angerer’s regie is duister, dreigend en melancholisch. Het combineert schaduwspel met een Duitse neo-expressionistische acteerstijl. Overdreven bewegingen en mimiek versterken het gevoel van ontwrichting. De felle belichting doet de zangers vlak, gebroken en zelfs manisch lijken. Terwijl het zingen doorgaat, zien we schaduwen op de achtergrond en momentopnames van de personages op de bühne, alsof ze hier hun werkelijke innerlijke wereld tonen. Doorheen de opera sluipt een gevoel dat je, als toeschouwer, bijna voyeuristisch de destructie van een individu meemaakt. Alles breekt voor je ogen, zowel vocaal als visueel. Het klankverhaal speelt zich af voor, achter en zelfs langs je; de regie speelt met de ruimte en de zaal.
Akbari als Ich brengt zonder enige onderbreking vocaal haar neerwaartse spiraal met kracht en intensiteit. Zang wordt doorbroken door spreekstem. In de compositie, die even ontwricht is als het verhaal, is geen vocale cohesie te vinden, maar dat hoeft ook niet. Timbres wisselen terwijl emoties, oftewel de pan uit swingen of juist afvlakken. Dit is het speelveld van Akbari, die de uitdaging heeft om haar gevoelens ten opzichte van zowel Ivan als Malina te verbeelden. Het is moeilijk om vocaal niet eentonig in de hysterie en pijn verloren te geraken, maar Akbari vindt haar kwetsbaarheid in stem en rol.
Contratenor Valer Sabadus’ Malina’s stem is uniek. Hij beweegt zich tussen een mannelijk timbre en een vrouwelijke gevoeligheid, wat aansluit bij de ambiguïteit van het personage. Bariton Micah Schroeder’s Ivan staat daartegenover, met zijn lyrische baritonstem. Ondertussen dialogeren de Prinz (tenor Ángel Macías) en de Prinzessin (coloratuursopraan Jelena Rakić) op een onzichtbaar, secundair podium. Auprès de ma blonde, een traditioneel Frans chanson, lijkt de fantasie binnen te brengen in de realiteit. De dreigende strijkers, de mysterieuze harp: alles breekt opeens voor het lied. Van begin tot einde is de compositie onvoorstelbaar, dreigend en ongrijpbaar.
Malina brengt een psychologische spanning en drama die bijna Hitchcockiaans aanvoelen. De spiraal van tegenstrijd is voelbaar en eindigt niet met een duidelijke conclusie: zelfs op het einde is er geen finale zucht. Malina is een opera waarbij je zelf moet bepalen wat de emotionele climax is en welke gevoelens je ervaart. De opera en de roman worden vervlochten in een nieuwe compositie van Obermuller en Gilbert die je absoluut moet ervaren!
