Mikhail Rudy en Mariss Jansons vormen voor mij al decennialang een vertrouwd muzikaal duo. Hun gezamenlijke opnamen van de pianoconcerten van Sergej Rachmaninov behoren tot de uitvoeringen die ik bijzonder koester. Ik was dan ook erg nieuwsgierig naar deze uitgave, waarop het Pianoconcert in a klein van Edvard Grieg en het Tweede pianoconcert in g klein van Sergej Prokofjev worden samengebracht, met daartussen vijf kleinere werken voor piano solo. Het Filharmonisch Orkest van Sint-Petersburg vormt daarbij een belangrijke muzikale partner.
Lyriek met pit
Het Pianoconcert van Edvard Grieg (1843–1907 krijgt een magistrale opening. Vanaf de eerste maten valt de goede wisselwerking tussen Rudy en Jansons op. Beiden geven elkaar alle ruimte, terwijl het orkest de pianopartij met grote zorg ondersteunt. Er zit een duidelijke drive achter deze eerste beweging, een vuur dat de muziek voortdurend vooruitstuwt en dat ik graag hoor in deze partituur.
Tegelijk is er volop plaats voor lyriek. De houtblazers en de piano vinden elkaar in passages met een haast dromerig karakter. Ook de momenten waarop de hoorn zich bij de piano voegt, onder meer tijdens de glissandi, zijn mooi getroffen. De warme strijkersklank vormt daarbij een aangename basis. Jansons laat de muziek bovendien op subtiele momenten even vertragen. Die kleine ingrepen versterken de fijngevoeligheid en de melancholie zonder de grote lijn uit het oog te verliezen.
In de cadens toont Rudy zijn veelzijdigheid. Zijn spel is technisch indrukwekkend, maar de virtuositeit staat nergens op zichzelf. Hij benadert deze passage als een doorleefd muzikaal drama, met een sterke aandacht voor de spanningsopbouw. Wanneer het orkest opnieuw inzet, wordt de muziek aanvankelijk haast tot stilstand gebracht. Dat moment is knap uitgewerkt, waarna een versnelling naar het slot de beweging met de nodige energie afrondt.
De tweede beweging vormt een mooi contrast. De warme, lyrische strijkers openen de muziek met een vragend karakter, waarna de houtblazers en hoorns zich fijngevoelig bij hen voegen. Er ontstaat een verstilde, dromerige sfeer. Wanneer de piano de melodische lijn overneemt, lijkt die zich moeiteloos met de orkestklank te verweven. Dat samenspel geeft deze passage een haast gewichtloos karakter. Ook wanneer de pianopartij later een plechtiger karakter krijgt, blijft de ingetogenheid de ondertoon bepalen.
De finale begint opnieuw met vuur. De ritmiek is puntig en het orkest volgt Rudy nauwgezet. De omslag tegenover de voorgaande beweging is opvallend: de muziek krijgt opnieuw vaart en een uitgesproken energiek karakter. Wanneer de lyriek terugkeert, is er gelukkig weer volop aandacht voor de samenspraak tussen piano en orkest. De snelle passages naar het slot worden met overtuiging gebracht en monden uit in een fulminante afsluiting.
Vijf muzikale miniaturen
Tussen beide concerten staan vijf solowerken die Rudy de gelegenheid geven om verschillende kanten van zijn pianospel te laten horen. Met La mort d'Isolde, de pianotranscriptie van Franz Liszt (1811–1886) naar Richard Wagners Tristan und Isolde, wordt meteen een intens dramatische toon gezet. Rudy kiest voor een krachtige aanslag en brengt het werk met grote overgave. Persoonlijk had ik deze passage liever iets ingetogener en subtieler gehoord, maar de uitvoering is ijzersterk. Vooral naar het einde toe krijgt de muziek een haast verstikkende intensiteit. De diepe ondertonen zijn daarbij soms wel erg nadrukkelijk aanwezig.
Een van de twee nocturnes uit opus 27 van Frédéric Chopin (1810–1849) voert vervolgens naar een heel andere wereld. Na de dramatische geladenheid van Liszt klinkt deze muziek opvallend verstild en intiem. Rudy laat de hoofdmelodie mooi zingen en behandelt ook de diepere noten met zorg. Het resultaat is een ingetogen uitvoering waarin de lyriek volledig tot haar recht komt.
In Pour les huit doigts van Claude Debussy (1862–1918) komt dan weer een heel andere kant van de pianist naar voren. Het beweeglijke karakter en de technische uitdagingen maken er een uitgesproken bravourestuk van dat Rudy met grote precisie neerzet.
De Prélude op. 12 nr. 7 van Sergej Prokofjev (1891–1953) klinkt veel ingetogener. Rudy houdt zijn interpretatie licht en enigszins speels, met oog voor de kleine details. De Étude op. 42 nr. 3 van Aleksandr Skrjabin (1872–1915) vormt met zijn grilliger karakter een mooi contrast. Rudy volgt de wisselende muzikale wendingen met aandacht en laat vooral in de hogere noten fraaie details horen.
Samen vormen deze vijf werken een afwisselend tussenspel. Ze laten Rudy horen in uiteenlopende muzikale registers: van de grote dramatiek van Liszt tot de verstilling van Chopin en de beweeglijkheid van Debussy, Prokofjev en Skrjabin.
Virtuositeit en onstuimigheid
Na de solowerken volgt het Tweede pianoconcert van Sergej Prokofjev. Het werk ging in 1913 in première, maar de oorspronkelijke partituur ging tijdens de Russische Revolutie verloren. Prokofjev herwerkte het concert in 1923 grondig, waarbij hij het oorspronkelijke materiaal opnieuw vormgaf. Het resultaat is een weerbarstig werk waarin virtuositeit, felle contrasten en een uitgesproken orkestrale persoonlijkheid samenkomen.
De opnamekwaliteit valt hier enigszins tegen. Het orkest klinkt scherper dan in Grieg en ook de piano staat erg nadrukkelijk op de voorgrond. De balans is daardoor niet altijd ideaal en de klank mist wat warmte en ruimtelijkheid. Dat betekent echter niet dat het orkest naar de achtergrond verdwijnt. Integendeel, de musici leveren een duidelijke bijdrage aan deze interpretatie. Rudy haalt verschillende stemmingen uit de pianopartij en het orkest sluit daar op een eigenzinnige manier bij aan.
De cadens in het eerste deel is ronduit verbluffend. Wat Rudy hier uit de piano weet te halen, is indrukwekkend. Vooral de manier waarop hij de spanning opbouwt en de dramatische kracht van deze lange passage vasthoudt, maakt grote indruk.
De tweede beweging begint met een heerlijke onstuimigheid. De piano lijkt onstuitbaar voort te rollen, terwijl het orkest daar met duivelse alertheid op inpikt. De ritmische snelheid is enorm, maar ook in dit hoge tempo blijven de details overeind. Dat vraagt veel van solist en orkest, die voortdurend op elkaar letten.
In het Intermezzo lijkt de piano een eigen koers te varen en stuwt Rudy de muziek met grote gedrevenheid voort. Het orkest pikt daar haarscherp op in, soms met bijtende accenten die het stugge karakter van de partituur nog versterken. De musici volgen de pianist met opmerkelijke precisie, maar behouden tegelijk hun eigen profiel.
De finale opent met een haast chaotische orkestrale uitbarsting, waarop de piano vinnig reageert en het orkest direct antwoordt. Die levendige wisselwerking geeft de muziek een onstuimige vaart. Na deze eerste uitbarsting ontstaat even een rustpunt: de piano krijgt alleen het woord en laat een lyrischer kant horen. Rudy bouwt van daaruit geleidelijk naar een nieuwe climax toe, waarop het orkest stijlvol aansluit. De orkestklank komt op dat moment in de opname wat scherp over, maar aan de gedrevenheid van de uitvoering doet dat weinig af. Piano en orkest blijven alert op elkaar reageren en werken toe naar een heerlijk abrupt slot, dreigend en doortastend gebracht.
Wat doorheen het hele concerto opvalt, is hoe uitgesproken het orkest zijn eigen muzikale stem laat horen. De musici beperken zich niet tot het begeleiden van de solist, maar gaan geregeld een dialoog met hem aan. Soms mag het daarbij best schuren. Dat past bij het weerbarstige karakter van Prokofjevs partituur en geeft de muziek extra reliëf. De wisselwerking tussen Rudy, Jansons en het orkest is ijzersterk. Rudy haalt uit dit concerto alles wat erin zit.
Een muzikale ontmoeting die blijft overtuigen
Deze cd brengt twee heel verschillende pianoconcerten samen, maar het is vooral de vertrouwde muzikale wisselwerking tussen Rudy, Jansons en het Filharmonisch Orkest van Sint-Petersburg die me bijblijft. De vijf solowerken geven Rudy bovendien de gelegenheid om ook buiten het concerto zijn veelzijdigheid te tonen. De geluidskwaliteit is niet overal optimaal en vooral bij Prokofjev had de opname wat meer ruimtelijkheid mogen bieden. Toch weegt dat niet op tegen de muzikale intensiteit van deze uitvoeringen. Wie, net als ik, de gezamenlijke Rachmaninov-opnamen van Rudy en Jansons koestert, vindt ook in deze uitgave veel om van te genieten.
