César Franck (1822-1890) en Blanche Selva (1884-1942) staan centraal op deze cd van de Belgische pianist Jean-Claude Vanden Eynden. Naast Francks Prélude, Choral et Fugue horen we Selva's transcripties van zijn orgelkoralen en twee eigen pianominiaturen. Vooral de transcripties intrigeren: hoe laat Francks muziek zich horen wanneer ze niet op het orgel, maar op de piano tot klinken wordt gebracht?
Een nieuw licht
Het bijzondere aan dit album is de plaats die Blanche Selva krijgt. De Franse pianiste, componiste en pedagoge zette zich in voor de muziek van haar tijdgenoten en maakte ook naam met haar transcripties. Haar bewerkingen van Francks drie orgelkoralen vragen om een andere benadering van de muziek. Wat op het orgel ontstaat door de combinatie van manualen en pedaal, moet hier met twee handen worden gerealiseerd. De uitdaging bestaat erin de verschillende stemmen hun eigen karakter te laten behouden en tegelijk de samenhang van Francks muziek te bewaren.
Jean-Claude Vanden Eynden kiest voor een genuanceerde benadering. In het eerste koraal krijgt de melodische lijn de tijd om zich te ontvouwen, gedragen door de rijke harmonieën. Het tweede begint mysterieus, met iets zoekends en onbestemds. In het derde bouwt de pianist een duidelijke spanningsboog op, die het dramatische karakter van de muziek onderstreept. De drie stukken behouden daarbij hun contemplatieve karakter. Vooral de diepgang waarmee Vanden Eynden de lagere noten laat spreken, geeft de muziek extra gewicht. Tegelijk blijven de verschillende stemmen goed van elkaar te onderscheiden. Hij probeert het orgel niet na te bootsen, maar laat horen wat Francks muziek op de piano te bieden heeft.
Tot mijn verrassing had ik vóór deze cd nog nooit van Blanche Selva gehoord. Francks koralen kende ik uitsluitend van orgeluitvoeringen. Juist daarom vind ik deze transcripties zo boeiend: de pianoklank brengt een intimiteit naar voren die ik in deze muziek nog niet op dezelfde manier had ervaren, zonder dat de spirituele kracht verloren gaat. Selva doet dus meer dan Francks muziek naar een ander instrument overbrengen. Haar bewerkingen openen een nieuw perspectief op vertrouwd repertoire.
Tussen vorm en vervoering
Na de transcripties volgt Francks Prélude, Choral et Fugue uit 1884, waarin hij de klassieke vormen een persoonlijke invulling geeft. De drie delen vormen geen losse episodes, maar groeien naar elkaar toe. De Prélude ontvouwt zich als een muzikaal betoog, het Choral brengt een moment van bezinning en in de Fugue neemt de spanning toe. Wanneer Franck muzikale ideeën uit de eerdere delen opnieuw laat opduiken en samenbrengt, groeit het werk naar een krachtige ontknoping.
Vanden Eynden overtuigt in zijn vertolking van het geheel. Hij houdt de verschillende stemmen goed uit elkaar, ook wanneer de muzikale lijnen zich met elkaar verweven, en bewaart het evenwicht tussen de contrapuntische structuur en de expressieve momenten. Vooral het middendeel, het Choral, springt eruit. Vanden Eynden bouwt de spanning geleidelijk op naar een indringende climax, die de beschouwende sfeer naar een emotioneel hoogtepunt voert. Ook de samenhang tussen de drie delen blijft voelbaar, waardoor de finale logisch voortvloeit uit wat eraan voorafgaat.
Selva is op deze cd ook als componiste te horen. In Cloches au soleil klinken de klokken lichtvoetig en levendig, met een beweeglijkheid die het stuk bijna speels maakt. Paysage au soleil couchant heeft een heel ander karakter. De muziek vertraagt en wordt meer beschouwend, alsof het landschap zich geleidelijk aan het oog onttrekt. Het contrast tussen beide miniaturen werkt goed: het ene stuk trekt de aandacht met zijn levendige klankbeeld, het andere nodigt uit tot verstilling. Hoewel het om korte werken gaat, hebben ze elk een herkenbare persoonlijkheid en tonen ze Selva’s gevoel voor muzikale kleur.
Ook de opnamekwaliteit draagt bij aan het luisterplezier. De pianoklank is direct en vrij van storende nagalm, met rijke bassen en verfijnde hoge tonen. De verschillende registers blijven goed in evenwicht, zodat zowel de diepte van de klank als de details in het spel tot hun recht komen.
Een ontdekking die naar meer smaakt
Jean-Claude Vanden Eynden, die in 1964 op zestienjarige leeftijd laureaat werd van de Koningin Elisabethwedstrijd, toont zich een ervaren vertolker van Franck. In zowel Selva’s transcripties als Francks grote pianowerk weet hij de stemmen helder te profileren en de expressieve kracht van de muziek naar voren te brengen.
De combinatie van Francks pianowerk, Selva’s transcripties en haar eigen composities maakt deze cd tot meer dan een recital rond één componist. De transcripties laten horen hoe Francks orgelkoralen op de piano een andere gedaante krijgen, terwijl Selva’s miniaturen doen verlangen naar meer van haar eigen muziek. Voor mij is deze opname vooral een kennismaking met een pianiste en componiste die ik nog niet kende. Haar werk heeft mijn kijk op Francks orgelmuziek verrijkt en me aangespoord om ook haar eigen oeuvre verder te ontdekken.
