Vijf jaar geleden ontstond in Luxemburg het idee om een nationaal jeugdorkest op te richten, een initiatief dat inmiddels is uitgegroeid tot het Orchestre National des Jeunes du Luxembourg. Het ensemble brengt jonge Luxemburgse musici samen met talent uit verschillende Europese landen en biedt hen de kans om op hoog niveau het grote orkestrepertoire te ontdekken. Daags na het concert tijdens Young Euro Classic sprak Werner De Smet met medeoprichter Pit Brosius over het ontstaan en de ontwikkeling van het orkest, de internationale samenstelling en de plannen voor de toekomst.

Van gemis tot groei

Het idee voor het orkest ontstond uit een gemis dat Brosius en zijn medemusici al langer voelden. Zij hadden in Luxemburg geregeld zomerse projectorkesten georganiseerd, maar merkten tegelijk dat hun land niet beschikte over een eigen nationale jeugdorkeststructuur zoals die in veel andere Europese landen bestaat. Toen zij zelf in het buitenland gingen studeren en die werking van dichtbij leerden kennen, werd het duidelijk dat ook Luxemburg zo’n structuur nodig had: een plek waar jonge musici ervaring konden opdoen, repertoire konden ontdekken en vooral ook met elkaar konden leren musiceren. “We hebben het orkest met een prachtig team mee opgericht,” vertelt Brosius. “Er was altijd een beetje die frustratie dat Luxemburg geen nationaal jeugdorkest had.” Vanuit die vaststelling legden ze contacten met het Luxemburgse ministerie van Cultuur, en zo kon het project geleidelijk worden uitgebouwd.

Dat de ontwikkeling zo snel zou gaan, hadden de initiatiefnemers wellicht niet kunnen vermoeden. Wat vijf jaar geleden begon als een kleinschalig kamerorkest is inmiddels uitgegroeid tot een volwaardig symfonisch jeugdorkest, waarbij de samenwerking met gerenommeerde solisten van bij het begin een belangrijke plaats kreeg. Brosius verwijst daarbij onder meer naar de violiste Alina Baeva, die in Luxemburg woont en al vóór de officiële oprichting van het orkest aan een project deelnam. Het was precies die ervaring die duidelijk maakte hoe waardevol het kan zijn wanneer jonge musici niet alleen met hun leeftijdsgenoten werken, maar ook rechtstreeks kunnen leren van kunstenaars die al een internationale carrière hebben opgebouwd. “Dat was voor ons een inspiratie,” aldus Brosius, want “grote solisten kunnen hun ervaring aan jongeren doorgeven en vaak ontstaat daar ook nog een workshop of masterclass uit.” Het orkest wil die wisselwerking dan ook bewust behouden.

Luxemburg als vertrekpunt

Hoewel het Orchestre National des Jeunes du Luxembourg nadrukkelijk vanuit Luxemburg vertrekt, weerspiegelt de samenstelling tegelijk het internationale karakter van het land. Luxemburgse jongeren krijgen voorrang wanneer hun niveau dit toelaat, maar het zou onmogelijk zijn om een volwaardig symfonisch orkest uitsluitend met Luxemburgse musici samen te stellen. De selectie gebeurt via een jaarlijkse aanvraagprocedure waarbij kandidaten zich met video-opnames kunnen aanmelden en de belangstelling blijkt groot: voor het huidige seizoen ontving het orkest meer dan duizend aanvragen.

Daarmee is het ensemble in zekere zin ook een Europees jeugdorkest, al blijft Luxemburg het vertrekpunt. Het orkest telt ongeveer vijfentwintig verschillende nationaliteiten. “Als iemand bijvoorbeeld in Warschau woont en zich bij ons wil aanmelden, is dat in principe mogelijk,” vertelt Brosius. Het gaat hem daarbij niet zozeer om internationalisering an sich, maar om de mogelijkheid om Luxemburgse jongeren op een niveau te laten werken dat met alleen de eigen bevolking niet haalbaar zou zijn. Tegelijk ontstaat door die internationale samenstelling precies de uitwisseling die voor jonge musici zo waardevol is. Brosius probeert daarbij wel steeds de verbondenheid met de eigen regio te bewaren. “Hoe lokaler, hoe mooier,” zegt hij, al sluit hij kandidaten uit andere delen van de wereld zeker niet uit wanneer zij artistiek binnen het geheel passen.

Die internationale blik uit zich ook in de contacten met andere jeugdorkesten in het buitenland. Contacten met buitenlandse orkesten, onder meer in Nederland, hebben de voorbije jaren nieuwe mogelijkheden geopend en uiteindelijk ook bijgedragen tot de uitnodiging voor Young Euro Classic in Berlijn. Dat die uitnodiging net samenviel met het vijfjarige bestaan van het orkest was niet gepland, maar voelde voor de initiatiefnemers wel als de vervulling van hun oorspronkelijke vijfjarenplan.

Jongeren en het grote repertoire

Bij de samenstelling van de programma’s staat voor Brosius één doel voorop: jonge musici moeten de kans krijgen om het grote orkestrepertoire te ontdekken voordat zij er later in hun professionele loopbaan, bijvoorbeeld tijdens een auditie of in een beroepsorkest, mee geconfronteerd worden. Tegelijk wil hij vermijden dat de programmering uitsluitend uit bekende werken bestaat. Naast het grote repertoire zoekt hij daarom regelmatig naar muziek die minder vertrouwd is of de jonge musici op een andere manier uitdaagt. Tijdens het concert in Berlijn werd die gedachte onder meer zichtbaar in een opdrachtwerk van de jonge Luxemburgse componist Hy-Khang Dang, maar ook in de keuze voor Stravinsky’s Circus Polka, een werk dat niet meteen tot het klassieke standaardrepertoire behoort.

Die combinatie is volgens Brosius belangrijk omdat een jeugdorkest niet alleen een plaats moet zijn waar jonge instrumentalisten leren hoe zij een orkestwerk technisch moeten uitvoeren. Het moet ook een omgeving zijn waarin nieuwsgierigheid wordt gestimuleerd en waarin musici ontdekken dat het orkestrepertoire veel ruimer is dan de werken die zij tijdens hun opleiding of bij audities het vaakst tegenkomen. De confrontatie met verschillende stijlen en periodes, maar ook met nieuwe muziek, draagt bij tot een bredere muzikale ontwikkeling.

De magie van Young Euro Classic

Over Young Euro Classic spreekt Brosius met bijzonder veel enthousiasme. Voor hem is het festival uniek omdat het jonge orkesten uit verschillende landen niet alleen de mogelijkheid biedt om zich aan een internationaal publiek te presenteren, maar hen ook samenbrengt binnen een omgeving waarin muziek vanzelfsprekend over grenzen heen wordt gedeeld. “Ik vind dit een van de mooiste festivals die er überhaupt bestaan,” zegt hij. “Eigenlijk zou zoiets overal moeten zijn.” Vooral de combinatie van het hoge niveau van de deelnemende ensembles en de energie die jonge musici meebrengen, maakt volgens hem de sfeer van het festival bijzonder.

Wat hij vooral hoopt dat het publiek na een concert van het Luxemburgse orkest meeneemt, is niet zozeer één specifieke muzikale herinnering, maar een hernieuwde nieuwsgierigheid naar klassieke muziek. Hij spreekt over “honger” en “vuur”, over de behoefte om emoties telkens opnieuw te ontdekken en te blijven zoeken. Juist het jonge publiek dat Young Euro Classic aantrekt, speelt daarin een belangrijke rol. De energie die van het podium komt, kan volgens hem rechtstreeks op de zaal overslaan, waardoor de afstand tussen jonge uitvoerders en luisteraars kleiner wordt.

Verder bouwen

De volgende vijf jaar zullen vooral in het teken staan van het verder uitbouwen van wat in de eerste vijf jaar werd opgebouwd. Brosius wil samen met zijn team de plannen opnieuw grondig bekijken, maar één element staat al vast: de internationale werking en de tournees moeten verder worden ontwikkeld. Tijdens de huidige tournee speelde het orkest voor het eerst drie concerten in drie verschillende landen, een uitbreiding die organisatorisch veel vraagt, maar volgens Brosius artistiek bijzonder waardevol is.

Juist tijdens zulke tournees wordt volgens hem duidelijk hoe snel jonge musici als ensemble kunnen groeien. Bij ieder nieuw concert worden zij vrijer en opener, omdat zij steeds meer vertrouwen krijgen in elkaar en in wat zij samen op het podium kunnen realiseren. Dat proces is moeilijk volledig in woorden te vatten, maar het is precies daar dat voor Brosius de essentie van het jeugdorkest ligt. De repetities, de reizen, de ontmoetingen en de intensieve voorbereiding zijn noodzakelijk, maar uiteindelijk krijgt dat alles pas betekenis wanneer de musici samen voor een publiek staan.

“De magie ontstaat pas bij de concerten,” zegt Brosius. Misschien is dat wel de beste samenvatting van wat hij en zijn team in Luxemburg de voorbije vijf jaar hebben opgebouwd.