In dit concert van Festival van Vlaanderen Gent stond het Quatuor pour la fin du temps van Olivier Messiaen centraal. Klarastem Greet Samyn luidt het concert in. De Franse componist Olivier Messiaen staat bekend als een religieus, katholiek geïnspireerde componist die niet zo vaak wordt uitgevoerd. Behalve klarinettiste Annelien Van Wauwe staan nog drie musici op het podium: violiste Alexandra Soumm, cellist Louis Rodde en pianiste Paloma Kouider.
Naast grote orkestwerken en kamermuziek is hij bekend van zijn orgelwerken. Vaak droevige, tragische werken, muzikaal verklankt mediteren over het lijden van Christus. Ook voor dit kwartet voor klarinet, viool, cello en piano vond Messiaen inspiratie in de bijbel, meer bepaald bij de openbaring van Johannes, waarin hij schrijft over het einde van de wereld en het einde van de tijd.
Annelien Van Wauwe
ioliste, pianiste en cellist maken deel uit van het Carousel Chamber Music Ensemble, in 2019 opgericht door klarinettiste Annelien Van Wauwe.
Van Wauwe is de Belgische trots van klarinetland. Nog geen veertig is ze een waardige opvolger van grote klarinettisten als Walter Boeykens of Freddy Arteel. Het was voor mij de eerste keer dat ik ze live kon beluisteren.
Voorafgaand aan Messiaen zijn er twee werken als opstapjes naar Messiaen. Drie preludes van de Russische componist Vsevolod Zaderatsky door pianiste Paloma Kouider en daarna twee liederen, bewerkt voor viool en klarinet, door violiste Alexandra Soumm en Annelien van Wauwe.
Nog voor ze aan Messiaen beginnen is het duidelijk, dit zijn musici van de bovenste plank.
Krijgsgevangene
Het bijzondere aan het Quatuor is dat het is geschreven tijdens Messiaens gevangenschap in 1940 in het krijgsgevangenenkamp Stalag in Görlitz. Ondanks de moeilijke kampomstandigheden was er ook respect voor de componist. Een Duitse kampcommandant hielp hem aan potloden en muziekpapier en een rustige kamer waar hij kon componeren. In putje winter 1941 werd het ook in het theater van het kamp uitgevoerd voor vierhonderd gevangenen!
In de acht delen spelen violiste, pianiste, cellist en klarinnetiste niet altijd samen. Sommige delen zijn solostukken. Zoals het derde, Abime des oiseaux, waarin Annelien Van Wauwe meesterlijk toont wat je met een klarinet kan. Er zijn hele lange noten, die ze muisstil begint en als een langgerekte wind crescendo uitblaast.
Tranen
Er zijn zeer meditatieve subtiele delen, naast een grove, haast gewelddadige dans, de Danse de la fureur (zesde deel), waarin de vier unisono spelen als een reus die stampend in het rond trapt. In het vijfde deel gebeurt er iets. Het is een deel voor cello en piano. Het valt op hoe bibberig het vibrato van cellist Louis Rodde klinkt. Wellicht zo bedoeld in het Louange à l’éternité de Jésus, dacht ik. Maar midden in het deel stopt hij, geveld door zijn tranen. Is het trac? Ik denk dat hij eerder emotioneel te zeer gegrepen en beroerd was. Na een minutenlange stilte begint hij het deel opnieuw en speelt het tot het einde.
Vogels spelen altijd een rol bij Messiaen, er is een regenboog in deel zeven. Het eindigt met een meditatief Louange à l’immortalité de Jésus.
Met die onsterfelijkheid komt ook de tijd terug. De negatie van de tijd met de dood. Wanneer we dood gaan, treden we een andere dimensie binnen en stopt de tijd. We reizen van de hemel of de hel, naar gelang, we verlaten de aardse realiteit en de aardse tijd. Van die metafysica was Messiaen bezeten.
Aangrijpend
Het transcendente klinkt vaak door in zijn muziek. Dat maakt het zo boeiend en ook mysterieus. Zeker wanneer het wordt vertolkt door schitterende musici als vanavond. Er mocht wel wat meer uitleg over hen en het Carousel ensemble in het mooie programmaboekje. Alexandra Soumm is een sublieme violiste, maar van waar komt ze, een bio van enkele lijntjes kon volstaan, idem voor pianiste Paloma Kouider en cellist Louis Rodde.
Het is samengevat geen makkelijke maar wel zeer aangrijpende muziek. Moeilijk voor zowel de luisteraar als voor de musici. Dat vertelt Annelien van Wauwe me, wanneer ik na het concert enkele cd’s van haar koop en laat signeren. Er wordt soms gezegd dat de grootste musici het eenvoudigst zijn in de omgang. Zo ook Annelien Van Wauwe. Pretentieloos en vriendelijk staat ze me te woord. Wat een talent, wauw!