Aller au contenu
Dit is een volledig nieuwe website, vond u een bug, stuur ons een email op bestuur@klassiek-centraal.be
Traduit automatiquement · original
Critiques

Le meilleur de deux mondes

C
· 9 min de lecture
Partager cet article
Le meilleur de deux mondes
Est-ce dû à sa situation au bord de la rivière qui reflète le blanc des maisons ? Ou peut-être à la proximité de l’océan Atlantique. La première chose qui me frappe à chaque fois à Saintes, c’est la lumière particulière qui joue dans et autour de la ville, sur les boulevards et sur les places, autour de l’arc de Germanicus et de l’Abbaye aux Dames. Ce site autour de l’église abbatiale du XIe siècle est le cœur du festival de musique annuel qui a commencé à l’époque du flower power comme une fête musicale de Philippe Herreweghe et de ses amis de la musique ancienne. Entre-temps, le festival est devenu un événement musical au retentissement international, qui en est déjà à sa 48e édition cette année. De partout, des mélomanes voyagent en mars jusqu’en Charente-Maritime, à environ 100 km au nord de Bordeaux, pour y réserver personnellement leurs billets de concert et choisir les meilleures places. Certains passent même la nuit dans des sacs de couchage dans la cour intérieure de l’abbaye. Un fidèle festivalier de Flandre orientale avait déjà obtenu le numéro d’ordre 42 à l’Abboutique à 6 heures du matin. Comme à ses débuts, le festival a ses « amis musicaux ». Les usual suspects de notre pays comprennent notamment le Huelgas Ensemble, Graindelavoix, Vox Luminis, Oxalys, Het Collectief et, bien sûr, le founding father du festival, Philippe Herreweghe, avec son Orchestre des Champs-Élysées et/ou son Collegium Vocale. Coup de cœur unique Le concert d’ouverture du 12 juillet, dans la cathédrale gothique Saint-Pierre, pouvait être suivi à l’extérieur via des casques. Celui qui envoyait la photo la plus originale de cette manifestation avait une chance de gagner des billets de concert gratuits. Le Concert Spirituel et Hervé Niquet ont conçu un programme mis en scène autour d’une messe à huit voix d’Orazio Benevolo (1605-1672). Dommage que j’aie manqué ce concert monumental. Il a dû être tout simplement impressionnant, époustouflant. Heureusement, la Missa si Deus pro nobis peut encore être écoutée le 16 mars 2020 à BOZAR, pendant le Klarafestival. Mon coup de cœur de cette édition du festival est la production unique du Das Lied von der Erde de Mahler par Het Collectief, sous la direction de Reinbert de Leeuw, avec les solistes vocaux Lucile Richardot et Yves Saelens.

Mahler bouleversant Gérard Pangon dans Musikzen Au festival de Saintes, Mahler fait le bonheur des mélomanes Thierry Collard dans Sud-Ouest Le maestro hollandais, dont les mouvements et le corps se courbent sous le poids de l'œuvre et des années, maintient solides les complexes fils de la polyphonie Vojin Jaglicic dans Ôlyrix

Mahler noch Schönberg hebben hun eigen partituur van Das Lied von der Erde ooit gehoord. Dat kan niet worden gezegd van Reinbert de Leeuw, die in Saintes met verve zijn eigen bewerking voor kamermuziekensemble dirigeerde. Hij schreef ze in 2011 voor het Asko-Schönberg ensemble in het kader van de Rotterdamse Operadagen. Jammer toch dat zowel het programmaboek als de Franse muziekpers volhouden dat in Saintes de Schönbergversie werd gespeeld, vooral omdat we weten dat de Leeuw helemaal niet houdt van de ‘reductie’ die Schönberg in 1921 begon en die Rainer Riehn in 1983 voltooide. De intussen bejaarde en broze dirigent komt in Saintes het podium op om meteen met sterke hand een 15-koppig leger van solisten aan te voeren. Whaam – wat een grootse klank spat hier uit, wat een dynamiek. Met de ogen dicht denk je af en toe een orkest op volle sterkte te horen. Velen van hen kwamen voor de gelegenheid over vanuit het Rotterdams Filharmonisch Orkest om Het Collectief à géométrie variable tot het vereiste aantal te brengen. Das Lied is een liedcyclus voor tenor en mezzosopraan: twee stemmen die elkaar nooit raken. De één gaat op als de ander het podium verlaat, elk in zijn universum. Sinds zijn eerste samenwerking met de Leeuw in de Rotterdamse Operadagen ziet Yves Saelens deze twee stemmen als een voorbeeld van yin en yang, man en vrouw: de aanvulling van twee complementaire tegengestelden die elkaar in vraag stellen, elkaar misschien niet eens verstaan, maar toch proberen tot elkaar te komen. In de poëzie die Mahler uitzocht, ziet Saelens ook dat bevreemdende, oosterse element: attractief, beroerend, diepzinnig, losbandig, levensdronken, verstild, loslatend … Alles in één. Vrouw met twee stemmen Bij de productie in Saintes kwamen de stemmen ook letterlijk uit een andere wereld. Stephan Maciejewski, de artistiek leider van het festival die de concertprogrammatie al in 1996 van Herreweghe overnam, had een gokje gewaagd. Hij nodigde iemand uit het barokgenre uit: de Française Lucile Richardot. U kan haar onder meer kennen van de opname Perpetual Night die ze maakte met ensemble Correspondances. Het originele Lied von der Erde van Mahler zou ze nooit hebben aangenomen, zegt Richardot, maar een versie voor kamermuziek zag ze nog net zitten. Richardot is de vrouw met twee stemmen: glashelder, bijna scherp in de hoogte om in één en dezelfde zin over te schakelen naar een warme, ronde klank die je omarmt. Jawel, sommigen zullen dit technisch gezien als een mankement zien. Ik vond het eerder fascinerend. En met wat een gemak en hoe bescheiden zingt ze dit voor haar onbekende repertoire. Yves Saelens heeft een levenslange band met Das Lied. In 1998 zong hij de Schönberg/Riehnversie al op een festival in Tours. En in 2011 zong hij samen met Birgit Remmert de transcriptie van Reinbert de Leeuw, een licht-scenische uitvoering die daarna onder meer op het Klarafestival 2012 te horen was. Als een heldentenor gooit Yves Saelens zich hier in Saintes in Das Trinklied vom Jammer der Erde. Hij heft het glas, alles openbrekend, de grote oerschreeuw van het leven. Ook zonder tekstboekje erbij, geloof je wat hij vertelt. Helaas valt te betreuren dat zijn stem vooral in het eerste en derde lied een beetje wegzonk in de collectiviteit, wat bij Richardot niet het geval was. Toegegeven, de mezzo zingt vooral tijdens de zachtere orkestpassages, terwijl de tenor vaak tegen zware forte’s moet opboksen. Is de akoestiek van L’Abbaye dan toch niet geschikt voor dit repertoire? Spelen die 15 solisten zo overtuigd de ziel uit hun lijf dat ze buitenproportioneel groot worden? Of heeft de Leeuw in zijn enthousiasme de balans niet goed bewaakt? Trouwens, ook in andere concerten in L’Abbatiale van Saintes hoorden we zangers die niet boven de instrumenten uitkwamen, zoals bij Gli Angeli onder leiding van Stephan MacLeod om er maar één te noemen. Het grote en het intieme Anders dan in de versie van Schönberg/Riehn heeft Reinbert de Leeuw een harp voorzien en hoeft de piano maar één harppartij – Mahler schrijft er twee voor – over te nemen. Dunkel ist das Leben klinkt lichter en draaglijker met een harpbegeleiding. In plaats van één zet de Leeuw twee klarinetten in. Treffend is ook de contrafagot, die heerlijk mengt met andere instrumenten zoals de gong en de cello die samen de doodsklokken laten luiden. Of zijn het eerder zweepslagen die achter je aan zitten: komaan, doe iets, want het leven is kort. Waar Schönberg de celesta achterwege laat (om te besparen?) kiest Reinbert de Leeuw net als in het symfonische origineel in Der Abschied voor een celesta die intiem dialogeert met de harp. Onbewogen, in de beste zin van het woord, is Lucile Richardot de hogepriesteres die de woorden Ewig … ewig over haar toehoorders uitspreekt.

Ich wandle nach der Heimat, meiner Stätte Ich werde niemals in die Ferne schweifen Still ist mein Herz und harret seiner Stunde!

Sinds de besloten concerten van het Weense Verein für musikalische Privataufführungen dat Schönberg in 1918 oprichtte, worden symfonische werken in pocketformaat uitgevoerd. Dat ze minder kosten aan de organisator is mooi meegenomen. Dat ze een amputatie van het origineel zouden zijn, is stof voor discussie. Bij Das Lied van de Leeuw konden we nog maar eens horen dat een kamermuziekversie net hetzelfde verhaal vertelt als haar grote voorganger uit 1909. Alleen worden de muzieklijnen én de tekst duidelijker, de details veel hoorbaarder, is het kleurenpalet verfijnder, is alle bombast – voor wie het daar niet op begrepen heeft – verdwenen en is het eindresultaat gewoonweg veel poëtischer. Zoals pianist en artistiek leider van Het Collectief Thomas Dieltjens zegt, brengt deze versie van de Leeuw het beste uit twee werelden bijeen: het grote en het intieme. Hoe donker het leven ook kan zijn, na dit concert voelde ik mij redelijk verzoend met de eeuwige cirkel van het Leven en de Dood. Na zulke intense concertervaring heb je vooral zin om er het zwijgen toe te doen. Het vuurwerk en traditionele bal van de Quatorze Juillet waren niet aan mij besteed. Hopen maar dat deze productie nog eens in onze contreien te horen zal zijn.

Gallia Théâtre est la salle de cinéma de Saintes qui projette le meilleur du septième art. Pendant le festival, vous pouvez y voir des films qui ont un lien direct avec la programmation des concerts. Cet été, on y projetait notamment La tourneuse de pages de Denis Dercourt, le documentaire sur Mahler Autopsy of a genius d'Andy Sommer et le film culte Mahler de Ken Russell, sorti en 1974, avec Robert Powell dans le rôle du compositeur. Dans la salle capitulaire de l'abbaye, c'est en revanche l'exposition Mahler, mon temps viendra… qui est présentée. En mars, le programme du Festival de Saintes 2020 sera dévoilé. Dans la deuxième partie de ce reportage, vous en apprendrez bientôt davantage sur ce festival, qui réunit le meilleur de deux mondes : vacances et culture.
  • WAT : compte rendu de concert du Festival de Saintes 2019. Partie 1.
  • WIE : Het Collectief sous la direction de Reinbert de Leeuw || Gustav Mahler (1860-1911) – Das Lied von der Erde
  • WAAR : L'Abbatiale, Saintes, France
  • WANNEER : dimanche 14 juillet 2019
  • FOTO'S : © Sébastien Laval | Johan Vandenbosch
  • CONCERTTIPS :
  • Le 26 novembre 2019 (20h), Lucile Richardot se produit à la Fondation Axel Vervoort à Wijnegem dans le programme Perpetual Nights avec l'ensemble Correspondances sous la direction de Sébastien Daucé.
  • Yves Saelens se produit avec Oxalys dans le programme The Curlew, musique de chambre britannique de Vaughan Williams, Warlock, Dove et d'autres, le 3 octobre 2019 (20h30) dans la Grote Aula Maria Theresia à Louvain. En février 2020, il chante dans la trilogie Da Ponte de Mozart à De Munt à Bruxelles.
Partager cet article

Commentaires

Aucun commentaire pour l’instant. Soyez le premier à réagir.

Laisser un commentaire

Les commentaires sont relus avant leur publication.

FR