Muzikale vrijheid als uitgangspunt
De stylus fantasticus, die vooral in de zeventiende eeuw tot ontwikkeling kwam, behoort tot de meest eigenzinnige verschijningsvormen van de barokmuziek. De Duitse geleerde Athanasius Kircher beschreef deze stijl in 1650 als een bijzonder vrije manier van componeren, waarbij de verbeelding van de componist nauwelijks aan beperkingen onderworpen was. Onverwachte harmonische wendingen, abrupte tempowisselingen, gedurfde contrasten en passages die haast geïmproviseerd lijken, vormen de belangrijkste kenmerken.
Het is muziek die voortdurend verrast. Een ingetogen, bijna meditatieve passage kan plotseling plaatsmaken voor een uitbundige virtuoze uitbarsting. Melodieën lijken hun eigen weg te zoeken, terwijl de verschillende instrumenten elkaar uitdagen, aanvullen en soms op speelse wijze tegenspreken. Achter die schijnbare onvoorspelbaarheid schuilt echter een bijzonder verfijnde compositorische kunst.
Precies die combinatie van vrijheid en structuur wist het Hildebrandt Consort op meesterlijke wijze tot leven te brengen. Wouter Dekoninck voorzag het programma bovendien van boeiende toelichtingen, waardoor de luisteraars meer inzicht kregen in de muziek en haar historische achtergrond. Zijn tussenkomsten vormden een welkome aanvulling op de uitvoering en maakten het muzikale avontuur des te toegankelijker.
Een programma vol contrasten en ontdekkingen
Met de Sonata Prima a Soprano Solo uit de Sonate concertate in stil moderno van Dario Castello werd meteen de toon gezet. Castello behoort tot de pioniers van de vroegbarokke instrumentale muziek en zijn sonates getuigen van een opmerkelijke experimenteerdrift. Madoka Nakamaru kon zich hier volop uitleven in de grillige melodische lijnen en virtuoze passages. Haar spel verenigde technische trefzekerheid met een bijzonder levendige expressie. De viool leek afwisselend te zingen, te spreken en uitbundig te improviseren, terwijl de continuo-instrumenten een stevige en tegelijk uiterst beweeglijke ondersteuning boden.
Vervolgens kreeg Wouter Dekoninck de gelegenheid zijn kwaliteiten als klavecinist te demonstreren in de Toccata in d, BWV 913, van Johann Sebastian Bach. Hoewel Bach doorgaans wordt geassocieerd met een bijzonder strenge compositorische architectuur, toont hij zich in zijn vroege toccata's ook een erfgenaam van de vrije, fantasierijke Noord-Duitse traditie. Dekoninck liet de verschillende muzikale gedachten met grote vanzelfsprekendheid in elkaar overvloeien. Zijn interpretatie getuigde van een indrukwekkende technische beheersing, maar vooral van een diepgaand begrip van de retoriek en de dramatische opbouw van het werk. De afwisseling tussen vrije passages en contrapuntische uitwerking kreeg alle ruimte om haar volle effect te bereiken.
Een bijzondere ontdekking vormde de anonieme zeventiende-eeuwse Suite in d uit het Brünner-manuscript. Met haar opeenvolging van Praeludium, Allemande, Gigue en Finale bood deze compositie een boeiend tegengewicht voor de meer uitgesproken grilligheid van de andere werken. De dansante elementen kregen een elegante, natuurlijke lichtheid, terwijl het ensemble ook hier blijk gaf van een bijzonder fijnzinnig gevoel voor articulatie en samenspel.
Met de Sonate [1] a 2 in d van Antonio Bertali kwam vervolgens de dialoog tussen viool en viola da gamba nadrukkelijk op de voorgrond. Hier kon Rebecca Lefèvre haar muzikale kwaliteiten ten volle laten horen. De warme, genuanceerde klank van haar instrument vormde een prachtig tegenwicht voor de heldere en soms vurige vioolpartij van Nakamaru. Beide musici gingen een bijzonder levendige dialoog aan, waarin geen enkele muzikale gedachte onbeantwoord bleef. Het klavecimbel van Dekoninck verbond beide stemmen met een subtiele, maar onmisbare harmonische ondersteuning.
Virtuositeit in dienst van de muziek
Een van de hoogtepunten van het programma was ongetwijfeld de Triosonate in A, BuxWV 263, van Dietrich Buxtehude. Deze componist geldt als een van de belangrijkste vertegenwoordigers van de Noord-Duitse barok en zijn instrumentale muziek verenigt een grote inventiviteit met een bijzonder expressieve schrijfwijze.
De opeenvolging van contrasterende delen, waaronder het opvallende Allegro – Solo – Concitato, bood de drie musici volop gelegenheid om hun virtuositeit te demonstreren. Vooral de wisselwerking tussen de instrumenten maakte indruk. Nakamaru speelde met een aanstekelijke energie en een opmerkelijke precisie, terwijl Lefèvre met haar gamba zowel melodisch als ritmisch een volwaardige gesprekspartner bleef. Dekoninck zorgde voor een voortdurend levendige harmonische onderbouw, zonder ooit de andere instrumenten te overheersen.
Wat deze uitvoering zo bijzonder maakte, was de vanzelfsprekendheid waarmee de drie musici de meest complexe passages tot klinken brachten. Hun technische beheersing stond volledig in dienst van de muzikale expressie. Zelfs in de meest virtuoze passages bleef de onderlinge samenhang intact en behield iedere muzikale lijn haar eigen karakter.
Een heel ander moment volgde met Johann Jakob Frobergers Méditation sur ma mort future, FbWV 620. Alleen al de titel, een meditatie over de eigen toekomstige dood, nodigt uit tot introspectie. Froberger was een meester in het verbinden van persoonlijke expressie met de stilistische verfijning van zijn tijd. In deze compositie krijgt de muziek een haast filosofische dimensie. Na de uitbundigheid van de voorafgaande werken bracht deze ingetogen overpeinzing een bijzonder waardevol moment van verstilling. Het klavecimbel kreeg hier de gelegenheid om zijn meest subtiele en expressieve mogelijkheden te laten horen.
Het concert werd afgesloten met de Triosonate in G, BWV 1027/1039, van Johann Sebastian Bach. Met haar vier delen, Adagio, Allegro ma non tanto, Adagio e piano en Allegro moderato, vormde deze sonate een prachtig sluitstuk. De evenwichtige opbouw en het verfijnde contrapunt van Bach boden een boeiend contrast met de meer ongebonden muzikale taal van de vroegere werken.
Hier kwam vooral de uitzonderlijke homogeniteit van het ensemble tot uiting. De muzikale lijnen werden met een bewonderenswaardige helderheid uitgewerkt, terwijl de drie instrumenten voortdurend met elkaar in gesprek bleven. De lyrische passages kregen alle ruimte om te ademen en in de snellere delen zorgden een sprankelende articulatie en een feilloos gevoel voor ritme voor een bijzonder levendig resultaat. Een waardige afsluiting van een programma dat van begin tot einde wist te boeien.
Drie musici, één muzikale gedachte
Wat bij het Hildebrandt Consort misschien nog het meest indruk maakt, is de vanzelfsprekende eenheid tussen de drie uitvoerders. Madoka Nakamaru beschikt over een schitterende viooltechniek, gekoppeld aan een bijzonder expressieve muzikaliteit. Haar spel kan vurig en uitbundig zijn, maar evenzeer ontroerend ingetogen. Rebecca Lefèvre laat de viola da gamba schitteren in al haar kleuren, van warme, zangerige melodieën tot beweeglijke, ritmisch bijzonder precieze passages. Wouter Dekoninck bewijst op zijn beurt dat het klavecimbel veel meer is dan een begeleidingsinstrument. Zijn spel is inventief, helder en rijk aan nuances, en vormt een essentieel onderdeel van het muzikale samenspel.
Het meest bewonderenswaardige is echter hoe deze drie persoonlijkheden samen één muzikale gedachte weten te ontwikkelen. Ze luisteren voortdurend naar elkaar, reageren op de kleinste nuances en geven elkaar de ruimte om te schitteren. Dat samenspel zorgt voor een bijzondere spontaniteit, alsof de muziek op het moment zelf ontstaat. En precies daarin ligt misschien wel de essentie van de stylus fantasticus: de indruk van absolute vrijheid, gedragen door een uitzonderlijke technische beheersing en een diepgaand wederzijds begrip.
Villa Servais: een huis waar muziek thuishoort
Ook de locatie droeg in belangrijke mate bij aan de bijzondere sfeer van het concert. Villa Servais in Halle is immers veel meer dan een fraai historisch gebouw. De villa werd in 1847 ontworpen door architect Jean-Pierre Cluysenaar in opdracht van de beroemde cellist en componist Adrien François Servais. In de negentiende eeuw groeide ze uit tot een belangrijke ontmoetingsplaats voor musici, kunstenaars en andere culturele persoonlijkheden.
Na een lange periode van leegstand werd het gebouw vanaf 2016 met bijzonder veel zorg gerestaureerd door Maud Leschevin en Geert De Poorter. Daarbij kreeg ook de historische muziekzaal opnieuw haar oorspronkelijke bestemming. Vandaag vinden er regelmatig concerten plaats, waarmee de villa opnieuw aansluit bij haar rijke muzikale verleden.
De elegante historische omgeving en de intimiteit van de muziekzaal maken Villa Servais tot een bijzonder geschikte locatie voor kamermuziek. De afstand tussen uitvoerders en publiek is klein, waardoor de meest subtiele muzikale nuances tot hun recht kunnen komen. Voor een programma als Stylus Fantasticus, waarin de onderlinge dialoog tussen de instrumenten zo'n belangrijke rol speelt, is dat een onmiskenbare troef.
Een smaakvolle afsluiter
Na het concert kreeg de muzikale verwennerij nog een culinair verlengstuk. De aanwezigen die dat wensten, konden genieten van een hapje, aangeboden door Nonbiri Veggie. Dit initiatief uit Dworp, dat zich toelegt op ecologische groenteteelt met Japanse invloeden, zorgde daarmee voor een aangename aanvulling op de concertbeleving.
Het was een mooi gebaar dat perfect aansloot bij de gastvrije sfeer van Villa Servais. Bovendien bood het de gelegenheid om na te praten over de muziek en de indrukken van het concert met elkaar te delen. Zo kreeg de avond ook een bijzonder aangename sociale dimensie.
Een schitterende ode aan de muzikale verbeelding
Met Stylus Fantasticus bewees het Hildebrandt Consort eens te meer tot de bijzonder boeiende ensembles binnen de wereld van de oude muziek te behoren. Het zorgvuldig samengestelde programma bood een fascinerende blik op de rijkdom en veelzijdigheid van de zeventiende-eeuwse instrumentale muziek en haar doorwerking bij Johann Sebastian Bach. Bekende meesterwerken werden afgewisseld met minder vertrouwde composities, waarbij iedere uitvoering getuigde van een grote stilistische kennis en een uitzonderlijke muzikale verfijning.
De drie musici slaagden erin om de vrijheid, de inventiviteit en de emotionele rijkdom van deze muziek volledig tot hun recht te laten komen. Hun virtuositeit was indrukwekkend, hun samenspel ronduit schitterend en hun enthousiasme voor het repertoire werkte aanstekelijk.
In de prachtige omgeving van Villa Servais, met een gastvrije ontvangst en een smaakvolle afsluiter dankzij Nonbiri Veggie, groeide dit concert uit tot een bijzonder geslaagde muzikale belevenis. Een avond die nog maar eens duidelijk maakte hoe verrassend, levendig en meeslepend oude muziek kan zijn wanneer ze met zoveel vakmanschap, overtuiging en liefde wordt uitgevoerd.
De stylus fantasticus mag dan enkele eeuwen oud zijn, in de handen van het Hildebrandt Consort klinkt hij springlevend.