Skip to content
Dit is een volledig nieuwe website, vond u een bug, stuur ons een email op bestuur@klassiek-centraal.be
Reviews

Een muzikale ode aan de natuur

Met Rautavaara’s Cantus arcticus, Bartóks Derde pianoconcerto en Beethovens Zesde symfonie brengt Iván Fischer met zijn Budapest Festival Orchestra een ode aan de natuur. Een verrassende orkestopstelling, een sublieme Kirill Gerstein en vooral een heerlijk ontspannen Pastorale maken er een memorabele avond van.

W
· 6 min read
Share this article
Een muzikale ode aan de natuur
© Werner De Smet

Een boom op het podium, wat gras en een ongebruikelijke opstelling van het orkest: nog voor de eerste noot klinkt, maakt het Budapest Festival Orchestra duidelijk dat dit geen gewone concertavond wordt. Onder de noemer ‘Concert for Nature’ brengt Iván Fischer drie werken samen waarin de natuur telkens op een andere manier een rol speelt. De Finse componist Einojuhani Rautavaara (1928-2016) laat in Cantus arcticus echte vogelgeluiden samenvloeien met het orkest. Béla Bartók (1881-1945) verweeft in zijn Derde pianoconcerto een uitgesproken lyrische taal met vogelachtige motieven, terwijl Ludwig van Beethoven (1770-1827) in zijn Zesde symfonie, de Pastorale, een muzikaal landschap vol leven en beweging schildert.

Een orkest in een ander perspectief

De orkestopstelling is een van de opvallendste aspecten van de avond. Alle musici zitten op hetzelfde niveau, verspreid over het podium. De eerste violen, cello’s, solistische houtblazers, altviolen en tweede violen vormen verschillende groepen, met daartussen de bomen en het gras. Verder naar achteren zitten de pauken, het hout en het koper, die eveneens over het podium verdeeld zijn. Ook de contrabassen krijgen bewust een plaats achteraan. Het vraagt aanvankelijk enige gewenning. Instrumenten die je vanuit een klassieke orkestopstelling op een bepaalde plaats verwacht, klinken nu plots vanuit een andere richting. Dat levert een apart klankeffect op, maar werkt verrassend goed. Het klankbeeld is bijzonder transparant: iedere orkestsectie blijft duidelijk herkenbaar en krijgt een gelijkwaardige plaats in het geheel, zonder dat de volle orkestklank verloren gaat.

Opvallend is ook dat de houtblazers met een solistische rol vooraan in de eerste halve cirkel zitten. Hun bijdragen komen daardoor helder en rechtstreeks tot de luisteraar. Dat levert soms opmerkelijke akoestische effecten op, bijvoorbeeld wanneer een fluit vooraan in samenspel gaat met een andere fluit achteraan op het podium. De contrabassen achteraan geven het klankbeeld extra diepte, iets wat later vooral bij Beethoven opvalt. De bomen en het gras, met hun sfeervolle belichting, geven het geheel een apart cachet en maken het concept ‘Concert for Nature’ ook visueel tastbaar.

In Rautavaara’s Cantus arcticus, dat de ondertitel ‘Concerto for Birds and Orchestra’ draagt, blijkt deze opstelling uitstekend te werken. De opgenomen vogelgeluiden zijn geen decoratieve toevoeging, maar volwaardige gesprekspartners van het orkest. Fischer houdt daar duidelijk rekening mee en verweeft beide klankwerelden op een natuurlijke manier met elkaar. De drie delen roepen een mysterieuze en melancholische sfeer op. Vooral wanneer in het afsluitende deel het volledige orkest samenkomt, ontstaat een indrukwekkend klankbeeld.

Een poëtische Gerstein

In Bartóks Derde pianoconcerto neemt Kirill Gerstein plaats achter de piano. De pianist beschikt over een uitzonderlijke stilistische veelzijdigheid en weet de verschillende gevoelswerelden van het concerto met grote overtuigingskracht tot leven te brengen. Zijn spel verenigt technische beheersing, ritmische scherpte en lyriek, maar virtuositeit wordt nooit een doel op zich. Gerstein speelt met een vanzelfsprekendheid die de muziek voor zich laat spreken.

Het tweede deel, Adagio religioso, vormt een moment van gratie. De verstilde, bijna religieuze sfeer wordt met grote fijngevoeligheid uitgewerkt. In het middengedeelte zorgen de vogelachtige motieven van de houtblazers voor een subtiele verbinding met Rautavaara’s natuurgeluiden. Waar die bij Rautavaara daadwerkelijk uit opnamen komen, ontstaan ze bij Bartók uit de instrumentale klankwereld zelf. Het is een treffende parallel tussen beide componisten. Ook de orkestpartijen verdienen aandacht. Fischer laat de rijke, warme klank van zijn orkest horen, maar bewaart een uitstekend evenwicht met de piano.

Als toegift na het concerto speelt Gerstein Ligeti's vijfde Étude, Arc-en-ciel. De zaal wordt donker, een spot richt zich op de piano en de bomen op het podium worden sfeervol belicht. Na het vurige Bartók is het een bijzonder contrast: Ligeti, vaak bekend om zijn virtuoze etudes, toont zich hier van een verstilde kant. De klank is verfijnd, haast zwevend, en lijkt soms nauwelijks tastbaar. De belichting versterkt dat gevoel en maakt van deze Étude een indringend slot van het eerste concertdeel. Fischer heeft intussen plaatsgenomen tussen zijn musici en zit zichtbaar mee te genieten. Een ontwapenend moment van muzikale verbondenheid.

Een Pastorale die ademt

Na de pauze volgt Beethovens Zesde symfonie. Fischer geeft de Pastorale een heerlijk ontspannen karakter. Het eerste deel opent met een markante inzet, waarna de muziek geleidelijk open bloeit. Fischer kiest voor een ontspannen tempo, dat de symfonie het karakter van een rustige, maar niet trage wandeling door het landschap geeft. De melodische lijnen kunnen zich ongehaast ontvouwen en de vele accenten krijgen alle ruimte om tot hun recht te komen. Het is een uitvoering waarin je als luisteraar volop kunt genieten van het spelplezier en de levendigheid die Beethoven in zijn muziek legt.

In het tweede deel, Szene am Bach, komen de houtblazers heel goed tot hun recht. Hun plaats vooraan op het podium zorgt ervoor dat de vogelimitaties helder en rechtstreeks tot de luisteraar komen. De alternatieve orkestopstelling bewijst hier opnieuw haar meerwaarde. De afzonderlijke instrumentengroepen blijven mooi afgetekend, terwijl de contrabassen achteraan bijdragen aan de diepte van het klankbeeld.

Het derde deel krijgt zoveel schwung dat je bijna zin krijgt om mee te dansen. Fischer laat het danskarakter volop spreken en houdt het geheel levendig en soepel. In het onweer van het vierde deel bouwt hij de spanning op zonder de dramatiek te forceren. De storm heeft alle kracht die Beethoven erin heeft gelegd, maar wordt geen overdreven spektakel. Na die uitbarsting verandert het karakter van de muziek. Het slotdeel krijgt bij Fischer een uitgesproken contemplatieve sfeer. Na het tumult van de storm is er tijd voor bezinning en een hernieuwde verbondenheid met het landschap. Zo vindt de symfonie op een natuurlijke manier haar afronding.

Na zoveel orkestrale pracht volgt nog een verrassing: het volledige orkest zingt als bisnummer Mendelssohns O Täler weit, o Höhen, uit Abschied vom Walde, opus 59 nr. 3. De musici blijken ook als koor over bijzondere kwaliteiten te beschikken. De warmte en homogeniteit van de samenzang, gekoppeld aan een verbluffende zuiverheid, maken er een volwaardig muzikaal slot van.

Het concept 'Concert for Nature' krijgt zo een muzikale invulling. Een explicietere ecologische boodschap, bijvoorbeeld via een korte toelichting, had het geheel nog een extra betekenislaag kunnen geven. Nu bleef het vooral bij een ode aan de natuur in klank en beeld, maar muzikaal overtuigde de avond van begin tot eind.

Details

Who
Budapest Festival Orchestra o.l.v. Ivan Fischer met Kirill Gerstein, piano
Where
Elisabethzaal, Antwerpen
Seen on
21 november 2026
Photo credit
Werner De Smet
Share this article
EN