Op maandag 13 april bracht KMD Kilian Nauhaus een afwisselend paasprogramma op “zijn” orgel in de Französische Friedrichstadtkirche in Berlijn, beter bekend als de Französischer Dom aan de Gendarmenmarkt. In deze markante kerkruimte bevindt zich het Eule-orgel uit 1985, gebouwd door Hermann Eule uit Bautzen. Het instrument is duidelijk geworteld in de Franse baroktraditie, met een rijke en kleurrijke dispositie die bijzonder goed aansluit bij Franse orgelliteratuur, maar tegelijk voldoende breed is opgevat om ook Bach en later repertoire overtuigend tot leven te brengen. In de karakteristieke ovalen ruimte van de kerk ontstaat zo een akoestisch veld waarin transparantie en klankrijkdom elkaar versterken.
Wat het concert meteen bijzonder maakte, was de manier waarop Nauhaus het programma kaderde. Zijn korte toelichtingen vooraf bij de verschillende werken werden door het publiek duidelijk gewaardeerd: ze boden houvast, context en een extra laag van luisterplezier.
Het recital begon met de Choralsatz zu dem Osterlied “Christ ist erstanden” (BWV 627) van Johann Sebastian Bach (1685-1750), een krachtig en plechtig openingsgebaar dat meteen de toon zette. Daarna volgde diens Triosonate in c-klein (BWV 526), een van de meest veeleisende werken uit het orgelrepertoire. Hier wordt de organist immers geconfronteerd met een quasi-kamermuzikale complexiteit: drie onafhankelijke stemmen die elk de indruk wekken van afzonderlijke instrumenten, iets wat enkel het orgel in zijn volle polyfone mogelijkheden kan realiseren. Nauhaus slaagde erin dit complexe weefsel met opvallende helderheid te articuleren, waarbij de akoestiek van de ruimte de stemvoering nergens vertroebelde, maar net versterkte.
Vervolgens kwam een minder vaak gehoorde componist aan bod: Georg Böhm (1661-1733), organist, componist en in Lüneburg ook een belangrijke invloed op de jonge Bach als zijn leraar. Van hem klonk de Fantasie über das Osterlied “Christ lag in Todesbanden”. Enkele uren voordien had ik in de Marienkirche nog Bachs eigen bewerking van dit koraal gehoord, wat een interessante vergelijking opleverde. Toch moet ik toegeven dat Böhm mij hier het meest wist te overtuigen: zijn zetting klinkt bijna als een vrije improvisatie op het Lutherse koraal, waarin eerst een strenge, gedragen sfeer wordt opgebouwd, waarna het werk zich ontvouwt in een dramatische tegenstelling tussen Dood en Leven. Uiteindelijk mondt dit uit in een bijna dansante vreugde, waarin de triomf van het Leven op de Dood overtuigend wordt bezegeld.
Tot slot klonk nog werk van een derde grootmeester uit de barok: Georg Friedrich Händel (1685-1759). Uit zijn Feuerwerksmusik (HWV 351) werden twee delen uitgevoerd: “La Paix” en “La Réjouissance”. “La Paix” ontvouwde zich als een bijna naïeve, serene dialoog – een merkwaardige, maar tegelijk treffende spiegel van een wereld die ook vandaag rust en houvast zoekt. “La Réjouissance” vormde vervolgens een feestelijk en energiek slot dat mooi aansloot bij het paasmysterie dat het programma doordesemde. In deze uitvoeringen werd bovendien duidelijk waarom dit orgel zo vaak wordt ingezet voor opnames en uitvoeringen van Franse barokmuziek.
De helderheid van het Eule-orgel, in wisselwerking met de akoestiek van de Französischer Dom, resulteerde in een klankbeeld waarin de verschillende stemmen en kleuren haarscherp afgetekend blijven, zonder dat de warmte van het geheel verloren ging. Instrument, ruimte en uitvoerder vielen daardoor overtuigend samen in een artistieke drie-eenheid, waarin het barokrepertoire – ondanks de stilistische verschillen tussen Bach, Böhm en Händel – als één coherent en vanzelfsprekend muzikaal universum tot klinken kwam.
