Franse muziek uit het einde van de negentiende en het begin van de twintigste eeuw roept vaak associaties op met orkestrale kleuren, subtiele klankmengingen en een uitgesproken gevoel voor sfeer. Verschillende werken die we vandaag vooral in hun orkestversie kennen, ontstonden echter oorspronkelijk voor piano vierhandig. Met Dancing Waters brengen de Luxemburgse pianist Romain Nosbaum en zijn Roemeense collega Florin Mantale deze muziek terug naar een intiemere bezetting. Hun eerste gezamenlijke cd, verschenen bij Ars Produktion, verenigt composities van Claude Debussy (1862-1918), Maurice Ravel (1875-1937) en Gabriel Fauré (1845-1924).
De titel verwijst naar het watermotief dat door het programma loopt, maar ook naar de verschillende dansvormen die aan bod komen. Van de pavane en het menuet tot de Spaanse dans: beweging vormt een verbindend element. De keuze voor piano vierhandig biedt een andere luisterervaring dan de orkestversies. De afzonderlijke stemmen en hun onderlinge verhoudingen komen hier duidelijker naar voren.
Vóór zijn doorbraak
Een bijzondere plaats in het programma neemt de Symphonie h-moll van de jonge Debussy in. Hij schreef dit werk toen hij amper achttien jaar was, maar het bleef bij één volledig uitgewerkte beweging. Het manuscript werd in 1925 in Moskou teruggevonden; de partituur verscheen in 1933 voor het eerst in druk. Het is een interessante kennismaking met een componist die zijn eigen muzikale taal nog volop aan het ontwikkelen was. De romantische inslag is onmiskenbaar, al wijzen sommige harmonische wendingen al vooruit naar de klankwereld waarmee Debussy later zo'n bepalende rol zou spelen.
Nosbaum en Mantale leggen zich voluit op deze muziek toe. Met hoorbaar enthousiasme geven ze de dramatische opbouw gestalte en laten ze zowel de lyrische passages als de gedurfde harmonieën tot hun recht komen. Vooral in de melancholische momenten spreekt hun interpretatie aan. De genuanceerde aanslag en zorgvuldig gekozen rustpunten geven de muziek ruimte, terwijl ritmische verschuivingen de spanning geleidelijk opvoeren tot een krachtige climax.
Sprookjes en verbeelding
Met Ma mère l'Oye van Ravel verschuift het accent naar een wereld van sprookjes en verbeelding. De vijf delen vormen een aaneenschakeling van contrasterende taferelen. Ravel roept met betrekkelijk eenvoudige middelen een grote verscheidenheid aan sferen op. De pianoversie legt de fijnmazige opbouw van de compositie op een andere manier bloot dan de vertrouwde orkestversie.
In de Pavane de la Belle au bois dormant scheppen Nosbaum en Mantale met subtiele hoge noten en warme klanken in de lagere registers een verstilde sfeer. Petit Poucet krijgt een frisse, beweeglijke vertolking. De pianisten houden het tempo pittig en geven het deel een lichtvoetig karakter. Die aanpak geeft ook Laideronnette, impératrice des pagodes extra vaart. Vooral de hogere registers sprankelen, terwijl het deel door de krachtige accenten soms een meer dramatisch karakter krijgt.
In Les entretiens de la Belle et de la Bête valt de speelse benadering op, met een bijna jazzy karakter in de lagere registers. Het pittige ritme gaat hand in hand met subtiele vertragingen en een zorgvuldig opgebouwde spanning. Le jardin féerique vormt een warm en lyrisch slot. De melodische lijnen worden met veel gevoel voor hun onderlinge verhouding ontvouwd. Het stuk eindigt enigszins onverwacht en vrij abrupt, al ervaar ik dat niet als storend.
De vinnige tempi werken voor mij verfrissend. Ze geven de muziek een grotere beweeglijkheid dan we doorgaans in orkestuitvoeringen horen en leggen andere accenten. Wie vooral vertrouwd is met het orkestrale klankbeeld, zal misschien even aan deze benadering moeten wennen. Zelf vind ik die aanpak een duidelijke meerwaarde: ze houdt de muziek levendig zonder dat detail of spanning eronder lijdt.
Ingetogenheid en speelsheid
Ook Faurés Pavane op. 50 krijgt een interessante plaats binnen het programma. Het werk klinkt hier in een vierhandige bewerking van Albert Kop, die publiceerde onder het pseudoniem A. Benfeld. De statige dansbeweging en karakteristieke melodie blijven herkenbaar, terwijl de pianoversie de harmonische opeenvolgingen en onderliggende stemmen duidelijker blootlegt. Nosbaum en Mantale bewaren het ingetogen karakter en vermijden dat de melodische schoonheid in sentimentaliteit verzandt. Tegelijk houden ze het ritme en het dansante karakter levendig. Vooral naar het einde toe valt de klankbehandeling op, met een subtiele wisselwerking tussen de hoge noten en de diepe onderlaag. De plaatsing naast Ravel is betekenisvol: die studeerde bij Fauré en bewonderde zijn werk.
Een heel ander karakter heeft Faurés Dolly-suite op. 56. De zes delen ontstonden als muzikale geschenken voor een kind en dragen titels die verwijzen naar koosnamen en familiale gebeurtenissen. Dat persoonlijke uitgangspunt klinkt door in de uiteenlopende sferen die Fauré oproept.
In de openings-Berceuse geven Nosbaum en Mantale de melodie een warme, vloeiende beweging. De aandacht voor ritmische onderbouw en dynamische schakeringen voorkomt dat het wiegenliedje vrijblijvend wordt. De melodische lijn blijft mooi gespannen en krijgt alle ruimte om zich te ontvouwen, tot de pianisten het deel subtiel tot rust brengen.
In Mi-a-ou schakelen ze over naar een pittiger ritme. De lichte toets en zorgvuldige articulatie geven het deel een speels karakter. Le jardin de Dolly vormt met zijn dromerige sfeer een treffend contrast. In Kitty-valse nemen de pianisten opnieuw meer vaart, terwijl onder de dansante beweging een licht donkere ondertoon voelbaar blijft. Tendresse brengt een lyrischer moment. De melodie krijgt alle ruimte en met subtiele dynamische verschuivingen bouwen de pianisten de spanning geleidelijk op. De abrupte overgang naar Le pas espagnol geeft het slotdeel extra reliëf. De Spaanse ritmiek en uitgesproken dynamische contrasten zorgen voor een levendige afsluiting.
Terug naar Debussy
Het programma besluit met Debussy's Petite Suite, waarmee de opname terugkeert naar de componist bij wie ze begon. De vier delen tonen verschillende aspecten van zijn vroege muzikale verbeelding. Vooral En bateau sluit aan bij het watermotief uit de cd-titel. Nosbaum en Mantale geven het deel een beweeglijk en tegelijk dromerig karakter. Een meer dansante passage doorbreekt die sfeer, waarna de muziek naar haar aanvankelijke rust terugkeert.
In Cortège ligt het tempo hoger en krijgt de muziek een licht dansant karakter. De balans tussen beide pianopartijen blijft daarbij goed bewaard. Het Menuet begint enigszins zoekend, waarna het danskarakter zich steeds duidelijker aftekent. De melodische lijnen gaan op natuurlijke wijze van de ene pianist naar de andere. Met het afsluitende Ballet krijgt het programma een levendig slot. De nadruk ligt op het ritmische en speelse karakter, zonder dat de muziek al te uitbundig wordt. De vertolking blijft licht en elegant.
Een hecht pianoduo
Nosbaum en Mantale zijn uitstekend op elkaar ingespeeld. Hun pianopartijen zijn helder in balans, met een natuurlijke afwisseling tussen de stemmen. Dat blijkt onder meer uit de wisselende melodische lijnen in het Menuet uit Debussy's Petite Suite en de subtiele afstemming in Faurés Pavane. Hun samenspel houdt de muzikale lijn helder en geeft elk werk zijn eigen karakter.
De opname werd in april 2026 gemaakt in het Kulturzentrum Immanuel in Wuppertal, op een Steinway D-274. De piano klinkt helder en ruimtelijk, met voldoende resonantie om ook de harmonische rijkdom van het repertoire tot haar recht te laten komen.
Met Dancing Waters laten Nosbaum en Mantale horen hoeveel deze muziek te winnen heeft bij een uitvoering op piano vierhandig. De afzonderlijke stemmen komen duidelijker naar voren en krijgen een eigen plaats binnen het muzikale geheel. Zo ontstaat een afwisselend programma waarin lyriek en dansante beweging elkaar op natuurlijke wijze aanvullen.
