Het MIM en het Maison Luxembourgeoise des Instruments d’Exception verleiden met historische cello’s kijker én luisteraar…

Met grote bewondering zien we wat passie voor voortreffelijke klank, instrumentenbouw en erfgoedbehoud op zijn hoogtepunt kan bewerkstelligen. Deskundigen op dit gebied waren bijeengebracht voor een openingsmanifestatie die in de muziekwereld de grootste belangstelling trok. We voelden ons bevoorrecht om getuige te mogen zijn van een live demonstratie: een uitvoering op de historische cello’s van uitstekende kwaliteit uit de collectie van het Maison Luxembourgeoise des Instruments d’Exception (MLIE), bij de lancering van de “Levende tentoonstelling van uitzonderlijke cello’s” in het MIM te Brussel. Dit nobele initiatief belichaamt de wens van de organisatoren om de uitzonderlijke stukken uit de privécollecties en kluizen te halen, waar ze verborgen blijven en ze terug te brengen naar het doel waarvoor ze zijn gemaakt, zodat ze kunnen verder kunnen klinken als levende artistieke stemmen. Dit is de hoop van MLIE-directeur Rodrique Tournel. Het project is uniek door zijn concept, waarbij de instrumenten daadwerkelijk worden bespeeld tijdens de tentoonstelling.

De historische culturele banden tussen België en Luxemburg worden op deze manier opnieuw geëerd en bevestigd. Deze ontmoeting vindt plaats ter gelegenheid van de Koningin Elisabethwedstrijd cello. Tijdens de finale biedt het MLIE, met de steun van het Huis van Luxemburg, de mogelijkheid om deze tentoonstelling gedurende enkele dagen, van 26 tot 30 mei, te bezoeken en te beleven.  Het geheel is een presentatie van een selectie zeer zeldzame instrumenten, gebouwd in de 17 de – 19 de eeuw en van de hand van prestigieuze Italiaanse en Franse bouwers.

Het topstuk van de collectie is een cello van Francesco Goffriller, afkomstig uit Venetië en gebouwd rond 1720-1730. Deze behoort tot de legendarische Venetiaanse traditie die ook de cello van Pablo Casals voortbracht. Dit instrument zal worden uitgeleend aan de eerste laureaat van KEW, die het instrument vier jaar in gebruik zal hebben, een gebaar ter ondersteuning van de ontwikkeling van jong talent.

De collectie 

• Francesco Goffriller (1691-1742), groot Italiaans meester van de Venetiaanse lutherie school; die instrumenten werden later bespeeld door Jacqueline du Pré, Pablo Cassals, Ophelie Gaillard.
• Carlo Tononi (1675-1730), vioolbouwer geboren in Bologna, een groot Venetiaans meester, werkte samen met Guarnieri, maakte nauwkeurige kopieën van Stainer- en Cremonese modellen, voortreffelijk vakmanschap, prachtige lak-afwerkingen op zijn cello’s.
• Ecole de Tononi – oprichter en vormer van meerdere generaties vioolbouwers.
• Giuseppe Guarnierius filius Andreae (1666-1740), erfgenaam van het meesterschap en de werkplaats van zijn vader, ontwikkelde zijn eigen stijl in Cremona.
• Tomaso Balestrieri (1713-1796), grootmeester van de Italiaanse school, geboren in Viuistino, in de regio Cremona-Parma, verhuisde naar Mantua, geïnspireerd door Guarnieri, beïnvloed door Stradivarius, auteur van zeer zeldzame cello’s.
• Georges Panormo (1776-1852), de zoon van de beroemde Napolitaanse vioolbouwer Vincenzo Truisiano, werd geboren in Engeland en werkte in Londen en Liverpool. Zijn cello’s onderscheiden zich door een stralende goudgele lak.
• Giacomo Zanoli, groot Venetiaans meester, werkende naar het Montagnana-model, opmerkelijk door precisie, uitstekende cello’s, minder gewelfd, rijk goudgeel gelakt.
• Antonio Gibertini (1797-1866), werkplaatsen in Parma en Genua, hoog aangeschreven als restaurateur, werkzaam voor Paganini, naar Stradivarius- en Guarnierius-modellen.
• Jacques Boquay (1680-1730) Eerste Parijse School, krachtige en warme klank cello’s, met een donkere, prachtige lak, specifiek voor deze Parijse lutherieperiode.

We ontdekten dat alle cello’s zijn voorzien van Larsen-snaren. Verbazingwekkend genoeg heeft de Balestrieri een perforatie aan de achterkant van de klankkast, bedoeld voor het bevestigen van een koord waarmee de cello kon worden gedragen tijdens de religieuze processies waaraan de musici deelnamen. Dit gebeurde in de barokperiode.

Fluwelen en zijden steel klankkleur

De musici Matis Grisó en Désirée Bonacci zijn Luxemburgse studenten die in België een gevorderde muziekopleiding volgen aan het Koninklijk Conservatorium in Brussel. Ze onderzoeken de expressieve mogelijkheden van historische instrumenten, de verfijnde klankkleur en de relatie tussen instrument, muzikale toon en interpretatie. Tijdens hun microrecital met twee Bach-suites no. 2 en 4 en een stuk in G majeur voor twee cello’s uit het repertoire van Jean-Baptiste Barrierre, waarbij ze afwisselend in hoog en laag register speelden, gaven ze het publiek een inkijkje in de chromatiek en het universum van deze historische cello’s. De musici wedijverden met elkaar om de exceptionele klank van verschillende instrumenten te laten horen. In een interactieve oefening, voorgesteld en toegelicht door meester-luthier Gert Schrijvers, konden de luisteraars de specifieke kwaliteiten van de cello’s vergelijken en hun voorkeur uitspreken. Bijvoorbeeld een van de cello’s werd ervaren als een instrument met een zeer krachtige stem in het hoge register, dat de luisteraar direct meesleept in de dynamiek, terwijl een andere cello omhullend en ingetogen klinkt, wat een dromerige sfeer opriep. In het lage register klonk de eerste zeer dramatisch, terwijl de tweede meer melancholisch, nostalgisch en zoeter was. We voelden ons verheven door het geschenk dat dit hele evenement vormt en denken dat het een passende reactie zal oproepen bij het publiek dat de komende dagen op bezoek komt.

Zijne Excellentie de heer Jen-Louis Thill, ambassadeur van Luxemburg in België, verwees nogmaals naar de symbolische ontmoeting tussen de beide landen. De Belgische traditie van muzikale uitmuntendheid, vioolbouwkunst en het prestige van de KEW ontmoeten de Luxemburgse expertise in innovatieve structuren voor cultureel erfgoed en bijzondere objecten. MLIE is een stichting die zich toelegt op het behoud, de ontwikkeling en de overdracht van buitengewone historische strijkinstrumenten en strijkstokken. De stichting onderhoudt een structurele samenwerking met de Philharmonie Luxembourg.