Schubert en geen zang? Dat bestaat niet. Schubert zonder piano? Ondenkbaar. De piano, voor de jonge Franz was het eigenlijk zijn orkest. Had hij de kans gekregen, had hij veel meer voor orkest gecomponeerd en minder voor piano.
Schuberts te jong overlijden – wat is dat nu voor leeftijd om te sterven, 31 jaar? – en de schaduw over hem van de grote Beethoven, maar ook nog Mozart en andere toestanden, waren er de oorzaak van dat hij minder voor orkest schreef dan hij had gewild. En zo schonk hij de wereld voor de komende eeuwen en eeuwen prachtige pianowerken waaronder een reeks vierhandige composities.
Yaara Tal & Andreas Groethuysen
Het eerste concert dat ik kon bijwonen was een recital door het wereldvermaarde pianoduo Yaara Tal & Andreas Groethuysen in de Markus-Sittikus-Saal. Die twee, hun vier handen op één piano en Schubert? Dat hoort samen, onlosmakelijk met elkaar verbonden. Om een keer achterstevoren te beginnen: als je weet dat het publiek de zaal niet zou verlaten – dat duidelijk makend met een applaus dat je zelden krijgt – zonder een bisnummer en het duo zou gijzelen (bij wijze van spreken: zo’n publiek pleegt geen geweld en dat is zelfs onmogelijk na Schubert die je ziel streelt) dan weet je dat het recital in alle opzichten meer dan gesmaakt werd. Terecht.
Van de bis die niet werd gespeeld op die eerste Schubertiade – of misschien wel want er zijn geen nota’s over – naar het vierhandig programma van 50 jaar geleden en zo ook van nu. Openen deed het duo met het Rondo D, D 608. Wat viel er meteen het meest op? De briljante klanken die het duo uit de piano toverde, de uitzonderlijke akoestiek van de zaal – en dit is geen dooddoener want te veel zalen krijgen al snel de beoordeling ‘goede akoestiek’ terwijl het niet echt zo is – of de kwaliteit van Schuberts partituur die sowieso voor genot zorgt? Het was een symbiose van dit alles. De melodieën en de onderbouw, de rijke fraseringen, de ritmiek, een tempo dat gelukkig niet opgejaagd werd. Hier sprak, nee zong Schubert zijn zoveelste mooiste lied zonder woorden. Het was nog maar het begin van een namiddag die voorbijvloog.
De zo goed gekende en populaire Grande Sonate (sonate in B, D 617) kon niet mooier gespeeld worden. Genieten, genieten en nog eens genieten. Minder de ziel laten aaien en meer plezier beleven werd het met de vrolijke niet al te militaristische ‘Drei Militärmärsche’ D 733. Ze geven de indruk dat Schubert eerder wat moest lachen met het leger en dat eerder potsierlijk vond.
Met het Andantino varié uit ‘Divertissement sur des motifs originaux Français’ D 823 weerklonk opnieuw de weemoed die in elk werk van Schubert op een of andere wijze aanwezig is, al dan niet benadrukt.
(Bijna) afronden deed het schitterende duo met de terecht overbekende en altijd weer tot genot en bijna tranen verwekkende Fantasie in f, D 940. Wat wil je nog meer en mag een bisnummer wel hierna? Andreas Groethuysen stelde luidop de vraag aan het publiek, maar ja, ach welja, het succes, de sfeer, dat aanhoudend zeer verdiend applaus… Alleen dit concert al maakte de reis en de lijdensweg met die Deutsche Bahn waard.
Koorgezang sluit de avond af
Handgeschreven transcriptie uit 1870 (lang na Schuberts dood) van de eerste pagina van het deel “Zum Eingang” (Introïtus).
Ken je ze? De Deutsche Messe? Daar heb ik alvast de mooiste nostalgische herinneringen aan. Ik hoorde ze al eerder op de dag toen ik wandelend naar de verschillende musea van ver gezang hoorde begeleid door blazers. Even de windrichting met het oor opgesnoven en ja, die muziek kwam uit de kerk. Op stap tot de gesloten deur want: ‘Die ORF (Oostenrijkse radio) registriert’. Dan maar een kwartier of een half uur of zo – ik lette totaal niet op de tijd – aan de deur staan luistervinken. Ja! De Deutsche Messe van Schubert! Ik blij als een kind, want zoals al gezegd: nostalgische herinneringen. Het werd even stil en ik wandelde verder naar de verschillende musea, waar je elders over leest op deze website.
20 uur precies, de Pfarrkirche is bomvol gelopen – zowat elk concert van deze Schubertiade is uitverkocht – brengt het regionale koor religieuze gezangen. 50 jaar eerder waren het de Regensburger Domspatzen (daar ontbraken nu toch jammer genoeg de nodige financies voor) die met de eer gingen lopen. Die jongens van toen zijn nu dus allemaal zestigers, ha, ik ben in goed gezelschap… De plaatselijke stemmen hebben niet de doorgedreven vorming van de Domspatzen, maar het mag gezegd worden dat er zeer hard gewerkt is om een zo goed als feilloos parcours af te leggen. De muziek van Schubert is wat anders dan simpele volksliedjes en vraagt kennis en inzet. Het Kammerchor Feldkirch slaagt hier in en verdient meer dan een pluim. Organist Johannes Hämmerle ondersteunt en alles wordt in goede muzikale banen geleid door dirigent Benjamin Lack.
Als slot krijgen we dan waarvoor ik op hete kolen zit: de Deutsche Messe door het vermelde koor en door de blazers van het Symphonieorchester Vorarlberg. Een uitgelezen ensemble dat knap begeleidt. Het belang van de juiste verhouding, ondersteuning, het niet overstemmen kan niet genoeg benadrukt worden. Hier wordt precies gespeeld zoals dat hoort, zeker als het koor niet bestaat uit stuk voor stuk serieus geschoolde zangers. En zo genoot ik dubbel en dik van die mis die me ontroerde. Oude herinneringen, het werk op zich met die rijke melodieën die trouw zijn aan de tekst, trouw aan de religie waar de mis voor gecomponeerd is. Dat is wat het moet zijn. Dank u wel!
