Op 29 maart om 16 uur bracht het vocale ensemble Dionysos Now! in de Kapucijnenkerk in Oostende een uitvoering van de Johannespassie van Adriaen Willaert.
Een ensemble met een uitgesproken profiel
Dionysos Now!, opgericht door Tore Tom Denys, heeft zich de voorbije jaren ontwikkeld tot een ensemble met een zeer herkenbare eigen signatuur. Hun klank wordt gekenmerkt door transparantie, precisie en een uitgesproken aandacht voor tekst en uitspraak, waardoor de muziek niet alleen hoorbaar maar ook inhoudelijk voelbaar wordt. De zangers, elk met een stevige internationale reputatie binnen het polyfone repertoire, vormen samen een hecht geheel waarin individuele kwaliteiten volledig in dienst staan van het collectieve resultaat.
Een centrale pijler in hun werking is de herwaardering van het oeuvre van Willaert, de in Roeselare geboren componist die een sleutelrol speelde in de ontwikkeling van de renaissancepolyfonie. Met deze Johannespassie sluit het ensemble naadloos aan bij die missie: het is muziek die zelden wordt uitgevoerd, maar die een overtuigende plaats verdient binnen het repertoire.
Een passie tussen traditie en vernieuwing
De Johannespassie van Willaert toont op treffende wijze hoe de renaissancestijl zich losmaakt van de eenstemmige Gregoriaanse traditie. De componist kiest voor een polyfone zetting die tegelijk opmerkelijk helder blijft door het gebruik van homoritmie: alle stemmen bewegen samen op dezelfde tekst, waardoor het verhaal begrijpelijk en direct blijft.
De evangelist wordt vierstemmig gezongen en draagt het narratief. Christus krijgt een driestemmige klank, terwijl figuren zoals Pilatus, Petrus en Ancilla tweestemmig verschijnen. Het volk is oorspronkelijk zesstemmig gecomponeerd, maar werd in deze uitvoering met vijf stemmen gerealiseerd, zonder dat dit aan impact inboette.
Wat deze passie bijzonder maakt, is hoe de stemmen voortdurend in elkaar grijpen, elkaar ondersteunen en aanvullen, en zo een hechte muzikale weefstructuur vormen waarin het lijdensverhaal zich ontvouwt met een sobere maar indringende expressie. Dat het werk in het verleden aan Cypriano de Rore werd toegeschreven, kan begrepen worden vanuit de sterke stilistische verwantschap tussen meester en leerling. Vandaag zijn musicologen het er echter vrijwel unaniem over eens dat de passie van Willaert zelf afkomstig is.
Een uitvoering die overtuigt
In deze uitvoering kwam de opgebouwde ervaring van Dionysos Now! volledig tot haar recht. De stemmen sloten naadloos op elkaar aan en vormden een helder en evenwichtig klankbeeld, waarin elke lijn zijn plaats kreeg zonder zich op te dringen. De zorg voor tekst en uitspraak zorgde ervoor dat het verhaal vanzelf zijn weg vond naar de luisteraar, zonder nadruk of effectbejag.
Franz Vitzthum, Bernd Oliver Fröhlich, Tim Scott Whiteley, Simon Whiteley en Tore Tom Denys zongen met een opvallende samenhang, alsof de muziek zich in één gezamenlijke adem ontvouwde. De kracht van de uitvoering lag niet in grote contrasten, maar in de constante spanning en het vertrouwen in de muziek zelf, die nergens werd overbelast en precies daardoor haar intensiteit behield.
Een verademing binnen de passietraditie
In een periode waarin jaarlijks opnieuw de Johannespassie en in mindere mate ook de Matthäuspassie van Johann Sebastian Bach centraal staan, vormt een uitvoering van Willaerts oudere Johannespassie een verfrissend en waardevol alternatief. Dionysos Now! toont met deze keuze niet alleen moed, maar ook visie, en verdient daarvoor oprechte waardering.
