De zaterdagvespers in de Kreuzkirche vinden traditioneel om 17 uur plaats. Het zijn gebedsdiensten waarin muziek een wezenlijke rol speelt. De gezongen psalmteksten en motetten fungeren als het ware als lezingen, waarop de voorganger tijdens de overweging voortbouwt. Zo vormen woord en muziek samen de kern van de viering. Wie een vesper bijwoont, komt dus niet naar een gewoon concert.
Het Dresdner Kreuzchor is een van de oudste knapenkoren ter wereld. De geschiedenis gaat meer dan achthonderd jaar terug en is nauw verbonden met de Kreuzkirche. De jonge zangers, die Kruzianer worden genoemd, krijgen er een intensieve muzikale opleiding. Dat deze eeuwenoude traditie nog altijd een sterke plaats inneemt in het muziekleven van Dresden, bleek ook tijdens deze druk bezochte vesper.
De viering stond in het teken van de herdenking van Heinrich Schütz, die op 6 november 1672 overleed. De componist werkte lange tijd in Dresden als hofkapelmeester. Ook in de Kreuzkirche wordt zijn muzikale erfgoed gekoesterd. Rudolf Mauersberger, die van 1930 tot 1971 Kreuzkantor was, richtte er een Schützgedenkkapelle in en speelde een belangrijke rol in de verspreiding en uitvoering van diens muziek.
Van Schütz tot Bach
De vesper opende met Introitus für den drittletzten Sonntag des Kirchenjahres van Agnes Ponizil (°1969). De componiste maakte gebruik van twee koorgroepen, opgesteld aan weerszijden van de kerk. De gezongen klanken A en O verwijzen naar Alfa en Omega, het begin en het einde. De ruimtelijke opstelling gaf het werk meteen een eigen karakter. Het is bovendien een mooie traditie dat hedendaagse componisten de gelegenheid krijgen nieuw repertoire voor het Kreuzchor te schrijven. Zo beperkt het koor zich niet tot het koesteren van zijn rijke muzikale erfgoed, maar blijft het ook openstaan voor de muziek van vandaag en de toekomst.
Daarna klonk Wie lieblich sind deine Wohnungen (SWV 29) van Heinrich Schütz (1585-1672). De stemmen zijn verdeeld over twee vierstemmige koren, die elkaar afwisselen en aanvullen. De meerkorige schrijfwijze, met haar wortels in de Venetiaanse traditie, kwam in deze ruimte goed tot haar recht. Het Dresden Consort zorgde met viola da gamba, violone, luit en continuoorgel voor een fijnzinnige begeleiding.
Ook Johann Sebastian Bach (1685-1750) was met twee werken vertegenwoordigd. In Singet dem Herrn ein neues Lied (BWV 225) staat de dialoog tussen de koren centraal. De stemmen nemen motieven van elkaar over en verweven die tot een levendig contrapuntisch geheel. De afwisseling gaf de muziek vaart en reliëf.
Wat tijdens de hele vesper opviel, was het uitzonderlijke tekstbegrip van de jonge zangers. Elk woord bleef verstaanbaar en belangrijke woorden uit de psalmteksten kregen precies het juiste accent. Ook de overweging van de voorganger sloot aan bij de eerder gezongen teksten. Zo werd duidelijk hoe nauw de muzikale en liturgische onderdelen met elkaar verbonden waren.
Na een gezamenlijk gezongen psalm volgde een instrumentaal rustpunt met de vierde triosonate in e-klein (BWV 528) van Johann Sebastian Bach. Organist Holger Gehring liet de verschillende stemmen helder uitkomen en gaf het werk een evenwichtige plaats binnen de viering.
Een persoonlijke herkenning
In O süßer, o freundlicher (SWV 285) van Schütz kreeg sopraan Aaron Maka een solistische rol. Zijn uitzonderlijk mooie knapenstem viel meteen op: de dictie was loepzuiver, de intonatie trefzeker en de klank verfijnd. Zijn vertolking ontlokte zelfs enkele bezoekers een spontaan ‘bravo’, hoewel dergelijke reacties tijdens een vesper ongebruikelijk zijn.
Ook Ich bin ein rechter Weinstock (SWV 389) van Schütz had voor mij een persoonlijke betekenis. In mijn beginjaren bij het kathedraalkoor heb ik dit werk zelf gezongen. Sindsdien had ik het niet meer gehoord. Het was dan ook een mooie ervaring om het hier opnieuw te ontmoeten, nu vanuit het publiek en in de vertrouwde klankwereld van het Dresdner Kreuzchor.
Een ruimtelijke apotheose
Het absolute kippenvelmoment kwam aan het einde met Unser Leben ist ein Schatten, een motet van Johann Bach (1604–1673). Hij was een oudoom van Johann Sebastian Bach en behoort tot de oudere generatie van de componistenfamilie. Een kleinere groep zangers stond achteraan in de kerk opgesteld, terwijl het andere koor vooraan zong. De stemmen bewogen zich door de ruimte en vonden elkaar in een doorleefde vertolking.
Ook de akoestiek van de Kreuzkirche kwam daarbij uitstekend tot haar recht. Zelfs de zangers achteraan bleven helder verstaanbaar. De koren waren goed op elkaar afgestemd en ook de begeleiding door het Dresden Consort bleef mooi in verhouding tot de stemmen.
Onder leiding van Martin Lehmann, die het koor de afgelopen jaren verder heeft gevormd, verliep de vesper in alle rust. Met zijn beheerste dirigeerstijl hield hij zowel de koren vooraan als de zangers achteraan bijeen, zonder het liturgische karakter van de viering uit het oog te verliezen.
Een muzikale traditie die blijft ontroeren
Deze vesper bracht uiteenlopende koormuziek samen, van Heinrich Schütz tot Johann Sebastian Bach en diens oudoom Johann Bach. De herkenning van Ich bin ein rechter Weinstock, het verfijnde solistische optreden van Aaron Maka en het indrukwekkende slot met Unser Leben ist ein Schatten maakten deze vesperdienst voor mij extra waardevol. Het was een voorrecht om het Dresdner Kreuzchor in zijn vertrouwde omgeving te mogen beluisteren en zo van dichtbij te ervaren hoe een eeuwenoude koortraditie telkens opnieuw tot leven komt.